Кіріспе
Австриялық-американдық өндірістік және ұйымдық психолог Фред Эдвард Фидлер (13 шілде 1922 – 8 маусым 2017) 20-шы ғасырдағы өндірістік және ұйымдық психологияның жетекші зерттеушілерінің бірі болды. Ол психология ғылымын дамытуға үлкен үлес қосты және көрнекті психолог ретінде танылды. Ол Австрияның Вена қаласында Виктор және Хельга Шаллингер Фидлер отбасында дүниеге келді. Оның ата-анасы 1938 жылға дейін тоқыма және тігін бұйымдарымен айналысатын дүкеннің иелері болды. Фидлер 1938 жылы Аншлюс болғаннан кейін АҚШ-қа көшіп келді және 1943 жылы АҚШ азаматы атанды. 1942-1945 жылдары АҚШ армиясында қызмет етті. Ол Чикаго университетінде психологияны оқып, бакалавр дәрежесін алды, ал 1949 жылы клиникалық психологиядан Ph.D. ғылыми дәрежесін қорғады. 1951 жылы Иллинойс университетіне қабылданып, психология факультетінде оқытушы болып жұмыс істеді. 1959 жылдан 1969 жылға дейін Иллинойс университетінің Топтық тиімділік зертханасының директоры қызметін атқарды. Вашингтон университетінде бизнес және менеджмент психологы ретінде психология кафедрасында және бизнес мектебінде жұмыс істеді. 1969 жылдан 1992 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін университетте ұйымдық зерттеулерді басқарды. Ол осы саланың көшбасшылардың жеке қасиеттерін және ерекшеліктерін зерттеуден, көшбасшылық стилі мен мінез-құлқына қарай дамуына ықпал етті. 1967 жылы ол жағдайға байланысты көшбасшылықты модельдеуді және қазіргі танымал Фидлердің жағдайға байланысты моделін ұсынды. Фидлердің көшбасшылықтың жағдайға байланысты моделімен жұмысы қасиеттер және мінез-құлық теорияларының кемшіліктерін жоюға септігін тигізді және көшбасшылық динамикасын түсінуге үлкен үлес қосты. Ол 2017 жылдың маусым айында Вашингтон штатында 94 жасқа толғанда дүние салды. Оның артында әйелі Джудит (олмен 1940 жылдары студент кезінде танысқан) және үш қызы (Деки Фидлер, Тори Фидлер және Кэрол Фидлер Кавагучи) қалды. Оның қаназасы Вашингтон штатындағы Мерсер аралында өтті.
Fred Edward Fiedler (July 13, 1922 June 8, 2017) was one of the leading researchers of industrial and organizational psychology in the 20th century. He helped shape psychology and was a leading psychologist. He was born in Vienna, Austria to Victor and Helga Schallinger Fiedler. His parents owned a textile and tailoring supply store prior to 1938. Fiedler immigrated to the United States shortly after the Anschluss in 1938 and became a US citizen in 1943. He served in the US Army from 1942 to 1945. He studied psychology at the University of Chicago where he obtained his undergraduate degree and later a Ph. D. in clinical psychology in 1949. In 1951, he joined the University of Illinois and became a member of the psychology faculty. He became the director of the Group Effectiveness Laboratory at the University of Illinois from 1959 to 1969. He was a business and management psychologist at the University of Washington and held positions in the Department of Psychology and the School of Business. He directed organizational research at the university from 1969 until his retirement in 1992. He helped this field move from the research on traits and personal characteristics of leaders, to leadership styles and behaviours. In 1967 he introduced the contingency modeling of leadership, and the now famous Fiedler contingency model. Fiedler's work with the contingency model of leadership provided an answer to the failings of the trait and behavioral theories and added to the understanding of the dynamics of leadership. He died in June 2017 in Washington state at the age of 94 and was survived by his wife, Judith (whom he met as a student in the 1940s) and three daughters (Decky Fiedler, Tory Fiedler and Carol Fiedler Kawaguchi). A funeral was held for him at Mercer Island, Washington.
Қайнар көздер мен әдебиеттер
Ашур, А. С. (1973) «Лидерлік тиімділігінің контингенттік моделі: Бағалау», Ұйымдық мінез-құлық және адамдардың шешім қабылдау процестері, 9(3): 339–55. Басс, Б. М. (1990) «Лидер маршы», Лидерлік нұсқаулығы, Нью-Йорк: The Free Press, 494–510, 651–2, 840–41. Фидлер, Ф. Е. (1958) Лидерлік көзқарастар және топтың тиімділігі, Урбана, ИЛ: Иллинойс университетінің баспасы. Фидлер, Ф. Е. (1967) Лидерлік тиімділігінің теориясы, Нью-Йорк: McGraw Hill. Фидлер, Ф. Е. (1971) Лидерлік, Нью-Йорк: General Learning Press. Фидлер, Ф. Е. (1981) Лидерлік көзқарастар және топтың тиімділігі, Вестпорт, КТ: Greenwood Publishing Group. Фидлер, Ф. Е. (1992) «Прецел пішіндес әлемдегі өмір», А. Г. Бедейан (ред.), «Менеджмент лауреаттары: Автобиографиялық очерктер жинағы», Гринвич, КТ: JAI Press, 1-том, 301–34. Фидлер, Ф. Е. (1994) Лидерлік тәжірибесі және лидерлік өнімділігі, Александрия, Вирджиния: US Army Research Institute for the Behavioral and Social Sciences. Фидлер, Ф. Е. (1997) Америка Психологиялық Ассоциациясының анықтамалығы, Чикаго: St James Press, 419. Фидлер, Ф. Е. және Кемерс, М. М. (1974) Лидерлік және тиімді басқару, Гленвью, ИЛ: Scott, Foresman and Co. Фидлер, Ф. Е. және Гарсия, Дж. Е. (1987) Лидерлікке жаңа көзқарастар, танымдық ресурстар және ұйымдық өнімділік, Нью-Йорк: John Wiley and Sons. Фидлер, Ф. Е., Кемерс, М. М. және Махар, Л. (1976) Лидерлік тиімділігін жақсарту: Лидерлік сәйкестік тұжырымдамасы, Нью-Йорк: John Wiley and Sons. Фидлер, Ф. Е., Гарсия, Дж. Е. және Льюис, К. Т. (1986) Адамдарды басқару және өнімділік, Бостон: Allyn and Bacon. Фидлер, Ф. Е., Гибсон, Ф. В. және Барретт, К. М. (1993) «Стресс, әңгіме және лидердің интеллектуалдық қабілеттерін пайдалану», Лидерлік тоқсандығы 4(2): 189–208. Фидлер, Ф. Е., Годфри, Э. П. және Холл, Д. М. (1959) Кеңестер, басқару және компанияның табысы, Данвилл, ИЛ: Interstate Publishers. Хойберг, Р. және Чой, Дж. (1999) «Австриядан АҚШ-қа және терапевттерді бағалаудан танымдық ресурстарды дамыту теориясына дейін: Фред Фидлермен сұхбат», Лидерлік тоқсандығы 10(4): 653–66. Кинг, Б., Стреуферт, С. және Фидлер, Ф. Е. (1978) Менеджерлік бақылау және ұйымдық демократия, Вашингтон, DC: V. H. Winston and Sons. Шризхайм, К. А. және Керр, С. (1977a) «Лидерліктің теориялары мен өлшемдері», Дж. Г. Хант және Л. Л. Ларсон (ред.), Лидерлік: The Cutting Edge, Карбондейл, ИЛ: Southern Illinois University Press, 9–45. Фидлер, Ф. Е. (1977b) «R. I. P LPC: Фидлерге жауап», Дж. Г. Хант және Л. Л. Ларсон (ред.), Лидерлік: The Cutting Edge, Карбондейл, ИЛ: Southern Illinois University Press, 51–6. Веккио, Р. П. (1977) «Фидлердің лидерлік тиімділігі моделінің жарамдылығын эмпирикалық зерттеу», Ұйымдық мінез-құлық және адамдардың өнімділігі 19: 180–206. Фидлер, Ф. Е. (1983) «Фидлердің лидерлік тиімділігінің күмәнді моделінің жарамдылығын бағалау: Струбе мен Гарсияға жақын қарау», Психологиялық бюллетень 93: 404–8.
Fiedler, F. E. and Garcia, J. E. (1987) New Approaches to Leadership, Cognitive Resources and Organizational Performance, New York: John Wiley and Sons. Fiedler, F. E., Chemers, M. M. and Mahar, L. (1976) Improving Leadership Effectiveness: The Leader Match Concept, New York: John Wiley and Sons. Fiedler, F. E., Garcia, J. E. and Lewis, C. T. (1986) People Management, and Productivity, Boston: Allyn and Bacon. Fiedler, F. E., Gibson, F. W. and Barrett, K. M. (1993) ‘Stress, Babble, and the Utilization of the Leader’s Intellectual Abilities’, Leadership Quarterly 4(2): 189–208. Fiedler, F. E., Godfrey, E. P. and Hall, D. M. (1959) Boards, Management and Company Success, Danville, IL: Interstate Publishers. Hooijberg, R. and Choi, J. (1999) "From Austria to the United States and from Evaluating Therapists to Developing Cognitive Resources Theory: An Interview with Fred Fiedler", Leadership Quarterly 10(4): 653–66. King, B., Streufert, S. and Fiedler, F. E. (1978) Managerial Control and Organizational Democracy, Washington, DC: V. H. Winston and Sons. Schriesheim, C. A. and Kerr, S. (1977a) "Theories and Measures of Leadership", in J. G. Hunt, and L. L. Larson (eds), Leadership: The Cutting Edge, Carbondale, IL: Southern Illinois University Press, 9–45. Fiedler, F. E. 1977b) "R. I. P LPC: A Response to Fiedler", in J. G. Hunt, and L. L. Larson (eds), Leadership: The Cutting Edge, Carbondale, IL: Southern Illinois University Press, 51–6. Vecchio, R. P. (1977) "An Empirical Examination of the Validity of Fiedler’s Model of Leadership Effectiveness", Organizational Behavior and Human Performance 19: 180–206. Fiedler, F. E. (1983) ‘Assessing the Validity of Fiedler’s Contingency Model of Leadership Effectiveness: A Closer look at Strube and Garcia’, Psychological Bulletin 93: 404–8.