Кіріспе

Финнистон краны немесе Стобкросс краны – Шотландияның Глазго қаласының орталығында орналасқан қолданыстан шығарылған алып кантилеверлік кран. Қазір ол жұмыс істемейді, бірақ қаланың инженерлік мұрасының символы ретінде сақталған. Кран жүкті, әсіресе бу локомотивтерін кемелерге тиеу үшін пайдаланылды, олар әлемнің түкпір-түкпіріне экспортталды. Бұл Клайд өзеніндегі осындай төрт кранның бірі, ал бесіншісі 2007 жылы бұзылып, бүкіл әлемде қалған он бір ғана алып кантилеверлік кранның бірі болып табылады.

Тарих

"Финнистон краны" деп аталатын алғашқы кран 1848 жылы Йорк көшесінің қарсы жағынан Финнистон портына көшірілді. Ол 30 тонна шойынмен сынақтан өтіп, сол жылдың сәуір айының соңында пайдалануға дайын болды. Газет хабарламасында бұл кран мүлдем бу кемелеріндегі жабдықтарды көтеру үшін қолданылатыны айтылған. Квинс док 1877 жылдың тамыз айында Глазго орталығынан тауар экспорттауға арналған порт ретінде ашылды. Қазіргі кран, ескісінің орнына салынған, Клайд өзенінде салынған соңғы алып консольдік кран. Ол 1928 жылдың маусымында Глазгодағы порт және док құрылыстарын басқаратын Клайд Навигациялық Трастпен пайдалануға берілді, 1931 жылы құрылысы аяқталды және 1932 жылы жұмысын бастады. Мұнараны Кауанс, Шелдон және Компаниясы (Карлайл қаласы), ал консольді Кливленд көпір және инженерлік компаниясы Клайд Навигациялық Трасттың бас механігі Дэниел Файфтың қадағалауымен салды. Кран мен оның негізінің жалпы құны 69 000 фунт стерлинг болды, оның 85 пайызы Траст есебінен төленді.

Қоғамдық көркем шығармалар

TSWA 3D көрмесінің аясында тапсырылған және Глазго қаласындағы 1987 жылғы мамырлық өнер фестивалінде көрсетілген, жергілікті мүсінші Джордж Уиллидің сабаннан жасалған толық көлемді локомотивтің көшірмесі Спрингберндегі ескі Хайд Парк зауытынан тартылып, кранға ілінді, содан кейін Спрингбернге қайта тартылып, астындағы металл қаңқасын ашу үшін өртеліп жойылды. Уиллидің 2012 жылдың мамыр айында қайтыс болуынан кейін, оның еңбегіне деген құрмет ретінде краннан алып сұрақ белгісі ілінді. 2013 жылы американдық суретші Билл Фонтана кранға микрофондарды орнатып, құрылымның шығаратын дыбыстарын жазды.

Мақсаты

Стобкросс теміржолының шанына қосылған кранның басты мақсаты – танктер мен бу локомотивтері сияқты ауыр техниканы экспортқа арналған кемелерге тиеу болатын. Клайдсдейл аттары, тракторлар және дизельдік тракторлармен 30 000-ға дейін локомотивтер Спрингберн зауыттарынан Британ империясына экспорттау үшін кранға дейін Гласгоу көшелерімен тасымалданды. Кран (1988 жылдың өзінде) жұмыс істемейді, бірақ қаланың инженерлік мұрасының символы ретінде сақталған.

Дизайн

Финнистон краны – алып консольді кран, биіктігі 53 метр (175 фут), ал консольді жуығы 46 метр (152 фут) құрайды. Оны темір баспалдақпен немесе электрлік лифтпен көтерілуге болады, бұл Ұлыбританиядағы мұндай персоналды лифттердің жалғыз мысалы. Кранға қызмет көрсеткен доктар 1969 жылы жабылып, содан бері толтырылып, қайта құрылған. 2007 жылы Фэрфилд Титан бұзылғаннан кейін Клайдтағы осындай төрт кранның бірі және бүкіл әлемде қалған алып консольді крандардың он бірі. Сонымен қатар, STV 2 телеарнасының "Live at Five" бағдарламасының фондық суреті ретінде де пайдаланылады.

Мәдени сілтемелер

Финнистон краны – Лимми шоуындағы бір суреттің тақырыбы, Брайан "Лимми" Лимонд жазып, түсірген, BBC Two Scotland арнасында көрсетілетін шотландтық анти-юморлық суреттер шоуы. Ди Ди рөлінде, шындықтан алыс, Глазголық бекерші, ол түсінде болған бір оқиғаны еске алады, оның болған-болмағанын ол анық білмейді. Онда ол әкесі мен қарындасымен бірге 'Финнистон кранының' үстінде той өткізген. "Мен, қарындасым және әкем, біз той жасап жатырмыз. Бірақ қалай болса да, біз оны сол Финнистон кранының үстінде өткіздік. Міне, осының салдарынан ол болмаған болар деп ойлаймын, себебі мұны істеу мүмкін емес." – Ди Ди, Лимми шоуы.