Кіріспе

Рептилиялар туысы (қалдықтар)
сонымен қатар аталатын стегозавр

Стегоцерас – қазіргі Солтүстік Америкада кейінгі бор дәуірінде, шамамен 77,5–74 миллион жыл бұрын (м.ж.б.) өмір сүрген пахицефалозавридтер (күмбезбас) динозаврының туысы. Алғашқы үлгілері 1902 жылы Альбертада (Канада) сипатталған, ал Stegoceras validum түрі осы қалдықтарға негізделген. Туыстың атауы «мүйізді шатыр» дегенді білдіреді, ал түр атауы «күшті» дегенді білдіреді. Жылдар бойына бірнеше басқа түрлер осы туысқа жатқызылды, бірақ кейін басқа туыстарға көшірілді немесе кішірек синонимдер деп танылды. Қазіргі таңда тек S. validum және 2011 жылы Нью-Мексикода табылған қазбалардан аталған S. novomexicanum ғана сақталған. Соңғы түрдің жарамдылығы да күмәндану тудырды. Стегоцерас – шамамен ұзындығы және салмағы болатын кішкентай, екі аяқты динозавр. Бас сүйегі үшбұрышты, тұмсығы қысқа, ал жоғары жағында қалың, кең және салыстырмалы түрде тегіс күмбез болған. Бас сүйегінің артқы бөлігінде қалың «жартас» және көздерінің үстінде қалың қырқасы бар. Бас сүйегінің көп бөлігі түйіршіктермен (немесе дөңгелек «өскіндермен») және түйіндермен (немесе «төбешіктермен») әшекейленген, олардың көпшілігі қатарлармен орналасқан, ал ең ірілері жартаста кішкентай мүйіздерді құрайды. Тістері кішкентай және аралы. Жас жануарлардың бас сүйегі жалпақ болған, ал жасы ұлғайған сайын күмбездей өскен. Оның омыртқа бағанасы берік, ал құйрығы қатты. Ішек аймағы кең, мүмкін, кеңейген ішекке байланысты. Бастапқыда тек бас сүйектерінен ғана белгілі болған Стегоцерас – алғашқы пахицефалозаврлардың бірі, ал осы алғашқы қалдықтардың толық болмауы осы топтың туыстығы туралы көптеген теорияларға әкелді. 1924 жылы скелеттің тиісті бөліктерімен бірге Стегоцерас бас сүйегі толық сипатталды, бұл осы жануарлар туралы көбірек мәліметтер берді. Пахицефалозаврлар бүгінде мүйізді кератопсиялармен бірге маргиноцефалиялар тобына жатқызылған. Стегоцерас өзі басқа пахицефалозаврлармен салыстырғанда базальды (немесе «примитивті») саналады. Стегоцерас, әдетте, шөппен қоректенген және жақсы иіс сезу қабілетіне ие болған. Күмбездің қызметі талқыланды, бәсекелес теориялар ішкі түрлік шайқаста (бас немесе қабырғаны ұру), жыныстық демонстрация немесе түрлерді тану үшін қолданылуын қамтиды. S. validum Динозаврлар паркі және Олдман формацияларынан белгілі, ал S. novomexicanum Фрутленд және Киртленд формацияларынан табылған.

Ашу тарихы

Stegoceras тұқымдасының алғашқы белгілі қалдықтарын канадалық палеонтолог Лоуренс Ламб Альбертаның Ред-Дир өзені ауданындағы Белли өзені тобынан жинаған. Бұл қалдықтар 1898 жылы жиналған екі түрлі өлшемдегі жануарлардың екі ішінара бас сүйегі (Канаданың Табиғат мұражайындағы CMN 515 және CMN 1423 үлгілері) және 1901 жылы жиналған үшінші ішінара күмбез (CMN 1594) болды. Осы үлгілердің негізінде Ламб 1902 жылы Stegoceras validus жаңа монотиптік туысын және түрін сипаттап, атады. Stegoceras атауы грек тілінен шыққан. Validus деген атау латын тілінде "күшті" дегенді білдіреді, бұл қалың бас сүйек қабырғасына сілтеме болуы мүмкін. 1903 жылы венгр палеонтологы Франц Нопкса фон Фелсе Силвас Stegoceras-тың бөлшекті күмбездерінің іс жүзінде алдыңғы және мұрын сүйектері болғандығын және сондықтан жануарда бір, жұпталмаған мүйіз болғандығын айтты. Ламб 1903 жылы Нопсканың мақаласын қарап шыққанда "бір мүйізді динозаврдың" жаңа түрі туралы идеяны қолдады. Осы кезде Stegoceras-тың қай динозавр тобына жататыны әлі белгісіз болды, бәсекелес ретінде кератопсиялар (мүйізді динозаврлар) және стегозаврлар (пластинкалы динозаврлар) қарастырылды. Хатчер Stegoceras үлгілерінің бір түрге жататынына және олардың динозаврлар екеніне күмәнданып, күмбездер бас сүйегінің алдыңғы, артқы және тегіс сүйектерінен тұрады деп болжады. 1924 жылы американдық палеонтолог Чарльз Гилмор S. validus-тың толық бас сүйегін және оған байланысты бас сүйегінен кейінгі қалдықтарын сипаттады. Оны 1926 жылы американдық палеонтолог Джордж Ф. Стернберг Белли өзені тобынан тауып, Альберта университетінің омыртқалылар палеонтологиясы зертханасында UALVP 2 үлгісі ретінде тіркеді. Бұл жаңалық Хатчердің күмбездер туралы түсінігін растады. UALVP 2-де кішкентай, бөлшектенген сүйек элементтері табылды, содан кейін гастралия (ішек қабырғалары) деп ойланды, олар басқа орнитосхиан динозаврларында (динозаврлардың екі негізгі тобының бірі) белгісіз. Гилмор S. validus тістерінің Troodon formosus түріне өте ұқсас екенін атап өтті (1856 жылы аталған және ол кезде тек оқшауланған тістерден белгілі болды) және Троодон табылған жерге жақын жерде табылған бас сүйегінің күмбезі туралы сипаттады. Сондықтан Гилмор Stegoceras-ты Troodon-ның жарамсыз кіші синонимі деп санады, осылайша S. validus-ты T. validus деп қайта атады және тіпті екі түрдің бірдей болуы мүмкін екенін айтты. Сонымен қатар, ол S. brevis-тің S. validus-пен бірдей екенін және сондықтан соңғысының кіші синонимі екенін анықтады. Ол бұл түрлерді жаңа туысқа (Troodontidae) қосты (Ламб Psalisauridae үшін типтік туысын таңдамағандықтан), ол орнитопод динозаврларына ең жақын деп санады. 1945 жылы T. formosus және S. validus тістерінің қалыптарын зерттегеннен кейін американдық палеонтолог Чарльз М. Стернберг екеуінің арасындағы айырмашылықтарды көрсетті және оның орнына Троодонды терапод динозавр деп атап, күмбезді динозаврларды өз отбасында орналастыру керек деп ұсынды. Stegoceras осы отбасының есімін алған алғашқы мүшесі болғанымен, Стернберг екінші туыстан кейін Pachycephalosauridae тобын атады, өйткені ол бұл атауды ("қалың бас кесірткесі") көбірек сипаттамалық деп тапты. Ол сондай-ақ T. sternbergi және T. edmontonensis-ті Stegoceras-тың мүшелері деп санады, S. brevis жарамды деп тапты және жаңа түрді атады, S. lambei, бұрын S. validus деп аталған үлгіге негізделген. Троодоннан бөлінуді 1948 жылы Рассел қолдады, ол T. formosus-тың тістерімен бірдей тістері бар терапод тістерін сипаттады. 1953 жылы Биргер Болин Қытайдан алынған тегіс сүйектің негізінде Troodon bexelli деп атады. 1964 жылы Оскар Кун бұл Stegoceras; S. bexelli. 1974 жылы поляк палеонтологтары Тереза Марянска мен Халска Осмольска пакицефалозавр Homalocephale құйрығында осындай құрылымдарды анықтағаннан кейін, Stegoceras-тың "гастралиясы" сүйектелген сіңірлер екендігіне тоқталды. 1983 жылы Гальтон мен Ханс Дитер Сьюз S. browni-ді өзінің жеке туысына, Ornatotholus (ornatus латын тілінде "әшекейленген" және tholus "күмбез" дегенді білдіреді) ауыстырды және оны Азиядан бұрын белгілі болған "жазық бас" пахицефалозаврлар тобының алғашқы белгілі американдық мүшесі деп қарады. Пахицефалозаврларды 1987 жылы қайта қарау кезінде Сьюс пен Гальтон validus атауын validum деп өзгертті, ол кейіннен ғылыми әдебиетте қолданылды. Бұл авторлар S. brevis, S. sternbergi және S. lambei-ді S. validum-пен синонимдеуді, S. bexelli-нің Stegoceras-тан бірнеше ерекшеліктерімен ерекшеленетінін анықтады және оны белгісіз пакицефалозавр деп қарастырды.

ХХІ ғасырдағы өзгерістер

2000 жылы Роберт М. Салливан S. edmontonensis және S. brevis түрлерін Prenocephale туысына жатқызды (бұл туысқа дейін тек моңғол түрі P. prenes ғана белгілі болған), сондай-ақ S. bexelli-нің Стегоцерас емес, Prenocephale-ге жататындығын мүмкін деп санады, бірақ оны номен дубиум (күмәнді атау, ерекшеленетін белгілері жоқ) деп қарады, оның толық еместігіне және голотиптік үлгісінің жоғалғандай көрінуіне байланысты. 2003 жылы Томас Э. Уильямсон мен Томас Карр Ornatotholus-ты номен дубиум деп санады, немесе жас Stegoceras болуы мүмкін. 2003 жылы Stegoceras туралы қайта қарау кезінде Салливан Ornatotholus-тың Stegoceras-тың кіші синонимі екенін мойындады, S. lambei-ді Colepiocephale жаңа туысына, ал S. sternbergi-ді Hanssuesia туысына көшірді. Ол Stegoceras туысының сол кезге дейін Солтүстік Американың кішкентай және орташа өлшемді пахицефалозаврлары үшін «қоқысқа салатын» таксонға айналғанын айтты. Сол кезде ондаған үлгілер S. validum-ға жатқызылды, оның ішінде Stegoceras екенін анықтау үшін тым толық емес көптеген күмбездер де болды. UALVP 2 – Stegoceras-тың ең толық үлгісі, оның негізінде туыс туралы ғылыми түсінік қалыптасқан. S. brevis 2016 жылы Райан К. Шотт пен Дэвид С. Эванс тарапынан жаңа Foraminacephale туысына көшірілді. 2023 жылы Аарон Д. Дайер және әріптестері пахицефалозаврлар Gravitholus пен Hanssuesia бас сүйектеріндегі тігістер мен жеке элементтерді талдады және олардың Stegoceras validum-нан ерекшеленбейтінін анықтады. Олар екеуін де кіші синонимдер деп санады, ал Gravitholus – Stegoceras-тың өсу сатысының соңғы кезеңін көрсетеді. 2002 жылы Уильямсон мен Карр Нью-Мексико штатының Сан-Хуан бассейнінен табылған күмбезді (НММНХ P 33983 үлгісі) сипаттады, оны олар белгісіз түрдің жасөспірім пахицефалозауыры деп санады (мүмкін Sphaerotholus goodwini). 2006 жылы Салливан мен Спенсер Г. Лукас оны жас S. validum деп қарастырды, бұл түрдің ареалын едәуір кеңейтетін еді. 2011 жылы Стивен Э. Ясински мен Салливан бұл үлгіні ересек деп санады және оны жаңа Stegoceras novomexicanum түрінің голотипі етіп белгіледі, ал екі басқа үлгіні (SMP VP 2555 және SMP VP 2790) паратиптер ретінде қарастырды. 2011 жылы Ватабе және әріптестері жүргізген филогенетикалық талдау екі Stegoceras түрін бір-біріне жақын орналастырмады. 2016 жылы Уильямсон мен Стивен Л. Брусатте S. novomexicanum-ның голотипін қайта зерттеді және паратиптер голотиппен бірдей таксонға жатпайтынын, ал барлық қатысқан үлгілердің жасөспірімдер екенін анықтады. Сонымен қатар, олар голотиптік үлгіде S. novomexicanum түрінің ерекшелігі бар ма, әлде S. validum немесе Sphaerotholus goodwini немесе басқа бұрын белгілі пахицефалозаврдың жасөспірім түрі бар ма, жоқ па, анықтауға мүмкіндік таппады. Дайер және әріптестері S. novomexicanum голотипінің жетілмеген Sphaerotholus болуы мүмкін екенін анықтады, сондықтан 2023 жылы оны кіші синоним деп санады. Stegoceras басқа пахицефалозаврлармен салыстырғанда кішкентай немесе орташа өлшемді болды. S. novomexicanum S. validum-дан кішірек болған сияқты, бірақ белгілі үлгілердің (толық емес бас сүйектері) ересектер ме, әлде жасөспірімдер ме, деген мәселе даулы.

Бас сүйек пен тістер

Стегоцерастың бас сүйегі бүйірден қарағанда үшбұрышты, ал мұрыны салыстырмалы түрде қысқа болған. Маңдай және төбе сүйектері өте қалың болып, жоғары күмбезді құрайды. Бұл екі элементтің арасындағы тігіс жойылған (кейбір үлгілерде тек әлсіз көрінеді), және олар бірлесіп "фронтопариеталь" деп аталады. Фронтопариеталь күмбезі кең және салыстырмалы түрде тегіс бетке ие, тек қана қабырғалары қырлы (қақырық). Ол көз ұңғыларының (орбита) үстінде және арасында тарылады. Фронтопариеталь артқы жағында тарылып, сквамоздық сүйектердің арасына кіріп, бас сүйектің артқы жағындағы ойысқа аяқталады. Төбе және сквамоздық сүйектер бақсық үстіне қалың тіреу құрып, оны төбе-сквамоздық тіреу деп атайды, оның мөлшері үлгілер арасында әр түрлі болды. Сквамоздық үлкен, күмбездің бөлігі емес, ал артқы бөлігі ісіп кеткен. Ол дөңгелек өскіндермен (немесе түбіршектермен) әшекейленген, ал жоғарғы жиектері бойымен түйіндер қатары созылып, бас сүйектің артқы жағында әр жағында тік түбіршекте (немесе кішкентай мүйізде) аяқталады. Кіші түбіршектер үлкен түбіршектерге параллель орналасқан. Күмбездің жоғарғы бетінен басқа, бас сүйегінің көп бөлігі тізбектелген түйіндермен безендірілген. Шешене (скапула) жоғарғы қол сүйегінен (гумерус) ұзын; оның жапырағы жұқа және тар, қабырғалардың контурын ұстана отырып, сәл бұрылысқан. Шешене жоғарғы жағында кеңеймеген, бірақ түбінде өте кеңейген. Коракоид негізінен жұқа және тақта тәрізді. Гумерус жұқа, ұзындығы бойынша сәл бұрылысқан және сәл иілген. Дельтоид және кеуде бұлшықеттері бекітілетін жері (дельтоидтық және кеуде бұлшықеттерінің бекітілуі) нашар дамыған. Шыбық сүйегінің (ульна) ұштары кеңейген, ал тізбектер оның бойымен созылып кеткен. Радиус шыбық сүйегінен мықтырақ, бұл ерекше. Жоғарыдан қарағанда, жамбас белдеуі екі аяқты археозавр үшін өте кең болды және артқы бөлігіне қарай кеңірек болды. Жамбас аймағының кеңдігі ішектің артқы бөлігіне орын беруі мүмкін. Ілиум созылған, ал икиум ұзын және жұқа. Пубис белгісіз болса да, ол, бәлкім, Гомалоцефал сияқты кішірейген болуы мүмкін. Жамбас сүйегі жұқа және ішке қарай иілген, тібік сүйегі жұқа және бұрылысқан, ал фибула жоғарғы жағында жұқа және кең. Аяқ жамбас сүйегі тар, ал бақайырдың жалғыз танымал сүйегі жұқа және сәл иілген.

Жіктеу

1970 жылдары Азияның қазбаларынан пахицефалозаврлардың көбірек туыстары сипатталды, бұл топ туралы қосымша ақпарат берді. 1974 жылы Марианска мен Осмольска пахицефалозаврлардың Орнитисхия ішінде өздерінің дербес кіші тобын – Pachycephalosauria құруға лайық екендігіне келісті. 1978 жылы қытай палеонтологы Донг Чжимин Pachycephalosauria-ны екі тұқымдасқа бөлді: күмбез басты Пахицефалозавридтер (соның ішінде Стегоцерас) және жалпақ басты Гомалоцефалидтер (алғашқыда Гомалоцефалиделер деп жазылған). Уолл мен Галтон 1979 жылы пахицефалозаврлардың кіші топ мәртебесін негізделген деп таба алмады. Пахицефалозаврлардың күмбезді бас/жалпақ басқа бөлінуі келесі жылдары тоқтатылды, себебі жалпақ бас паедоморфты (жас ерекшеліктері сақталған) немесе көптеген жаңа зертеулерде туынды белгілер деп саналды, бірақ жыныстық диморфизм белгісі емес. 2006 жылы Салливан күмбездің мөлшерінің пахицефалозаврлар арасындағы таксономиялық жақындықты анықтау үшін пайдалы деген ойға қарсылық білдірді. 2003 жылы Салливан Стегоцерас түрлерінің Pachycephalosaurinae тұқымдасының «толық күмбезді» мүшелеріне қарағанда базальды (немесе «примитивті») екенін анықтады, бұл 1986 жылы Серено жасаған қорытындыларды кеңейтті. Төмендегі кладограммада Шотт және әріптестерінің (2016 жыл) мәліметтеріне сәйкес, Pachycephalosauridae ішіндегі Стегоцерас түрлерінің орналасуы көрсетілген:

Пахицефалозаврлардың биогеографиясы және ерте эволюциялық тарихы жеткілікті зерттелмеген, және оны жаңа жаңалықтар ғана нақтылай алады. Пахицефалозаврлар қазба жәдігерліктерінде кенеттен пайда болады және Солтүстік Америка мен Азияда кездеседі, сондықтан олардың алғаш рет қашан пайда болғаны және қай бағытта тарағаны белгісіз. Топтың ең ерте белгілі өкілдері (мысалы, Acrotholus) «толық күмбезді» және Соңғы Бор кезеңінің Сантония шөбінен (шамамен 84 миллион жыл бұрын) белгілі. Бұл Орта Кампан (77 миллион жыл бұрын) және Ерте Маастрихт (70 миллион жыл бұрын) кезеңдерінен белгілі гомолоцефалдан бұрын пайда болған, сондықтан бас сүйегінің күмбезділігі гомопластикалық белгі болуы мүмкін (конвергенттік эволюцияның бір түрі). Пахицефалозаврлардың туыс кератопсиандармен салыстырғанда кейінірек кездесуі 66 миллион жылға созылған ұзақ «көлеңкелі» туыстықты (қазба деректерінен жоғалған, бірақ болжамды) көрсетеді, ол Соңғы Юрадан Бор кезеңіне дейін созылады. Пахицефалозаврлар көбінесе кішкентай болғандықтан, бұл тафономиялық бұрмалауға байланысты болуы мүмкін; кішкентай жануарлардың қазбаға айналуы және сақталуы сирек. Сондай-ақ, нәзік сүйектердің сақталуы да қиын, сондықтан пахицефалозаврлар көбінесе олардың берік бас сүйектерінен белгілі. Стегоцерас толығымен шөппен қоректенген болуы мүмкін, себебі тіс тәждері игуанидтердің тістеріне ұқсас болған. Премаксилляр тістерде предентариялық сүйекпен жанасудан пайда болған тозу іздері бар, ал максилляр тістерде басқа орнитисхиялық динозаврларда көрінетінге ұқсас қос тозу іздері бар. UALVP 2 тістерінің әр үшінші максилляр тісі алмастыру тістері болып келеді, ал тіс алмасуы үштік реттілікпен артқа қарай жүреді. Стегоцерас түрлерінің омыртқалық аймағы бұлшықеттерді бекіту үшін жақсы дамыған және Стегоцерас пен басқа пахицефалозаврлардың жақ қозғалысы жақ айналу мүмкіндігімен жоғары және төмен қозғалыспен шектелген деп есептеледі. Бұл жақ құрылысына және тіс микротозуына негізделген, ал тістердің тозуы күшті ұсақтауға қарағанда көбірек кесу үшін қолданылғанын көрсетеді. 2021 жылы канадалық палеонтолог Майкл Н. Хадгинс және әріптестері Стегоцерас және Тескелозавр тістерін зерттеді және екеуінің де гетеродонт тістері болғанымен, оларды статистикалық тұрғыдан ажыратуға болатындығын анықтады. Кең рострумы және біркелкі тістерінің арқасында Стегоцерас ірі көлемде тамақтанатын, көп мөлшерде өсімдіктерді шағып жейтін түр болды, ал Тескелозаврдың тістері мен тар рострумы оның таңдап тамақтанатындығын көрсетеді. Пахицефалозаврлар мен Тескелозавридтер Солтүстік Америкалық формацияларда кездеседі және олардың бірге өмір сүруі әртүрлі экомиорфокеңістіктерді иеленуімен мүмкін болды (егер Стегоцерас пен Тескелозавр өзіндік замандас болмаса да).

Мұрын жолдары

1989 жылы Эмили Б. Гриффин Стегоцералар мен басқа пакицефалозаврлардың иіс сезу қабілеті жақсы болғанын анықтады, бұл мидағы үлкен иіс балаушаларын көрсеткен бас сүйегінің ішкі қалыптарын зерттеуге негізделген. 2014 жылы Джейсон М. Бурк және әріптестері Стегоцераның иіс сезу аймағына ауа ағыны жеткізілуі үшін мұрын жолдарының алдыңғы бөлігіндегі хрящевой мұрын турбиналары қажет болғанын анықтады. Бұл құрылымның болуын дәлелдейтін нәрсе – оған бекініп тұруға мүмкіндік берген сүйекті тігіз. Иіс сезу аймағының мөлшері де Стегоцераның иіс сезу қабілетінің күшті болғанын көрсетеді. Зерттеушілер динозаврдың түйеқұстың сияқты тармақталған немесе түрік сияқты оралған турбинаға ие болуы мүмкін екенін анықтады, өйткені екеуі де ауаны иіс сезу аймағына бағыттай алатын. Мұрын жолдарындағы қан тамырлар жүйесі де турбиналардың миға бара жатқан денедегі жылы артериялық қанды салқындатуға қызмет еткенін көрсетеді. S. validum UALVP 2 үлгісінің бас сүйегі өте жақсы сақталғандықтан осындай зерттеу үшін өте қолайлы болды; мұрын қуысында минералдану арқылы сақталмайтын, әдетте хрящевой болатын жұмсақ тіндердің сүйектелген қалдықтары табылды.

Онтогендік өзгерістер

Стегоцералар мен басқа пакицефалозаврлардың бас сүйектерінде байқалатын айырмашылықтарға қатысты тарихи түрде бірнеше түсіндірмелер ұсынылған. Браун мен Шлайкжер бас күмбезділігінің дәрежесінде жыныстық диморфизм болғанын және AMNH 5450 (Ornatotholus) сияқты жалпақ бас үлгілері Stegoceras-тың әйел морфотипін білдіретінін болжады. Бұл идеяны 1981 жылы Шампан және оның әріптестері жүргізген морфометриялық зерттеу қолдады, онда еркектердің күмбездері үлкен және қалың болғаны анықталды. Басқа жалпақ бас пакицефалозаврлар табылга́ннан кейін, күмбездің дәрежесі таксономиялық маңызы бар белгі ретінде қарастырылды, сондықтан AMNH 5450 1979 жылдан бастап жеке таксон ретінде саналды. 1998 жылы Гудвин және оның әріптестері күмбездің кеңеюінің жасқа байланысты өзгеретін онтогенетикалық ерекшелік екенін ұсынды. Бұл S. validum бас сүйегінің гистологиялық зерттеуіне негізделді, онда күмбез қан тамырларына толы, жылдам өсетін сүйектен тұратыны және жас өскен сайын күмбездің үлғаюына сәйкес келетіні көрсетілді. Бұл авторлар Орнатотолустың ерекшеліктері деп есептелген белгілердің онтогенездің нәтижесі болуы мүмкін екенін анықтады. 2012 жылы Schott және Evans жүргізген зерттеуде S. validum бас сүйектерінің жуан сөресіндегі жеке түйіндердің саны мен пішіні айтарлықтай өзгеше екені және бұл өзгергіштіктің онтогенетикалық өзгерістермен байланысты емес, бірақ жеке айырмашылықтарға байланысты екені анықталды. Бұл зерттеушілер supratemporal fenestrae ені мен сквамозальдың мөлшері арасында ешқандай байланыс таппады.

Күмбездік функция

Пахицефалозаврлардың бас күмбездерінің функциясы талқыланып, Stegoceras түрлері әртүрлі зерттеулерде эксперименттер жүргізу үшін модель ретінде пайдаланылған. Күмбез негізінен түр ішіндегі күресте қолданылатын қару, жыныстық демонстрация құрылымы немесе түрлерді тану құралы ретінде қарастырылған. 1997 жылы американдық палеонтолог Кеннет Карпентер Homalocephale пахицефалозаврының арқа омыртқаларының мойынға дейін (сақталмаған) төмен қарай иілгенін көрсетті, және егер мойын жоғары қарай иілмесе, бас жерге қарай бағытталатын болады. Осыдан ол Stegoceras және басқа пахицефалозаврлардың мойындары қисық күйде ұсталатынын (қандай динозаврларда болса солай), және олар басын, мойнын және денесін көлденеңінен туралауға шамалары келмейтінін, ал бұл күшті беру үшін қажет еді деген қорытынды жасады. Олардың мойындары арқа деңгейінен төмен орналасуы керек еді, бұл соққы кезінде омыртқа миына зақым келтіру қаупін тудыратын еді. Қазіргі бигхорн қойлары мен бизондар мұндай мәселені мойыннан бастап иықтардың үстіндегі биік жүйке тікендеріне дейін созылатын күшті байланыстар арқылы шеше алады (олар соққы күшін сіңіреді), бірақ мұндай ерекшеліктер пахицефалозаврларда белгісіз. Бұл жануарлар сондай-ақ мүйіздерінің табанындағы қуыстар арқылы соққы күшін сіңіреді, ал маңдайлары мен мүйіздері пахицефалозаврлардың тар бетінен айырмашылығы, кең жанасқан бет құрайды. Stegoceras-тың күмбезі дөңгелек болғандықтан, ол ықтимал соққы үшін өте кішкентай аудан беретін еді, және күмбездер бір-бірінен сырғып кетіп, шағылысатын болар еді (егер соққы ортасынан дәл түспесе). Пахицефалозаврлардың күресіп жатқанда, бас төмен түскен кезде, көздерінің үстіндегі сүйекті тіректерге байланысты бір-бірін көруі қиын болар еді. 2011 жылы Снивли мен Джессика М. Теодор S. validum (UALVP 2), Prenocephale prenes және бірнеше қазіргі заманғы бас соққысына бейімделген артіодактилдердің компьютерлік томографиялық сканерленген бас сүйектерімен бас соққыларын модельдеу арқылы шекті элементтерді талдады. Олар тірі жануарлардағы бас соққысы мен бас сүйегінің морфологиясы арасындағы корреляция зерттелген пахицефалозаврларда да кездесетінін анықтады. Stegoceras және Prenocephale түрлерінің бас сүйектері үлкен мүйізді қойға ұқсас, миды қорғайтын губка тәрізді сүйектері бар. Олар сондай-ақ үлкен мүйізді қой, ақ жақты дуикер және жирафпен губка тәрізді және тығыз аймақтардың таралуындағы ұқсастықтарды бөлісті. Ақ жақты дуикер Stegoceras-қа ең жақын морфологиялық аналог болып табылды; бұл бас соққысына бейімделген түрдің күмбезі кішкентайрақ, бірақ соған ұқсас дөңгелек. Stegoceras бас соққысына бейімделген артіодактилдерге қарағанда күшті таратуға қабілетті болды, бірақ ескі пахицефалозаврлардың тамырларының азайғандығы және жарақаттан жазылу қабілетінің төмендеуі ескі жануарларда мұндай күреске қарсы болды. Зерттеуде сондай-ақ күмбездің кератинмен жабылған әсері тексерілді және оның тиімділігін арттыратыны анықталды. Stegoceras бас соққысына бейімделген артіодактилдердің бас сүйектерінде соққы алатын жердің астында кездесетін пневматикалық қуыстар болмағанмен, оның орнына күшті тіректері болды, олар ұқсас тіректері ретінде әрекет ете алатын, сондай-ақ кератинмен жабылудың дамуын қамтамасыз ететін қан тамырларының арналары болды. 2012 жылы Калеб М. Браун мен Энтони П. Рассел қаттыланған құйрықтардың бүйірлік соққыдан қорғану үшін пайдаланбағанын, бірақ жануарларға түр ішіндегі күрестер кезінде үш табанды тұруға мүмкіндік бергенін болжады, құйрық тіреу ретінде қызмет етеді. Браун мен Рассел құйрықтың соққыны беру немесе алу кезінде қысымға, созылуға және бұрылуға төтеп беруге көмектесетінін анықтады. Брайан Р. С. Мур және әріптестері 2022 жылы Stegoceras-тың аяқ-қол бұлшық еттерін 3D-де зерттеп, қайта құрастырды, негіз ретінде өте толық UALVP 2 үлгісін пайдаланды. Олар алдыңғы аяқтардың бұлшық еттері консервативті екенін, әсіресе ертедегі екі аяқты сауриск динозаврларымен салыстырғанда, бірақ жамбас және артқы аяқтардың бұлшық еттері скелет ерекшеліктеріне байланысты көбірек дамыған (немесе "жетілген") екенін анықтады. Бұл аймақтарда үлкен бұлшық еттер болды, ал кең жамбас пен берік артқы аяқтармен (және мүмкін кеңейтілген байланыстармен) біріктіріліп, бұл жеке тұлғалар арасында бас соққы кезінде көмектесетін мықты, тұрақты жамбас құрылымын құрады. Пахицефалозаврлардың бас күмбездері оң аллометриямен өскендіктен, және олар күресте пайдаланылған болса, бұл зерттеушілер баспен соққы кезінде денеді итеру үшін қолданылса, артқы аяқ бұлшық еттері үшін де солай болуы мүмкін деп болжады. Олар UALVP 2 пахицефалозавр үшін өте толық болғанымен, олардың зерттеуі омыртқа бағанасының үлкен бөліктері мен сыртқы аяқ элементтерінің жоқтығымен шектелгенін ескертті.

Басқа ұсынылатын функциялар

1987 жылы Дж. Кит Ригби және оның әріптестері пакицефалозаврлардың күмбездері олардың ішкі "сәулелендіретін құрылымдарына" (трабекулаларына) негізделген терморегуляция үшін қолданылатын жылу алмасу мүшелері болды деп болжады. Бұл идеяны 1990 жылдардың ортасында тағы бірнеше автор қолдады. 2011 жылы американдық палеонтологтар Кевин Падиан мен Джон Р. Хорнер динозаврлардағы жалпы алғанда "ерекше құрылымдардың" (күмбездер, жағалар, мүйіздер және гребендер сияқты) негізгі мақсаты түрлерді тану болды деп ұсынды және басқа түсіндірмелерді дәлелдермен расталмағандықтан қабылдамады. Осы авторлар басқа зерттеулермен қатар, 2004 жылғы Goodwin et al. мақаласын "Пакицефалозаврлардың күмбездері" тақырыбында бұл идеяны қолдау үшін келтірді және мұндай құрылымдардың жыныстық диморфизм көрсетпегенін атап өтті. Сол жылы Падиан мен Хорнерге жауап ретінде Роб Дж. Кнелл мен Скотт Д. Сэмпсон түрлерді танудың динозаврлардағы "ерекше құрылымдар" үшін қосымша функция ретінде болуы мүмкін емес екенін, бірақ оларды дамытудың жоғары құны және мұндай құрылымдардың түр ішінде кеңінен өзгеріп отыруына байланысты жыныстық таңдаудың (көрнекілік үшін немесе жұптасу үшін күресу үшін қолданылатын) ықтимал түсіндірме екенін дәлелдеді. 2013 жылы британдық палеонтологтар Дэвид Э. Хоун мен Даррен Найш "түрлерді тану гипотезасын" сынап, қазіргі замандағы ешқандай жануарлар мұндай құрылымдарды негізінен түрлерді тану үшін қолданбайтынын, ал Падиан мен Хорнер өзара жыныстық таңдау мүмкіндігін ескермегенін айтты (мұнда екі жыныстың да безендірілуі байқалады). 2012 жылы Шотт пен Эванс Stegoceras-тың онтогенезі барысында сквамозальды безендірудің тұрақтылығы түрлерді танумен сәйкес келетінін ұсынды, бірақ жас өскен сайын жалпақтан күмбезді фронтопариетальға өзгеруі бұл ерекшеліктің функциясы онтогенез барысында өзгергенін және, мүмкін, жыныстық таңдауға ұшыраған, мүмкін түр ішіндегі шайқас үшін пайдаланылғанын көрсетеді. Динозаврлар паркі формациясы – бұл өзендер мен су тасқыны алаптарының төменгі рельефі, ол Батыс Ішкі Теңіздің батысқа қарай жылжуымен уақыт өте келе батпақты және теңіз жағдайларына көбірек бейімделген. Климат қазіргі Альбертадан жылырақ болды, мұз болған жоқ, бірақ ылғалды және құрғақ маусымдар болды. Көрінетіндей, биік шыршалар басым шатырлы өсімдіктер болды, ал төменгі қабатта папоротниктер, ағаш тәрізді папоротниктер және гүлді өсімдіктер өсті. Динозаврлар паркі өсімдіктермен қоректенетін түрлердің әртүрлі қауымдастығымен танымал. Stegoceras-тан басқа, формациядан Centrosaurus, Styracosaurus және Chasmosaurus сияқты кератопсиялықтардың, Prosaurolophus, Lambeosaurus, Gryposaurus, Corythosaurus және Parasaurolophus сияқты хадрозавридтердің, сондай-ақ Edmontonia және Euoplocephalus сияқты анкилозаврлардың қаңқалары табылды. Тероподтардың ішінде Gorgosaurus және Daspletosaurus сияқты тираннозавридтер бар. Олдман формациясынан белгілі басқа динозаврлар: Brachylophosaurus, Coronosaurus және Albertaceratops, ornithomimidter, therizinosaurler және, мүмкін, анкилозаврлар. Тероподтардың арасында троодонтидтер, овираптозаврлар, дромеозаврид Saurornitholestes және, мүмкін, альбертозавр тираннозавры болды.