Кіріспе
1955 ж. Ж.Р.Р. Толкиннің лекциясы
"Ағылшын және Уэльс" – Ж.Р.Р. Толкиннің 1955 жылғы 21 қазандағы алғашқы О’Доннелл еске алу лекциясы. Лекция Толкиннің нәсіл, этникалық топтар және тіл арасындағы байланыстар туралы көзқарастарын аңғартпақ.
Жарияланым
Ол алғаш рет 1963 жылы "Angles and Britons" еңбегінде жарияланды, содан кейін 1983 жылы "The Monsters and the Critics, and Other Essays" жинағында қайта басылды.
Мазмұны
Толкин "британдық", "кельттік", "германдық", "саксондық", "ағылшын" және "уэльстік" терминдеріне жалпы шолу жасап, соңғы терминнің этимологиясын вальха тілінде түсіндіреді. Толкин сондай-ақ ағылшын және уэльс тілдері арасындағы тарихи тілдік байланысты, оның ішінде ағылшын тіліндегі уэльс сөздері мен субстраттың ықпалын, ал керісінше, уэльс тіліндегі ағылшын сөздерін қарастырады. Германдық i мутациясы мен кельттік әсерін салыстыра отырып, Толкин былай дейді:
In the final part of the lecture Tolkien explores the concept of phonaesthetics, citing "cellar door" as a phrase recognised as sounding beautiful in English and adding that, to his own taste, in Welsh "cellar doors are extraordinarily frequent". Tolkien describes the working of phonaesthetics inherent in the moment of association of sound and meaning:
[T]his pleasure is felt most immediately and acutely in the moment of association: that is in the reception (or imagination) of a word form which is felt to have a certain style, and the attribution to it of a meaning which is not received through it. Tolkien alludes to his view that such tastes are inherited, "an aspect in linguistic terms of our individual natures. And since these are largely historical products, the predilections must be so too." To refer to such an inherited taste of language, Tolkien introduces the term "native tongue" as opposed to "cradle tongue".
Лекцияның соңғы бөлігінде Толкин фонестетика тұжырымдамасын зерттейді, ағылшын тілінде әдемі дыбыстайтын "көшпе есігі" фразасын мысалға келтіріп, өзінің талғамы бойынша, уэльс тілінде "көшпе есіктері ерекше жиі кездесетінін" қосады. Толкин дыбыс пен мағынаның байланысы кезінде туындайтын фонестетиканың қалай жұмыс істейтінін сипаттайды: [T] Бұл ләззат байланыс жасалған сәтте ең бірден және айқын сезіледі: яғни, белгілі бір стильге ие деп сезілетін сөз формасын қабылдау (немесе қиялдау) және оған тікелей алынбаған мағына беру арқылы. Толкин мұндай талғамдар мұрагерлік екені туралы ойын білдіреді, "тілдік тұрғыдан біздің жеке ерекшеліктеріміздің бір қыры. Ал бұл өнімдер көбінесе тарихи болғандықтан, олар да солай болуы керек". Мұндай мұрагерлік тілдік талғамды атау үшін Толкин "ана тілі" терминін "бесіктегі тілге" қарсы қояды.
In the final part of the lecture Tolkien explores the concept of phonaesthetics, citing "cellar door" as a phrase recognised as sounding beautiful in English and adding that, to his own taste, in Welsh "cellar doors are extraordinarily frequent". Tolkien describes the working of phonaesthetics inherent in the moment of association of sound and meaning:
[T]his pleasure is felt most immediately and acutely in the moment of association: that is in the reception (or imagination) of a word form which is felt to have a certain style, and the attribution to it of a meaning which is not received through it. Tolkien alludes to his view that such tastes are inherited, "an aspect in linguistic terms of our individual natures. And since these are largely historical products, the predilections must be so too." To refer to such an inherited taste of language, Tolkien introduces the term "native tongue" as opposed to "cradle tongue".
Ықпал
Толкин өзінің лекциясында: "Ағылшын тілінде сөйлейтін көптеген адамдар 'жер төле есігі' сөзінің әдемі екенін мойындайды, әсіресе оның мағынасы мен жазылуынан ажыратылғанда. Ол 'көкіден' де, тіпті 'әдемі' сөзінен де әдемірек. Ал мен үшін, уэльс тілінде жертөле есіктері өте көп кездеседі" дейді. Уэльс тіліне деген осы қызығушылық пен құрметі оның өзі ойлап тапқан тілдеріне, әсіресе эльф тілі Синдаринге әсер етті. Бұл лекция Толкиннің "соңғы маңызды ғылыми еңбегі" саналады. Онда бірнеше маңызды мәселелер қарастырылады. Біріншіден, ол "Англосаксон Англиясындағы бриттердің орнына қатысты зерттеулерге құнды үлес қосады". Екіншіден, ол нәсілдік теорияларға қарсы ескерту береді. Үшіншіден, Толкиннің "тума" тілдік талғамдар туралы гипотезасын ұсынады, ол тілдегі эстетикаға қатысты оның жеке пікірлерін талқылауға алып келеді. Соңында, ол "w(e)alh" сөзінің шығу тегі туралы (дұрыс) гипотеза ұсынады, бұл өз кезегінде англосаксондықтар басып кірген кезде кельт тілінің тағдырына түсінік береді.