Кіріспе

Невил Шуттың романы. «Қорамат бөлмесінен» романын Невил Шут жазған. Шут 1960 жылдың қаңтарында қайтыс болды, ал «Trustee» романы сол жылы оның өлімінен кейін жарияланды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Романның сюжеті шағын техникалық журналист Кит Стюарттың іс-қимылдарына толығымен байланысты, өмірі шағын және масштабты модельдік дәлдік машиналарын жобалау мен құрастыруға арналған. Стюарт "Миниатюралық механик" журналында миниатюралық машиналарды қалай жасауға болатыны туралы мақалалар жазады, олар модельдеу қауымдастығында жоғары бағаланады, сондай-ақ өзі де сыйлы. Киттің әпкесі бай теңіз офицеріне үйленген, оқиғаның басында қызметтен зейнеткерлікке шыққан. Жұбайлар Британдық Колумбияға қоныстанғанға дейін кішкентай яхталарында ұзақ саяхатқа шығуды жоспарлайды, ал 10 жасар қызын Кит пен оның әйеліне қалдырады. Кету алдында олар Киттен яхтаның бетонды балластына кішкентай қорапты жасыруға көмектесуін сұрайды. Жұбайлар Француз Полинезиясында кеме апатқа ұшырағаннан кейін, Кит немере қызының толыққанды қамқоршысы мен сенімдісі болады (содан аталған шығарманың мағынасы туады). Бірақ мүлікті басқаратын заңгер ақшаның жоғалып кеткенін анықтайды; дәлелдер Киттің қайын інісі байлығын алмазға айналдырып, онымен бірге шетелге алып кеткенін көрсетеді, бұл экспорттық және валюталық шектеулерді айналып өту үшін жасалған, капиталдың Ұлыбританиядан кетуіне жол бермеу мақсатында. Кит жасырған металл қорапта алмаз бар деп болжайды және оларды апаттан қалай алуға болатынын зерттей бастайды. Бұл қиын мәселе. Кит кедей болмаса да, жақсы жалақылы жұмыстың орнына өзі сүйетін жұмысты таңдаған, сондықтан Полинезияға саяхаттауға шамасы жетпейді. Ол модельдік инженерия әлеміндегі байланыстарын пайдаланып, Гавайиге дейін тегін билет алады. Одан әрі жүруге мүмкіндік таппай, Орегоннан шыққан, сауатсыз, жартылай полинезиялық Джек Донеллидің қолмен жасаған желкенді кемесіне отырады. Кейтті Гавайиге алып кеткен әуе экипажының бірі Англияға қайтып келгеннен кейін Киттің редакторына алаңдаумен жүгінеді. Редактор Киттің қабылдаған тәуекелдеріне қатты таңырқап, Китке көмектесе алатын адамды іздеп, миниатюралық механиканың тығыз қауымдастығын зерттей бастайды. Ақырында Вашингтон штатының Такома қаласының жанындағы үлкен ағаш бизнесін басқаратын Соломон Хиржхорн мырзаға хабарласады. Хиржхорн, тәжірибесіз модельдеуші, Киттің модельдеу мақалаларына қарапайым түсініктемелерді сұрап, ұзақ хаттар жіберген, ал Кит оларға әрқашан шыдамдылықпен жауап берген. Хиржхорн қазір Киттің бір дизайнын, Конгрев сағатын жасап жатыр және оған көмектесу мүмкіндігіне қуанышты. Хиржхорн бизнес серіктесі Чак Ферристің яхтасын Китке көмектесу үшін Таитиге жіберуді ұйымдастырады. Қызықтысы, Кит пен Джек Хонолулудағы яхта капитанынан навигациялық кеңес алған еді. Кит пен Джек Таитиге аман-есен жетеді, бірақ кеме құжаттары болмағандықтан түрмеге қамалу қаупі туады. Яхта капитаны жағдайды түзетіп, Китті апат болған аралға жеткізеді. Ол өзін осы жерге жеткізген тағдыр туралы ойланып, көптеген суреттер түсіреді, ескерткіш тас орнатады және яхтаның қозғалтқышын құтқарып, оны сату үшін Ұлыбританияға қайтарып жібереді. Ферристің көп рет үйленген қызы Доун Джек Донеллимен бірге қашып кеткен қызықты оқиғадан кейін яхта Вашингтон штатына бет алады. Кит бірнеше күн Хиржхорнға барып, оның моделіне көмектеседі. Кит Хиржхорнның компаниясы мен Феррис арасындағы келісімшарттағы инженерлік қателікті байқағаннан кейін, бұл қателік бірнеше миллион долларлық шығынға әкелуі мүмкін еді, Хиржхорн Ферристің компаниясынан үлкен консультациялық төлем алуды ұйымдастырады және өзінің компаниясы Стюарттың үйіне билет ақысын төлейді. Консультациялық төлем Киттің әйеліне жұмыстан босап, немере қызына күтім жасауға мүмкіндік береді. Кит қайын ата-анасы қалдырған багажда алмаз тапқанын айтады, ал оларды сатудан түскен ақша немере қызының білімі мен басқа да қажеттіліктерін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Романның соңында, Шуттың ең жамандықсыз романында, басқа кейіпкерлер де өз өмірін бақытты жалғастырады.

Негізгі тақырыптар

Бұл кітап құрал-жабдықтарды жақсы көретіндерге, әсіресе инженерлер мен модельдер жасаушыларға, машиналарға, құралдарға және шеберлікке құрметпен қарағаны үшін ұнайды. «Miniature Mechanic» атты көркем журнал, шын британдық «Model Engineer» журналының негізінде жазылған, ал Шут өзінің романының басты кейіпкері сол журналдың авторы Эдгар Т. Вестбериден шабыт алғанын мойындады. Романның сюжеті аса күрделі емес, оның құпиясы да жақсы жасырылмаған: оқиғаның шиеленісі мен драмалық жағдайы нәтижеге күдікпен қараудан, бірақ оған қалай қол жеткізілетінін білмеуден туындайды. Кітапта екі қарама-қайшылық жиі кездеседі. Біріншісі – модельдік инженерия шеберлігіне оның іскерлерінің қаншалықты мән беруі және операциялардың физикалық көлемі (қазіргі тілмен айтқанда, оны «балалардың ойыншығы» деп есептеуі мүмкін). Әрине, осы қарама-қайшылықты тек техникалық білімі жоқ кейіпкерлер ғана қызықты көреді, өйткені инженер үшін ең бастысы – ол жобалаған нәрсе жұмыс істеуі, ал Шут – кәсіби инженер болған. Екінші қарама-қайшылық – Кейт Стюарттың өзінің қабілеттерін төмен бағалауы және оның бүкіл әлемдегі инженерлер арасындағы жоғары беделі. Бір инженер оны екіншісіне таныстырғанда, әдетте естілетін қызықты жауап: «Кейт Стюарт емес пе?». Шут, бейтарап баяндаушы ретінде, оны «инженерлік мәселелерді жақсы білетін студент» деп сипаттайды, «бірақ егер ол өзін осылай естігенде таң қалар еді». Роман Шуттың бұрынғы кітаптарына қарағанда сексуалдық мінез-құлыққа көбірек еркіндікпен қарайды. Доннелли мен Доун Феррис арасындағы қарым-қатынас кейіпкерлердің көпшілігімен көңілділікпен немесе мойынсынумен қабылданады. Алдыңғы кітаптарда, мысалы, «Алиса сияқты қала» романында, некеге дейінгі сексуалдық қатынасқа қарсылық танылған. Романның бірнеше кейіпкерлері әртүрлі кемсітулерге ұшыраған топтардан шыққан. Хиржхорн отбасы еврей, сондай-ақ алмаз саудагері Элиас Франк та еврей. Джек Доннелли – «қоңыр» терілі америкалық, сонымен қатар сауатсыз және ақыл-жағынан «кемістігі» бар, бірақ талантты қайық жасаушы және теңізші. Басты кейіпкер, Кейт Стюарт, өте талантты болғанымен, «жұмысшы» сыныбының механик. Барлық төрт кейіпкер де жағымды жарықта бейнеленген.

Түсініктемелер

"Қайратханадағы қамқоршы" романы Modern Library оқырмандарының 100 ең жақсы роман тізімінде 27-орынға ие болды. Сол дауыс беру нәтижесіндегі алғашқы ондыққа Айн Рэндтің төрт және Л. Рон Хаббардтың үш туындысы кірді. Modern Library баспа директоры Дэвид Эберсхоффтың айтуынша, "дауыс бергендердің арасында бұрмалаушылық болды". Шут Кит Стюарт пен оның әйелінің Лондонның Оңтүстік Илингінде, Шуттың өзі туып өскен үйінде тұрғанын сипаттайды. Мүлік туралы және ондағы қарапайым өмір салты туралы дәл сипаттама берілген. Романның кейіпкері Кит Стюарттың немере қызының сенім қоры үшін қажетті алмастарды Ұлыбританияға қайтару үшін ойлап тапқан хитролық романда толыққанды ашылмайды, бірақ оқырман оны оңай түсіне алады.