Кіріспе

Анархизм АҚШ-та 19 ғасырдың ортасында басталып, американдық еңбек қозғалысына енген сайын ықпалы арта түсті. Осы кезеңде анархокоммунистік ағым күшейді, ал 20 ғасырдың басында зорлық-зомбылыққа негізделген насихат пен түрлі әлеуметтік реформаларға шақырулармен танылды. 20 ғасырдың басында жекешіл анархизмнің өркендеу кезеңі аяқталып, анархокоммунизм және басқа да әлеуметтік анархистік ағымдар басым күшке айналды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін анархизм анархопацифизм, американдық жаңа солшыл және 1960-шы жылдардың контрмәдениеті сияқты жаңа дамулар арқасында қайтадан ықпалға ие болды. Қазіргі анархизм АҚШ-та әлемдік анархистік қозғалыстың ішінде де, сыртында да платформалық анархизм, көтерілісші анархизм, жаңа әлеуметтік қозғалыстар (анарха-феминизм, квир анархизм және жасыл анархизм) және жаһандануға қарсы қозғалыстар сияқты дамуларға әсер етті және олардан әсер алды. Қазіргі анархизмде классикалық анархизмнің антикапитализмі маңыздылығын сақтап келеді. 21 ғасырдың басында анархизм соғысқа қарсы, капитализмге қарсы және жаһандануға қарсы қозғалыстардың бір бөлігі ретінде танымалдылығы мен ықпалы арта түсті. Анархистерлер ДСҰ, G8 және Дүниежүзілік экономикалық форумның отырыстарына қарсы наразылықтарға қатысқандары үшін белгілі болды. Осы наразылықтардағы кейбір анархистік топтар тәртіпсіздік, мүліктің бүлінуі және полициямен қақтығыстарға қатысты. Бұл әрекеттерді көбінесе басшысыз, ұйымдаспаған және анонимді топтар – «қара блокадалар» бастады. Алайда, осы кезеңде пайда болған басқа да бейбіт ұйымдастыру тактикаларына аффинити топтары, қауіпсіздік мәдениеті және интернет сияқты орталықсыздандырылған технологияларды қолдану кіреді. Сондықтан, американдық жекешіл анархизмді түсіну үшін олардың идеяларының әлеуметтік контекстін, атап айтқанда Американың капиталистік емес қоғамнан капиталистік қоғамға өзгеруін ескеру қажет. АҚШ-тың капиталистік емес табиғатын ертедегі өзін-өзі жұмыспен қамтудың үстемдігінен (шеберлер мен шаруалар өндірісі) көруге болады. 19 ғасырдың басында жұмыс істейтін еркек халықтың 80%-ы (құл емес) өзін-өзі жұмыспен қамтыған. Осы кезеңде американдықтардың көп бөлігі өздерінің жерлерін, негізінен, өздерінің қажеттіліктері үшін жұмыс істейтін шаруалар болды. Сондықтан, жекешіл анархизм – шеберлердің социализмінің бір түрі, ал коммунистік анархизм мен анархосиндикализм – өнеркәсіптік (немесе пролетарлық) социализмнің түрлері. Тарихшы Венди МакЭлрой американдық жекешіл анархизмге үш еуропалық ойшылдың маңызды ықпалы тигенін хабарлайды. МакЭлройдың сөзіне қарағанда, «осы ықпалдардың ең маңыздысы француз саяси философы Пьер Жозеф Прудон болды, оның «Азаттық – тәртіптің анасы, қызы емес» деген сөздері Бенджамин Такердің ықпалды жекешіл анархистік басылымы «Азаттық» журналының мастхедында ұран ретінде пайда болды». МакЭлрой сондай-ақ «басқа бір маңызды шетелдік ықпал – неміс философы Макс Штирнер. Үлкен әсер еткен үшінші шетелдік ойшыл – британдық философ Герберт Спенсер» болды деп мәлімдеді. Өзінің британдық кәсібі сәтті болғаннан кейін Оуэн 1825 жылы Индиана штатының Нью-Гармони қаласында АҚШ-та кооперативтік қауымдастық құрды. Бұл коммунаның бір мүшесі Жосия Уоррен болды, ол алғашқы жекешіл анархист саналады. Уоррен 1833 жылы шығарған «The Peaceful Revolutionist» төрт беттік апталық газеті алғашқы анархистік мерзімді басылым болды, ол үшін ол өз баспасын салған, өз түрін құйған және өз баспа тақталарын жасаған. Сондықтан «ол адамдарға жұмыс істеген сағаттарын көрсететін куәліктермен төлеу жүйесін ұсынды. Олар осы куәліктерді жергілікті дүкендерде, сондай уақытқа өндірілген тауарларға айырбастай алатын еді». Каталондық тарихшы Ксавье Диез Уоррен бастаған қасақана қауымдастық эксперименттері 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында Эмиль Арман сияқты еуропалық жекешіл анархистерге және олар құрған қасақана қауымдастықтарға ықпал еткенін айтады. Генри Дэвид Торо Америка Құрама Штаттары мен Еуропадағы жекешіл анархистік ой-пікірдің маңызды ерте әсері болды. Торо – американдық жазушы, ақын, натуралист, салық төлеуден бас тартушы, даму сыншысы, геодезист, тарихшы, философ және жетекші трансценденталист. «Азаматтық мойынсұнбау» – Тороның 1849 жылы алғаш рет жарияланған очеркі. Онда адамдар үкіметтерге өз саналарын жоюға немесе әлсіретуге рұқсат бермеуі керек екені, сондай-ақ адамдардың мұндай келісімге жол бермеу арқылы үкіметтің әділетсіздік құралына айналуына жол бермеу міндеті бар екені айтылады. Тороның осы әрекетіне себеп – құлдыққа және Америка-Мексика соғысына деген жиреніші болды. Ол бейбіт қарсылықты жақтауы арқылы Мохандас Ганди, Мартин Лютер Кинг кіші, Мартин Бубер және Лев Толстойға әсер етті. Сондай-ақ, ол анархопацифизмнің негізгі алғышарты болып табылады. «Көптеген адамдар Тороны Джон Зерзан ұсынатын экологизм мен анархопримитивизмнің алға басушысы деп санайды. Джордж Вудкок үшін бұл көзқарас 19 ғасырдың ортасындағы американдық қоғамның өркендеп келе жатқан материализміне қарсы тұру және одан бас тарту идеясымен де байланысты болуы мүмкін». «Walden» Тороны еуропалық жекешіл анархистік жасыл ағымның анархонатуризмінде ықпалды етті. Уильям Батчелдер Грин 19 ғасырдың өзара көмектесушісі, жекешіл анархисті, унитарий дін қызметкері, әскері және АҚШ-та еркін банкингті жақтаушы болды. Грин ең көп танымал «Mutual Banking» (1850) еңбегімен, ол пайызы жоқ банкинг жүйесін ұсынды, сондай-ақ Жаңа Англия философиялық мектебін сынаған «Трансцендентализм» еңбегімен. 1850 жылдан кейін Грин еңбек реформасына белсенді қатысты.

19-ғасырдағы индивидуалистік анархизм

Америкалық индивидуалистік анархизмнің маңызды ағымы – еркін махаббат. Еркін махаббатты жақтаушылар кейде өздерінің тамырларын Жосия Уорренге және тәжірибелік қауымдастықтарға жалғастырып, жыныстық еркіндікті жеке тұлғаның өзін-өзі иеленуінің айқын және тікелей көрінісі деп қарады. Еркін махаббат әйелдердің құқықтарын ерекше атап өтті, себебі көптеген жыныстық заңдар әйелдерді кемсітетін: мысалы, неке заңдары мен абортқа қарсы шаралар. Бірақ Езра Хейвуд пен Анжела Хейвудтың «Сөз» (1872–1890, 1892–1893) журналы да болды. Харманның сөзіне қарағанда, Нұршыл Люцифердің миссиясы – «әйелдерге ғасырлар бойы адам жасаған заңға, рухани, экономикалық, өндірістік, әлеуметтік және әсіресе жыныстық тұрғыдан бағынышты еткен шынжырларды жұлуға көмектесу болды, себебі әйел адамзаттың барлық салаларында, әсіресе оның ерекше саласы – ұрпақ өсіруде өз жауапкершілігін сезінбегенше, жоғары және шынайы өркениетке қадам басқанша аз немесе мүлдем жетістік болмайды». Атау «Таңғы жұлдыздың ежелгі аты Люцифер, қазіргі Венера, қараңғылықтағыларға жарық әкелуді мақсат тұтқан журналдың атына тең келмейді» дегенді білдіреді. 1887 жылдың ақпан айында «Люцифер» журналының редакторы мен баспашылары үш хат жариялағандары үшін Комсток заңына қайшы келгені үшін тұтқындалды, олардың бірі некеде күштеп жыныстық қатынас жасауды айыптады, автор оны зорлау деп атады. Хатта күйеуі зорлаған әйелдің жағдайы сипатталды, ол ауыр босанғаннан кейін жасалған операциядан кейін тігістерін жыртып, қатты қан кетуге себеп болды. Хатта әйелдің заңдық көмекке жүгіну мүмкіндігінің болмауына наразылық білдірілді. Комсток заңы «әдепсіз, ұятсыз немесе құмарлықты қоздыратын» деп саналатын кез келген тақырыптарды талқылауға тыйым салды, ал зорлау қылмыстық мәселе болғанымен, әдепсіз деп танылды. Топека округінің прокуроры 216 айыптама қойды. Мозес Харман екі жыл түрмеде отырды. Некеге шабуыл жасаған памфлеті үшін Комсток заңы бойынша сотталған Езра Хейвуд Харманға қолдау білдіру үшін хатты қайта басып шығарды және ол да тұтқындалып, екі жылға бас бостандығынан айырылды. 1890 жылдың ақпан айында Харман, қазір «Люцифердің» жалғыз өндірушісі, Нью-Йорк дәрігері жазған ұқсас мақаладан туындаған айыптаулар бойынша қайтадан тұтқындалды. Алғашқы айыптамалардың нәтижесінде Харман келесі алты жылдың көп бөлігін түрмеде өткізді. 1896 жылы «Люцифер» Чикагоға көшірілді, бірақ заңдық мазалау жалғасты. АҚШ пошта қызметі журналдың көптеген нөмірлерін тартып алып, жойды. 1905 жылдың мамырында Харман қайтадан тұтқындалып, екі мақаласын таратқаны үшін сотталды, атап айтқанда Сара Кристо Кэмпбеллдің «Әкелік мәселесі» және «Сексология туралы ойлар». Бір жылға ауыр еңбекке кесілген 75 жастағы редактордың денсаулығы қатты нашарлады. 24 жыл бойы жарық көрген «Люцифер» журналы 1907 жылы басылымнан шығып, «Американдық евгеника журналына» айналды. Хейвудтың философиясы оның кең көлемді памфлеттері мен Жосия Уорреннің «Нағыз өркениет» (1869) және Уильям Б. Гриннің еңбектерін қайта басып шығару арқылы индивидуалистік анархистік идеяларды ілгерілетуде маңызды рөл атқарды. 1872 жылы Бостонда өткен Жаңа Англияның еңбек реформасы лигасының съезінде Хейвуд Грин мен Уорренды «Бостандық» журналының баспашысы Бенджамин Таккермен таныстырды. Хейвуд капиталдың аздың қолында шамадан тыс шоғырлануының, яғни белгілі бір адамдар мен ұйымдарға мемлекеттік қолдаумен берілетін артықшылықтардың іріктеп берілуінің нәтижесі деп есептеді. «Сөз» журналы – Эзра Хейвуд пен Анжела Хейвуд редакциялаған индивидуалистік анархистік еркін махаббат журналы, алдымен Массачусетс штатының Принстон қаласынан, содан кейін Кембридж қаласынан шығарылды. 1895 жылы «Сексуалды құлдық» атты лекциясында де Клэр әйелдерді денелерін бұрмалауға және балаларды әлеуметтік жағынан бейтараптандыруға итермелейтін сұлулық идеалдарын айыптады. Бұл эсседе әйелдерді жезөкшелік мақсатына сату туралы айтылмайды, бірақ ерлерге әйелдерін зорлауға рұқсат беретін неке заңдары туралы айтылады. Мұндай заңдар «әрбір үйленген әйелді оның қандай екенін, қожайынның атын, қожайынның нанын, қожайынның бұйрықтарын қабылдайтын және қожайынның құмарлықтарына қызмет ететін құлға айналдырады». Индивидуалистік анархизм АҚШ-та «Бостон анархистері» деп аталатын маңызды талқылау және даму кеңістігін тапты. Тіпті 19-ғасырдағы американдық индивидуалистердің арасында біртұтас доктрина болған жоқ, олар мүліктік құқықтар және жерге иелік ету мәселелері бойынша пікір келіспеді. 19-ғасырдың соңында үлкен жарылыс болды, Таккер және басқалар Лизандер Спунердің жақтаған табиғи құқықтарды қолдауын тоқтатып, Стирнердің философиясына негізделген эгоизмге көшті. Таккер мен оның ізбасарларының өзімшілдікке қарсылығына байланысты олар осы күнгі социалистер саналады. «Бостандық» журналы – Бенджамин Таккер 1881 жылдың тамызынан 1908 жылдың сәуір айына дейін АҚШ-та жариялаған 19-ғасырлық анархистік нарықтық социалистік және либертариандық социалистік мерзімдік басылым. Бұл мерзімдік басылым эсселер жариялау және пікірталас алаңы ретінде қызмет ету арқылы индивидуалистік анархистік философияны дамыту және қалыптастыруда маңызды рөл атқарды. Оның қатарында Бенджамин Таккер, Лизандер Спунер, Оуберон Герберт, Дайер Лум, Джошуа К. Ингаллс, Джон Генри Макей, Виктор Яррос, Вордсворт Донисторп, Джеймс Л. Уолкер, Дж. Уильям Ллойд, Флоренс Финч Келли, Вольтер де Клейр, Стивен Т. Байингтон, Джон Беверли Робинсон, Джо Лабади, Лиллиан Харман және Генри Эпплтон болды. Журналдың бетінде Пьер Прудонның «Еркіндік – тәртіптің қызы емес, анасы» деген цитатасы жазылған. Американдық индивидуалистік анархистердің кейбіреулері, мысалы Бенджамин Таккер, кейінірек табиғи құқықтардан бас тартып, Макс Стирнердің эгоистік анархизміне көшті. Моральдық құқықтар идеясын жобалаған Таккер «жерге құқық тек күштен туады» деді. 1886 жылы Стирнерлік эгоизмді қабылдаған Таккер либертариандық идеологияның негізі саналған табиғи құқықтардан бас тартты. Бұл шешім қозғалысты қызықты пікірталастарға түртті, табиғи құқықтарды жақтаушылар эгоистерді либертариандық идеологияны жойға шығарды деп айыптады. Конфликт соншалықты қатал болды, табиғи құқықтарды жақтаушылардың көпшілігі наразылық білдіріп, «Бостандық» журналының беттерінен шығып кетті, тіпті олар бұрын журналдың жиі жарияланған авторы болған. Содан кейін «Бостандық» эгоизмді жақтады, бірақ жалпы мазмұны айтарлықтай өзгermedi. «Бостандық» журналының эгоизмді ұсынуының әсерімен бірнеше басылымдар шықты: C. L. Swartz басып шығарған, W. E. Gordak және J. William Lloyd редакциялаған (барлығы «Бостандық» журналының серіктері); «Эго» және «Эгоист», екеуі де Эдвард Х. Фултон редакциялаған. Таккер бақылаған эгоистік газеттердің арасында неміс тіліндегі «Der Eigene» (Адольф Бранд редакциялаған) және лондондық «The Eagle and The Serpent» болды. Соңғысы, ең танымал ағылшын тіліндегі эгоистік журнал, 1898 жылдан 1900 жылға дейін «Эгоистік философия мен социология журналы» деген қосымша атаумен жарияланды. Стивен Т. Байингтон – георгизмді жақтаған, кейін Бенджамин Таккермен байланысқа келгеннен кейін Стирнерлік эгоизмге көшкен адам. Ол Макс Стирнердің «Эго және оның өзі» және Пауль Эльтцбахердің «Анархизм: Анархистік философияның жақтаушылары» (Довер баспасы «The G...» деген атаумен де жарияланған) еңбектерін неміс тілінен ағылшын тіліне аударғанымен танымал.

Ерте анархокоммунизм

1880 жылдары анархокоммунизм АҚШ-та қалыптасқан еді, мұны Люси Парсонс пен Лиззи Холмс жариялаған «Азаттық: революциялық анархистік коммунистік айлық» журналының болуынан көруге болады. Люси Парсонс АҚШ-та болған кезінде анархокоммунист Эмма Голдманмен еркін махаббат және феминизм мәселелері бойынша пікір алмасты. Дегенмен, анархистер бұл мәселеде бірікпеді, көптегендер Голдманның гомосексуализм мен еркін махаббатты анархистік наным жүйесіне енгізуімен келіспеді. 1920 жылдары Чикаго полиция департаменті «мыңдаған тәртіпсіздерден де қауіпті» деп сипаттаған Парсонс пен оның күйеуі 19 ғасырдың соңында жұмысшы қозғалысына белсенді қатысып, саяси тұтқындар, афроамерикандықтар, баспанасыз және әйелдердің мүдделерін қорғайтын тиімді анархистік ұйымдастырушылар болды. Ол «The Socialist» және «The Alarm» журналдарына, яғни 1883 жылы Парсонспен бірге құрылған Халықаралық жұмысшылар қауымдастығының (IWPA) журналына жазуды бастады. 1886 жылы оның күйеуі, сегіз сағаттық жұмыс күнін қолдау науқанына белсенді қатысқан, 1887 жылдың 11 қарашасында Иллинойс штаты оны Хеймаркет оқиғасына қатысқан деген айыппен тұтқындап, соттап, өлім жазасын орындады. Бұл оқиға саяси құрылтай ретінде кеңінен танылды және мамыр айындағы жұмысшылар митингілерінің басталуына себеп болды. Кейіннен АҚШ-та «The Firebrand» деп аталатын тағы бір анархокоммунистік журнал пайда болды. АҚШ-тағы анархистік басылымдардың көпшілігі идиш, неміс немесе орыс тілдерінде болды, бірақ «Free Society» ағылшын тілінде жарық көрді, бұл анархистік коммунистік ойды АҚШ-тағы ағылшын тілді халыққа таратуға мүмкіндік берді. Сол кезде американдық анархокоммунистік топтар Бенджамин Такердің айналасындағы индивидуалистік анархистік топпен пікір алмасты. АҚШ-тағы еңбек күресі мен өндірістік даулар туралы жаңалықтардан шабыттанған неміс анархисі Иоганн Мост 1882 жылы түрмеден босатылғаннан кейін АҚШ-қа эмиграциялады. Ол жаңа елінде басқа неміс эмигранттары арасында бірден үгіт-насихат жұмыстарын бастады. Оның серіктестерінің арасында Хеймаркет алаңындағы жарылысқа қатысқандықтары үшін асылған анархистердің бірі Август Спайс болды, оның үстелінен полиция 1884 жылғы Мосттан «дәрі» (динамит) жөнелтуді уәделеген хатты тапты. Мост «іс-әрекеттің пропагандасы» тұжырымымен танымал болды, яғни «қазіргі жүйе оның өкілдерін жою арқылы ең жылдам және түбегейлі түрде құлатылады. Сондықтан халық жауларын қырғынға ұшырату керек». Мост 1885 жылы жарық көрген «Революциялық соғыс ғылымы» атты кітапшасымен танымал, онда бомба жасау туралы нұсқаулықтар келтірілген. Ол жарылғыш заттарды Нью-Джерсидегі жарылғыш зауытта жұмыс істеген кезде үйренген. Мост замандастарының көпшілігі оны «ең қараланған әлеуметтік радикал» деп сипаттады, оның әлеуметтік тәртіпсіздікті қолдауы және драмалық жойылуға құштарлығы Эмма Голдманды оны мойындалған авторитарлық деп айыптауға әкелді. Шешен сөйлеуші Мост бұл идеяларды АҚШ-тағы марксистік және анархистік айналымдарда таратып, көптеген жақтастарды, әсіресе Эмма Голдман мен Александр Беркманды тартты. 1888 жылдың ақпан айында Беркман туған Ресейінен АҚШ-қа келді. Нью-Йоркке келгеннен кейін көп ұзамай, 1886 жылғы Хеймаркет жарылысынан сотталғандарды босату үшін құрылған топтарға қатысып, анархист болды. Ол, Голдман сияқты, көп ұзамай АҚШ-тағы ең танымал анархист Иоганн Мосттың ықпалына түсіп, deedattentat, яғни халықты көтеріліске шақыру үшін жасалған зорлық-зомбылықты жақтады. Беркман Мосттың «Freiheit» газетінде баспагер болып жұмыс істеді. Голдманның өмірбаянын жазған Элис Векслер Мосттың сын-пікірлері Беркманға деген қызғаныштан туындаған болуы мүмкін деп болжайды. Голдман ашуланып, Мосттан өзінің айыптауларын дәлелдеуін талап етті. Ол жауап беруден бас тартқан соң, келесі лекцияда оған қарсы шықты. Хеймаркет оқиғасынан кейін анархизмге қызығушылық танытқан Голдман анархистік философия, әйелдер құқықтары және әлеуметтік мәселелер бойынша жазушы және танымал лектор болды, ол мыңдаған адамдарды тартты. Оның жазбалары мен лекциялары түрме, атеизм, сөз бостандығы, милитаризм, капитализм, неке, еркін махаббат және гомосексуализм сияқты көптеген мәселелерді қамтыды. Ол өзін бірінші толқын феминизмінен және әйелдердің сайлау құқығына бағытталған күш-жігерінен алыстатса да, гендерлік саясатты анархизмге енгізудің жаңа жолдарын әзірледі. Он жылдар бойы ұмытылғаннан кейін, Голдманның мәртебесі 1970 жылдары феминистік және анархистік ғалымдар оның өміріне қызығушылықты қайта жаққанда қайта жаңғырды.

Анархизм және жұмысшы қозғалысы

Бірінші Интернационалдың авторитарлыққа қарсы секциялары "мемлекеттің артықшылығы мен билігін" "еңбекшілердің еркін және өздігінен ұйымдастырылуымен" ауыстыруға тырысқан анархосиндикалистердің бастауы болды. Анархизмді қабылдағаннан кейін Люси Парсонстың күйеуі Альберт Парсонс өзінің белсенділігін 8 сағаттық күнді орнату үшін өсіп келе жатқан қозғалысқа аударды. 1880 жылдың қаңтар айында Чикагоның Сегіз сағаттық лигасы Парсонсты Вашингтонға ұлттық конференцияға жіберді, бұл жиналыс 8 сағаттық жұмыс күнін жеңіп, оны жүзеге асыру үшін еңбек ұйымдарының күш-жігерін үйлестіруді мақсат еткен ұлттық лоббистік қозғалысты бастады. 1884 жылдың күзінде Парсонс Чикагода апта сайынғы анархистік газетті "The Alarm" баптады. 1884 жылы 4 қазанда басылып шыққан алғашқы санының таралымы 15000 дана болды. Басылымның бағасы 5 цент болатын. "Alarm" газетінде IWPA баспасы ретінде аталып, 2-бетінде "Социалистік апталық" деп аталды. 1886 жылы 1 мамырда Парсонс әйелі Люсимен және екі баласымен бірге Мичиган даңғылынан 80,000 адамды бастап, 8 сағаттық жұмыс күнін қолдап, алғашқы мамыр күні парадты өткізді. Келесі бірнеше күн ішінде 340 000 жұмысшы ереуілге қосылды. Парсонс Бірінші мамырдағы ереуіл кезінде өзін 300 000 жұмысшы шәмбе күні түстен кейін ереуілге шыққан Цинциннатиге шақырылған көрді. Сол жексенбіде ол Синсинатиде өткен митингке "толқын орталығынан" хабарлаған және жеңістің жақындап қалғанына сенімділікпен Синсинати мылтық одағының 200 мүшесінің бастауымен екінші үлкен парадқа қатысты. 1886 жылы АҚШ пен Канаданың ұйымдасқан кәсіподақтар мен еңбек одақтарының федерациясы (FOTLU) 1886 жылдың 1 мамырын сегіз сағаттық жұмыс күні стандартқа айналатын күн ретінде бірауыздан белгіледі. Келесі күні, 4 мамырда, анархистер Чикагоның Хеймаркет алаңында митингке шықты. Белгісіз тарап митинг аяқталар алдында бомба лақтырып, бір офицерді өлтірді. Полиция қызметкерлері бір-біріне және жиналғандарға оқ ашты. Жеті полиция қызметкері мен кем дегенде төрт жұмысшы қаза тапты. Жиын ұйымдастырушыларына тікелей және жанама байланысты сегіз анархист ұсталып, қайтыс болған офицерді өлтіргені үшін айыпталды. Олар халықаралық саяси атақтылар болды. Төртеуін өлтіріп, бестігі өз-өзіне қол жұмсады. Бұл оқиға Хеймаркет ісі деп аталып, еңбек қозғалысы мен сегіз сағаттық жұмыс күніне қарсы күрес үшін кері шегіну болды. 1890 жылы сегіз сағаттық жұмыс күнін ұйымдастыруға екінші рет, бұл жолы халықаралық деңгейде әрекет жасалды. Іс-шараның екінші мақсаты - Хеймаркет оқиғасының салдарынан қаза тапқан жұмысшыларды еске алу. Алғашында бұл бір рет өткізілетін іс-шара ретінде қарастырылса да, келесі жылы Халықаралық жұмысшылар күнін мерекелеу халықаралық жұмысшылардың мерекесі ретінде берік қалыптасты. Альберт Парсонс Чикагодағы төрт радикалды көшбасшылардың бірі ретінде есінде қалады. Ол қастандық жасады деп айыпталып, полицияға жасалған бомбалы шабуылдан кейін асылып өлтірілді. Эмма Голдман, белсенді және саяси теоретик, анархизмге оқиға мен өлім жазалары туралы оқығаннан кейін тартылды, ол кейіннен "рухани туылуым мен өсуіме әсер еткен оқиғалар" деп сипаттады. Ол Хеймаркет шейхтерін "өмірімдегі ең маңызды әсер" деп санады. Оның серіктесі Александр Беркман да Хеймаркет анархистерін "қуатты және маңызды шабыт" деп сипаттады. Анархизмге деген берік адамы Хеймаркет ісі нәтижесінде кристалданып, оның ішінде Вольтер де Клэр және "Үлкен Билл" Хейвуд, Дүниежүзілік өнеркәсіптік жұмысшылардың құрылтайшы мүшесі болды. Бенджамин Такердің "Азаттық" атты еңбегінде жазған екі индивидуалист анархист сол кездегі маңызды еңбек ұйымдастырмасы болды. Джо Лабэди - американдық еңбек ұйымының ұйымдастырушысы, индивидуалист анархист, әлеуметтік белсенді, баспашы, баспашы, очеркші және ақын. Лабадидің ойынша, мемлекет басқыншылық жасамаса, адамдар "жақсы табиғат заңдарына" сай өмір сүруді таңдап, "бауырларын өсім, пайда, жалға алу және салық арқылы тонамайды". Алайда ол су құбырын, көшелерді және темір жолдарды басқаруды қолдағандықтан, қоғамдастықпен ынтымақтастықты қолдады. Ол Хеймаркет анархистерінің күресші анархизмін қолдамағанымен, айыпталушылардың кешірілуі үшін күресті, өйткені ол олардың қылмыскерлер екеніне сенбеді. 1888 жылы Лабади Мичиганның еңбек федерациясын ұйымдастырды, оның бірінші президенті болды және Сэмюэл Гомперспен одақ құрды. 1880-жылдардың жетекші анархо-синдикалисі және көрнекті солшыл зиялысы, ол ерте анархо-феминист Вольтер де Клэрдің сүйіктісі ...

Дүниежүзілік өнеркәсіптік жұмысшылар (IWW) 1905 жылдың маусымында Чикагода екі жүз социалист, анархист және АҚШ-тың (негізінен Батыс кенішілерінің федерациясы) барлық аймақтарынан келген радикалды кәсіподақ өкілдерінің съезінде құрылды. Олар AFL саясатына қарсы болды.

Қызыл қорқыныш, іс-әрекетпен үгіт-насихат және дүниежүзілік соғыстар кезеңі

Италиялық антиұйымдық индивидуалистік анархизмді Италияда туған Джузеппе Чианкабилла сияқты адамдар АҚШ-қа әкелді. Олар онда зорлық-зомбылықпен үгіт-насихат жүргізуді жақтады. Анархист тарихшы Джордж Вудкок маңызды итальяндық әлеуметтік анархист Эррико Малатестаның "Патерсонның индивидуалистік анархистерімен дауласып, анархизм ешқандай ұйымды білдірмейді және әр адам тек өз құмарлықтарымен әрекет етуі керек деп талап еткенін" хабарлайды. Соңында, шулы пікірталаста Чианкабилланың жеке құмарлығы оны Малатестаны ауыр жарақатпен атқызуға итермеледі, бірақ Малатеста шабуылдаушының атын атаудан бас тартты. Иоганн Мост сияқты кейбір анархистер контрреволюционерлерге қарсы зорлық-зомбылық актілерін жариялауды жақтады, себебі "біз тек іс-қимылды ғана емес, сонымен қатар үгіт-насихат ретінде іс-қимылды да уағыздаймыз". 1880 жылдары анархистік қозғалыстың ішіндегі және сыртындағы адамдар "іс-қимылдың пропагандасы" деген ұранды жеке бомбалаулар мен билеуші топтың мүшелерін өлтіру үшін қолдана бастады, соның ішінде патша өлтіру және тиран өлтіру, мұндай әрекеттер халықтан қолдау табуы мүмкін кездерде, мысалы, үкіметтік қуғын-сүргін немесе жұмысшылар өлтірілген еңбек даулары кезінде. 1905 жылдан бастап осы антисиндикалистік анархистік коммунистердің ресейлік әріптестері экономикалық терроризм мен заңсыз "иелікті иеленуге" көшті. Заңсыздық практика пайда болды, және оның ішінде "анархистік бомбалаушылар мен өлтірушілердің ("іс-қимылмен үгіт-насихат") және анархистік ұрылардың ("жеке қайта иелену") әрекеттері олардың үмітсіздігін және төзімсіз қоғамды жеке, зорлықпен қабылдамауын білдірді. Бұдан өзге, олар бүлікке шақырудың үлгісі ретінде қарастырылды". 1901 жылдың 6 қыркүйегінде америкалық анархист Леон Чолгош АҚШ президенті Уильям Маккинлиді өлтірді. Эмма Голдман қастандыққа қатысы бар деген күдікпен тұтқындалды, бірақ жеткілікті дәлел болмағандықтан босатылды. Кейіннен ол "Бюффалодағы трагедия" атты мақаласын жариялағаннан кейін көптеген жағымсыз пікірлерге ие болды. Мақалада ол Чолгошты Юлий Цезарьді өлтірген Маркус Юниус Брутпен салыстырып, Маккинлиді "ақша патшалары мен тресттердің президенті" деп атады. Басқа анархистер мен радикалдар Голдманның Чолгошқа көмектесу әрекетін қолдауға дайын емес еді, өйткені ол қозғалысқа зиян келтірді деп сенді. Луиджи Галлеани 1901-1919 жылдары АҚШ-та белсенді болған итальяндық анархист, тарихшылар оны анархокоммунист және бүлікші анархист деп санайды. Ол "іс-қимылдың пропагандасын" ынталы түрде жақтағанымен танымал, яғни "тирандарды" және "құсаушыларды" жою үшін зорлық-зомбылықты қолдану және қолданыстағы мемлекеттік институттарды құлатуға катализатор ретінде әрекет ету. 1914 жылдан 1932 жылға дейін Галлеанидің АҚШ-тағы ізбасарлары (Галлеанистер деп аталды) оларды таптық жау деп санаған мекемелер мен адамдарға қарсы бірқатар бомбалаулар мен кісі өлтіруге әрекеттенді. Олардың өлімінен кейін сыншылар екі адамды негізінен анархистік саяси көзқарастары үшін айыптап, әділетсіз өлім жазасына кесілді деп санайды. 1977 жылы Массачусетс штатының губернаторы Майкл Дукакис Сакко мен Ванцеттиді әділетсіз соттаған және соттаған деген жарлық шығарды. Көптеген атақты социалистер мен зиялы қауым өкілдері қайтадан сот жүргізуді талап етті, бірақ бұл нәтиже бермеді. Джон Дос Пассос Бостонға журналист ретінде бұл жағдайды қамтуға келді, ол "Кедергіге бетпе-бет келу" атты памфлетті жазу үшін қалды және 1927 жылдың 10 тамызында Дороти Паркермен бірге демонстрацияда тұтқындалды. Мемлекеттік үйге пикетке шыққан кезде ұсталғаннан кейін Эдна Сент-Винсент Миллей өз ісіне губернаторға жеке өтініш білдірді, содан кейін: "Мен сізге миллион дауыстармен шағымданам: біздің күмәнімізге жауап беріңіз. Массачусетсте бүгін үлкен адам қажет" деп жазды. Фуллерге хат жазған немесе петицияларға қол қойған басқа адамдар арасында Альберт Эйнштейн, Джордж Бернард Шоу және Х.Г. Уэллс бар. Американың еңбек федерациясының президенті губернаторға жолдаған жеделхатта "қылмыс жасалып, соттың соңғы шешімі шығарылғанға дейін өткен ұзақ уақытты", сондай-ақ "Сакко мен Ванцеттидің соңғы жеті жылда сезінген психикалық және физикалық азабын" атап өтті. 1927 жылдың тамызында IWW жазаға кесілуіне наразылық білдіру үшін үш күндік жалпыұлттық ереуіл жариялады. Ең айқын жауап Колорадо штатының Уолсенбург көмір аймағында болды, онда 1167 таушының 1132-сі қатысты, бұл тікелей 1927 жылғы Колорадо көмір ереуіліне әкелді. Италиялық анархист Северино Ди Джованни, Аргентинада Сакко мен Ванцеттиді ең жақтаған қолдаушылардың бірі, Сакко мен Ванцетти өлім жазасына кесілгеннен кейін бірнеше сағаттан кейін Буэнос-Айрестегі Американ елшілігін бомбалады. Орындалудан кейін бірнеше күн өткен соң Сакконың әйелі Ди Джованниге оның қолдауы үшін хат жазып, Combinados тамақ компаниясының директоры "Сакко және Ванцетти" деп аталатын темекі брендін шығаруды ұсынғанын қосты. Студент Магда Шенветтер мектеп Монтессори әдістерін және жабдықтарын қолданғанын, емле және арифметика сияқты белгілі пәндерден гөрі академиялық еркіндікке баса назар аударғанын еске алды. Modern School журналы бастапқыда мектеп Нью-Йорк қаласында болған кезде ата-аналарға арналған бюллетень ретінде басталды, оқуды мамандық ретінде оқыту үшін қолданылатын мануалдық баспа машинасымен басылды. Стелтон колониясына көшкеннен кейін журналдың мазмұны поэзия, проза, өнер және либертариандық білім туралы мақалаларды қамтыды; мұқабалық эмблемасы мен ішкі графикасы Рокуэлл Кент жасады. Мектепке қалалық қауіпті ескере отырып, ұйымдастырушылар Нью-Джерси штатының Пискатауэй округінде 68 акр (275 000 м2) жер сатып алып, 1914 жылы оған көшіп, Стелтон колониясының орталығына айналды. Бұдан өзге, Нью-Йорк қаласынан тыс, Феррер колониясы және Modern School (шамамен 1910-1915) Modern School негізіндегі қауымдастық ретінде құрылды, ол шамамен қырық жылға созылды. 1933 жылы бұрын Стелтон Modern School-дың директорлары болған Джеймс және Нелли Дик Нью-Джерси штатының Лейквуд қаласында Modern School-ды құрды, ол түпнұсқа Modern School, Феррер орталығынан аман қалды, соңғы аман қалған мектеп болып, 1958 жылға дейін сақталды. Росс Винн Техас штатынан шыққан американдық анархист жазушы және баспагер, көбінесе Оңтүстік АҚШ-та белсенді болды. Техас штатының Даллас қаласында туған Винн Портленд, Орегон қаласынан шыққан, бірақ танымал болған қысқа мерзімді The Firebrand газетіне мақалалар жазды; Бостон қаласында жарияланған анархистік журнал The Rebel; және Эмма Голдманның Mother Earth. Винн өзінің алғашқы газетін, Co-operative Commonwealth деп белгіледі. Содан кейін ол 1898 жылы қысқа мерзімге Coming Era-ны өңдеп, жариялады, содан кейін 1899 жылы Винннің Freelance-ін жариялады. 1902 жылы ол Винннің Firebrand деп аталатын жаңа газетті жариялайтынын хабарлады. 1901 жылы Винн Чикагода Эмма Голдманмен кездесті және оның ұзақ мерзімді серігін тапты. Ол оның қабірінде жазғандай, Эмма "оның құштарлығына және себепке толық берілуіне терең әсер етті, бұл көптеген американдық революционерлерден өте өзгеше, олар өз жайлылығы мен ыңғайлылығын өз идеалдарына тәуекел етуден гөрі жақсы көреді". Винн өмір бойы Голдманмен хат алмасып тұрды, сондай-ақ сол кездегі басқа да көрнекті анархистік жазушылармен хат алмасты. Мичиган штатындағы көрнекті жазушы және ұйымдастырушы Джозеф Лабади Винннің достасы болды және оның Firebrand газетінің соңғы жылдарына бірнеше мақала жазды. 1910 жылдары ол Милан маңында анархистік және соғысқа қарсы белсенділікке қатыса бастады. 1910 жылдардан 1920 жылдарға дейін ол Швейцария, Германия, Венгрия, Аргентина және Куба сияқты түрлі елдердегі анархистік қызметтерге және халық көтерілістеріне қатысты. 1920 жылдардан бастап ол Нью-Йорк қаласында тұрды және онда 1928 жылы индивидуалистік анархистік эклектикалық журнал Eresia-ны өңдеді. Ол басқа американдық анархистік басылымдарға, мысалы L'Adunata dei refrattari, Cultura Obrera... жазды.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең

Бұл кезеңде американдық анархо-пацифистік ағым, сондай-ақ оған байланысты христиандық анархистік ағым да қалыптасты. Эндрю Корнелл үшін, "[бұл кезеңнің көптеген жас анархистері бұрынғы буыннан пацифизмді қабылдау және авангардтық мәдениетті насихаттауға көбірек күш салу арқылы ерекшеленді, соның нәтижесінде Бит буынына негіз дайындады. Мысалы, анархистік журналдың редакторлары 'Retort' Коннектикут штатының Денбери қаласында тұтқындалған Екінші дүниежүзілік соғысқа қарсылық көрсетушілердің жазбаларын жинақтап шығарды, сонымен қатар Кеннет Рексрот және Норман Мейлер сияқты жазушылардың поэзиясы мен прозасын тұрақты түрде жариялады. 1940-1960 жылдары АҚШ-тағы радикалды пацифистік қозғалыста социал-демократтар да, анархистер де болды, осы кезде анархистік қозғалыстың өзі күйреудің алдында тұрғандай көрінді". Анархизмнің осындай әсері Бит буынымен байланысты жазушыларға, мысалы, Аллен Гинзберг пен Гэри Снайдерге тиді. Анархопацифизм – анархистік қозғалыстың әлеуметтік өзгерістер үшін күрес кезінде зорлық-зомбылықты қолданудан бас тартатын бағыты. және олар бұл терминді пайдаланудан тартынбады. 1930 жылдары Дей Питер Моринмен тығыз жұмыстесіп, Католик жұмысшы қозғалысын құрды, бұл бейбітшілік қозғалысы кедейлер мен үйсіздерге тікелей көмек көрсетуді бейбітшілікпен тікелей әрекет етумен үйлестіре берді. Католик шіркеуінде Дейді қасиетті деп жариялау мәселесі ашық. Аммон Хеннаси – американдық пацифист, христиандық анархист, вегетарианшы, әлеуметтік белсенді, Католик жұмысшы қозғалысының мүшесі және Wobbly. Ол салық төлеуден бас тартты және Юта штатының Солт-Лейк-Сити қаласында Джо Хилл атты қонақжайлық үйін құрды. Анархизм сол кездегі маңызды американдық әдебиет және зиялы тұлғаларға, мысалы, Пол Гудман, Дуайт Макдональд, Аллен Гинзберг, Леопольд Кохр, Джудит Малина, Джулиан Бек және Джон Кейджке ықпал етуді жалғастырды. Пол Гудман – американдық социолог, ақын, жазушы, анархист және қоғамдық зиялы. Гудман қазір негізінен "Абсурдты өсіру" (1960) кітабының авторы және 1960 жылдардағы пацифистік солшылдардың белсендісі, сондай-ақ сол дәуірдегі студенттік қозғалыстың шабыты ретінде еске алынады. Ол 1940-1950 жылдары гештальт-терапияның негізін қалаушылардың бірі ретінде де танымал. 1940 жылдардың ортасында ол С. Райт Миллспен бірге саясатқа қатысты журналдарға материалдар жазды, оны Дуайт Макдональд редакциялаған. 1947 жылы ол ағасы Персиваль Гудменмен бірлесіп жазған "Кафканың дұғасы" және "Коммунитас" кітабын шығарды, бұл қала құрылысын зерттеудің классикалық еңбегі болды. Анархизм АҚШ-тағы алғашқы экологиялық қозғалысқа да ықпал еткенін көрсетті. Леопольд Кохр (1909–1994) – экономист, заңгер және саясаттанушы, ол әлеуметтік ұйымда "үлкендікке" табынуға қарсылығымен және "Шағын – әдемі" қозғалысына, негізінен, өзінің ең ықпалды еңбегі – "Халықтардың ыдырауы" арқылы үлкен әсер еткенімен танымал. Кохр Жасыл, биорегионалды, Төртінші әлем, орталықсыздандыру және анархистік қозғалыстардың маңызды тұлғасы болды. Кохр Джон Папворттың "Төртінші әлемге арналған журналы" – "Resurgence" журналына жиі материалдар жариялады. Кохрдың студенттерінің бірі – экономист Э. Ф. Шумахер, бұл қозғалыстарға тағы бір маңызды ықпал еткен, оның бестселлер кітабы "Шағын – әдемі" Кохрдың негізгі қағидаларының бірінен атауын алған. Ол анархизм мен экология арасындағы параллельдікті көрді. Оның алғашқы кітабы "Біздің синтетикалық ортамыз" Льюис Гербер псевдонимімен 1962 жылы, Рейчел Карсонның "Көктемнің үнсіздігі" кітабынан бірнеше ай бұрын жарық көрді. Кітапта қоршаған ортаның көптеген проблемалары сипатталған, бірақ оның саяси радикализміне байланысты көп назар аударған жоқ. Оның "Экология және революциялық ой" атты мақаласы радикалды саясатта экология тұжырымдамасын енгізді. 1968 жылы Букчин басқа бір топ құрды, ол ықпалды "Anarchos" журналын жариялады, онда пост-жетіспеушілік және күн мен жел энергиясы сияқты экологиялық технологиялар, сондай-ақ орталықсыздандыру және миниатюризация туралы инновациялық мақалалар жарияланды. Ол АҚШ бойынша лекция оқып, экология тұжырымдамасын контрмәдениетке танымал етуге көмектесті. "Post Scarcity Anarchism" – Мюррей Букчиннің 1971 жылы "Ramparts Press" баспасында алғаш рет жарияланған мақалалар жинағы. Онда жетіспеушілік жағдайында анархизмнің қандай формада болуы мүмкін екені көрсетілген. Бұл Букчиннің маңызды еңбектерінің бірі, ал оның радикалды тезисі технологияның азаттық әлеуетіне деген сенімінде утопиялық және мессиалық болғандығы үшін дау тудырды. Қоғамның өзін-өзі басқаруы енді технологияның жетістіктерінің арқасында мүмкін болып отыр, ал технология экологиялық сезімталдықпен қолданылғанда, қоғамның революциялық әлеуеті күрт өзгереді. 1982 жылы оның "Экологиялық еркіндік" кітабы АҚШ және басқа елдердегі жаңадан пайда болған экологиялық қозғалысқа үлкен әсер етті. Ол 1986-1990 жылдары Берлингтон Жасылдарының негізгі тұлғасы болды, бұл қалалық кеңеске сайлауға қатысқан және аудандық демократия құру бағдарламасын ұсынған экологиялық топ. "Қалаланудан қалаларға" (алғаш рет 1987 жылы "Қалаланудың өркендеуі және азаматтықтың төмендеуі" деген атпен жарияланған) кітабында Букчин оның саяси философиясына әсер еткен демократиялық дәстүрлерді және либертариандық муниципалитетизм тұжырымдамасын жүзеге асыруды анықтады. Бірнеше жылдан кейін оның 20 жылдық серігі Джанет Биль жазған "Әлеуметтік экология саясаты" кітабы осы идеяларды қысқаша түйіндеді. Либертариандық лига 1954 жылы Нью-Йорк қаласында Либертариандық кітап клубының негізінде саяси ұйым ретінде құрылды. Мүшелеріне Сэм Долгофф, Рассел Блэквелл, Дэйв Ван Ронк, Энрико Арригони және Мюррей Букчин кірді. Оның орталық қағидасы, "Views and Comments" журналында жарияланған, "еркін социалистік қоғамда барлығына тең еркіндік" болды. Лиганың филиалдары Детройт және Сан-Франциско сияқты басқа да американдық қалаларда ашылды. Ол 1960 жылдардың соңында таратылды. Сэм Долгофф (1902–1990) – орыс-американдық анархист және анархо-синдикалист. Жастар социалистік лигасынан қуылғаннан кейін Долгофф 1922 жылы Өнеркәсіптік жұмысшылар әлеміне қосылды және өмірінің соңына дейін белсенді мүше болып қалды, анархистік қозғалыста ғасырдың көп бөлігінде белсенді рөл атқарды. Ол кейіннен Анархо-синдикалистік шолуға аты өзгертілген Либертариандық еңбек шолу журналының негізін қалаушылардың бірі болды. 1930 жылдары ол Испан революциясы журналының редакциялық алқасының мүшесі болды, бұл Испан азамат соғысына қатысқан ең ірі испандық еңбек ұйымы туралы американдық айлық басылым. Оның кітаптарының арасында Бакунин анархия туралы, Анархистік коллективтер: Испан революциясындағы жұмысшылардың өзін-өзі басқаруы, 1936–1939 жылдары және Куба революциясы (Black Rose Books, 1976) кітабы, Фидель Кастроның Кубасындағы өмірді айыптаған кітаптары бар. Анархизм 1960 жылдардың контрмәдениетіне ықпал етті және анархистер 1960 жылдардың соңындағы студенттер мен жұмысшылардың көтерілісіне белсенді қатысты. АҚШ-тағы Жаңа солшылдардың арасында Йиппилер сияқты анархистік, контрмәдениеттік және хиппиге байланысты радикалды топтар да болды, оларға Абби Хоффман жетекшілік етті, сондай-ақ Black Mask/Up Against the Wall Motherfuckers тобы да болды. Дэвид Грэбер үшін, "[SDS ұрысқан маоистік фракцияларға бөлінген кезде, Diggers және Yippies (1968 жылы құрылған) бірінші нұсқаны таңдады. Көптегендері ашық түрде анархист болды, әрине, 1960 жылдардың соңындағы автономды коллективтер құруға және институт құруға көшу анархистік дәстүрге сай болды, ал бостандыққа, психоделикалық есірткілерге және баламалы ләззат формаларын құруға баса назар аудару еуропалық-американдық анархизмімен әрқашан біраз дәрежеде байланысты болды". 1966 жылдың соңына қарай Diggers өз тауарын тегін беріп, тегін тағам ұсынды, тегін есірткілер таратты, ақша берді, тегін музыкалық концерттер ұйымдастырды және саяси өнер туындыларын жасады. Diggers өзінің атауын Жерард Винстанли басқарған түпнұсқа ағылшын Diggers-тен алды және шағын қоғам құруға тырысты...".

ХХ ғасырдың соңы және қазіргі заман

Эндрю Корнелл хабарлайды, "Сэм Долгофф және басқалар Чикагодағы Resurgence тобы мен Бостонның Root & Branch сияқты жаңа синдикалистік құрылымдармен бірге Industrial Workers of the World (IWW) ұйымын жандандыру үшін жұмыс істеді; Букчиннің Anarchos ұжымы экологиялық және анархистік ой арасындағы теориялық байланыстарды тереңдетті; Fifth Estate француздық ультра солшыл ойлауға қатты сүйенді және онжылдықтың соңына қарай технологияны сынға ала бастады. Ал Социал-революциялық анархистік федерация бүкіл елдегі жеке адамдар мен топтарды мимеографиялық ай сайынғы талқылау бюллетені арқылы байланыстырды. Дегенмен, анархистік ортаға кейінгі онжылдықтарда қалыптасқан, 1971-1988 жылдар аралығында болған феминистік радикалды пацифистік ұжымдардың ұлттық желісі – Жаңа қоғам үшін қозғалыс (MNS) күш-жігері де зор әсер етті". Дэвид Грейбер 1970-ші жылдардың соңында солтүстік-шығыста "[ядроға қарсы белсенділердің негізгі шабыты – кем дегенде ұйымдық шабыт – Филадельфияда орналасқан Жаңа қоғам үшін қозғалыс (MNS) тобынан келді. MNS-ті Джордж Лейки есімді гей-құқық қорғаушы белсенді басқарды, ол топтың басқа мүшелері сияқты анархист және квакер болды. Қазіргі кезде ресми консенсус процесінің стандартты белгілері болып табылатын көптеген нәрселер, мысалы, фасилитатор ешқашан дебаттың мүдделі тарапы ретінде әрекет жасамауы керек деген қағида немесе "блок" идеясы алғаш рет Филадельфия мен Бостондағы MNS тренингтерінде таратылды". Эндрю Корнелл үшін "MNS консенсустық шешім қабылдауды кеңінен таныстырды, АҚШ-тағы белсенділерге өкілдер кеңесінің ұйымдастыру әдісін енгізді және әртүрлі тәжірибелердің жетекші қорғаушысы болды – қоғамдық өмір, қысымшылық мінез-құлықты жою, кооперативті меншік бизнестерін құру, қазір көбінесе "префигуративтік саясат" деп аталатын нәрсеге енгізілді. Зерзан – американдық анархист және примитивист философ және жазушы. Оның бес негізгі кітабы: "Еркіндік элементтері" (1988), "Болашақ примитив және басқа эсселер" (1994), "Босқа жұмыс істеу" (2002), "Цивилизацияға қарсы: оқулар мен ойлар" (2005) және "Машиналардың құрдымға батуы" (2008). Зерзан анархо-примитивистік және көтерілісші анархистік ойдың даулы журналы "Жасыл анархия" редакторларының бірі болды. Ол сондай-ақ Орегон университетінің KWVA радиостанциясында Юджиндегі "Анархия радиосының" жүргізушісі. Ол Anarchy Magazine журналының редакторы болды және AdBusters сияқты журналдарда жарияланды. "Жарыс!" 1969 жылдан бері Тусон қаласында (Аризона штаты) шығарылатын атеист/анархист журналы. "Жарыс!" журналын Фред Вудворт редакциялайды, басып шығарады және жариялайды. "Жарыс!" журналы ретсіз шығады; жаңа саны әдетте жылына бір-екі рет шығады. Бүгінгі күнге дейін 100-ден астам саны жарық көрді. "Жасыл анархия" – Орегон штатының Юджин қаласында орналасқан ұжымның басылымы. Оның таралымы 8000 дананы құрады, оның бір бөлігі түрмелерге таратылды, түрмедегі жазылушыларға журналдың әр саны тегін берілді. Автор Джон Зерзан басылымның редакторларының бірі болды. Fifth Estate – 1965 жылы құрылған, бірақ Солтүстік Америкада қашықтағы қызметкерлерімен бірге Детройт қаласында орналасқан американдық мерзімді журнал. Оның редакциялық ұжымы кейде журналдың қарастыратын тақырыптарына қатысты әртүрлі көзқарастарға ие, бірақ әдетте анархистік, антиавторитарлық көзқарас пен догматикалық емес, өзгеруге бағытталған әрекетке бейімделеді. Атауынан журналдың төртінші билікке (дәстүрлі баспа журналистикасына) балама екені көрінеді. Fifth Estate көбінесе Солтүстік Америкадағы ең ұзақ уақыт ағылшын тілінде анархистік басылым ретінде аталады, бірақ бұл кейде дау тудырады, өйткені ол 1960 жылдардағы Underground Press қозғалысының бөлігі ретінде он жыл жариялағаннан кейін 1975 жылы ғана ашық түрде антиавторитарлық болды. "Анархия: Қарулы құштарлық журналы" – Солтүстік Америкадағы анархистік журнал және 1980 және 1990 жылдары Солтүстік Америкадағы ең танымал анархистік басылымдардың бірі болды. Оның әсерін пост-солшыл анархизмнен кейінгі анархизмнің әртүрлі түрлері және кейде анархо-примитивизм ретінде сипаттауға болады. Ол Колумбияның Колумбия анархистік лигасының мүшелері құрды, Миссури, және он бес жылға жуық уақыт бойы сол жерде жариялануын жалғастырды, ақырында Джейсон Маккуинннің (алғашқыда "Лев Черный" псевдонимін қолданған) жалғыз редакциялық бақылауында болды. 1995 жылы Нью-Йоркке қысқа уақытқа көшкенде, оны Autonomedia ұжымының мүшелері жариялады. Тәуелсіз дистрибьютор Fine Print-тің жойылуы журналдың жойылуына әкеліп соқты, сондықтан екі нөмірден кейін ол қайтадан Колумбия ұжымына оралды. 1997 жылдан 2006 жылға дейін ол Колумбияда болды, содан кейін Беркли қаласындағы (Калифорния штаты) топ жарты жылдық басылымды жалғастырды. Журнал пост-солшыл анархияның ("идеология шегінен тыс") сын-ескертулерін, мысалы, Хаким Бей, Лоуренс Джарах, Джон Зерзан, Боб Блэк және Вольфи Ландстрейхер (бұрынғы Feral Faun/Feral Ranter және басқа псевдонимдер) сияқты жазушылардың еңбектерінде көтеріп шығарғаны үшін белгілі. Анархистер 1980-ші жылдары жарияланымдар, наразылықтар мен конвенциялар арқылы көбірек көзге түсті. 1980 жылы Орегон штатының Портленд қаласында анархизм тақырыбындағы Бірінші халықаралық симпозиум өтті. 1986 жылы Чикаго қаласында әйгілі Haymarket Riot-тың жүз жылдығын атап өту үшін Haymarket Remembered конференциясы өтті. Бұл конференциядан кейін Миннеаполис (1987), Торонто (1988) және Сан-Франциско (1989) қалаларында жылдық құлықтық конвенциялар өтті. Соңғы кезде АҚШ-та анархистік идеялардың қайта жандануы байқалуда. 1984 жылы Workers Solidarity Alliance (WSA) құрылды. Анархо-синдикалистік саяси ұйым WSA Ideas and Action басылымын шығарды және International Workers Association (IWA AIT) халықаралық анархо-синдикалистік кәсіби одақтар мен топтардың федерациясына қосылды. 1980-ші жылдардың соңында газет ретінде басталып, 1991 жылы құлықтық федерацияға дейін кеңейді. Ол қозғалыстың бағытына жаңа идеялар, мысалы, ақ терілілердің артықшылығы және жаңа адамдар, соның ішінде империализмге қарсы және бұрынғы Троцкийшіл Revolutionary Socialist League мүшелері әкелді. 1998 жылы ұйымның нәсілдік әділеттілік қағидалары мен анархизмнің мүмкіндігі туралы келіспеушіліктерге байланысты тарап кетті. Love and Rage өзінің шарықталу кезеңінде ел бойынша жүздерше белсенділерді қамтыды, соның ішінде Мексика қаласында Amor Y Rabia бөлімі болды, ол осы аттас газетті шығарды. Қазіргі заманғы анархизм, сыныптық бағыттан барлық түрдегі бағытқа ауысуымен, 1990-шы жылдары қара нәсілді анархистер Лоренцо Эрвин мен Куваси Балагоон, Race Traitor журналы және Love and Rage, сияқты қозғалыс құру ұйымдарымен нәсілдік бағытқа қатысты мәселелерді ерте бастан қарастыра бастады. 1990-шы жылдардың ортасында АҚШ-та оңтүстік Еуропалық ықпалдарды сіңіріп алған көтерілісші анархистік тенденция да пайда болды. CrimethInc., – децентрализацияланған анархистік ұжым, автономды жасушалардан тұрады. CrimethInc. осы кезеңде алғашқыда Inside Front хардкор панк зины ретінде пайда болды және 1996 жылы ұжым ретінде жұмыс істеуін бастады. Ол анархистік қозғалыс үшін кеңінен таралған мақалалар мен зиндарды жариялады және өз басылымдарынан плакаттар мен кітаптарды таратты. CrimethInc. жасушалары кітаптар жариялады, жазбалар шығарды және радикалды қоғамдық ұйымдастырудың пайдасына жаһандануға және өкілдік демократиясына қарсы ұлттық науқандар ұйымдастырды. Американдық анархистер наразылықтарда, әсіресе "Қара блок" деп белгілі тактика арқылы көбірек көзге түсті. АҚШ анархистері Сиэтлдегі ҚВТ-ға қарсы наразылықтардың нәтижесінде көбірек көзге түсті. Атлантикалық анархистік шеңберінің бұрынғы мүшелері мен АҚШ-тағы Love and Rage мүшелері және Квебек қаласындағы Demanarchie газеті ұжымының бұрынғы мүшелері арасында бірнеше айлық талқыдан кейін. АҚШ-тың солтүстік-шығысында мүше және қолдаушы топтары бар екі тілді француз және ағылшын тілінде сөйлейтін федерация ретінде құрылды.

2020 жылдар

2020 жылдың маусым айында Стратегиялық және халықаралық зерттеулер орталығы оңшыл терроризм басты қауіп болып қала беретінін, тіпті "басқа қылмыскерлер жасаған терроризмнен айтарлықтай басып өткенін" мәлімдеді. АҚШ-та COVID-19 пандемиясы кезінде анархистер өзара көмек көрсету ұйымдарының өркендеуіне қатысып, үкіметтің адамдардың қажеттіліктерін қамтамасыз ете алмауына наразылық білдірді, сондай-ақ анархизмді "бейбіт және заңды" тәсілмен іске асыруға үлгі болды. 2021 жылдың маусым айында Ұлттық қауіпсіздік кеңесі анархистерді "үкіметке және билікке қарсы зорлық-зомбылыққа баратын экстремистер" деп тізімдеді, олардың ішкі терроризм қаупін тудыратынын мәлімдеді. 2023 жылдың қаңтар айында Атланта полициясы "Stop Cop City" наразылықтары аясында эко-анархист Мануэль Эстебан Паэз Теранды атып өлтірді. 2024 жылдың ақпан айында анархист және АҚШ Әскери-әуе күштерінің қызметшісі Аарон Бушнелл Вашингтондағы Израиль елшілігі алдында өзін өртеді.