Кіріспе
Француз грамматикасында етістіктер сөздердің бір тобы болып табылады. Әрбір етістік түбірінің жіктелу схемасында шекті және шексіз формалардың жиынтығы бар. Шекті формалар грамматикалық уақыт және жақ/санға қарай өзгереді. Сегіз қарапайым уақыт-көзқарас-күй формалары бар, олар хабарлау, шартты және бұйрық көңілдерге бөлінеді, ал шартты көңіл кейде қосымша санат ретінде қарастырылады. Сегіз қарапайым форманы төрт уақытқа (болашақ, қазіргі, өткен және өткен шақтағы болашақ) немесе екі көзқарасқа (жетілген және жетілмеген) жіктеуге болады. Үш шексіз көңіл күйі – инфинитив, өткен және қазіргі уақыт есімдері. Бірнеше етістікті қолданатын күрделі құралымдар бар. Оларға көмекші етістік ретінде avoir немесе être қосылған әрбір қарапайым уақытқа сәйкес келетін құралымдар кіреді. Белсенді және пассивті сөйлеуді ажырату үшін қолданылатын құралым да бар.
Қосылым
Француз тіліндегі етістіктерді біріктіру үшін етістіктің түбірін бөліп, соңына жалғау қосылады. Бірінші және екінші топтағы етістіктердің түбірін инфинитивтен анықтау оңай, және ол парадигма бойынша тұрақты болып қалады. Мысалы, *parler* ("сөйлеу") етістігінің түбірі – *parl*, ал *finir* ("аяқтау") етістігінің түбірі – *fin*. Үшінші топта инфинитив формасы мен түбірінің арасындағы байланыс тұрақты емес, парадигмадағы барлық формаларды жасау үшін бірнеше түрлі түбірлер қажет. Мысалы, *boire* ("ішу") етістігінің *boi*, *boiv*, *bu* және *buv* түбірлері бар. Жалғау етістіктің модальдық түріне, уақытына, көрінісіне және сөйлеу етісіне, сондай-ақ оның жатыс есімдерінің саны мен тұлғасына байланысты. Кез келген біріктіруде белгілі бір дәрежеде синкретизм кездеседі, яғни грамматикалық белгілердің әртүрлі комбинацияларын білдіру үшін бірдей (бірдей дыбысталатын және мүмкін, бірдей жазылатын) форма қолданылады. Бұл ең анық *er* бітіміндегі етістіктерде көрінеді. Мысалы, біріктірілген *parle* түрі *parler* етістігінің 1-ші немесе 3-ші жақтағы жекеше түрінің индикативті немесе субъюнктивті формасы, не жекеше түріндегі бұйрық сөз болуы мүмкін. Сонымен қатар, *parles* (2-ші жақтағы жекеше индикативті және субъюнктивті форма) және *parlent* (3-ші жақтағы көпше форма) сөздері *parle* сөзімен бірдей айтылады (байланыс контексінен басқа). Біріктіру парадигмаларында синкретизмнің кең таралғандығы француз тілінің, көптеген басқа роман тілдерінен айырмашылығы, жатыс есімдердің жоқтығына рұхсат бермеуінің функционалдық түсіндірмесі болып табылады.
The ending depends on the mood, tense, aspect, and voice of the verb, as well as on the person and number of its subject. Every conjugation exhibits some degree of syncretism, where the same (homophonous, and possibly also homographic) form is used to realize distinct combinations of grammatical features. This is most noticeable for er verbs. For instance, the conjugated form parle can be the 1st or 3rd person singular indicative or subjunctive form of parler, or the singular familiar imperative. Furthermore, the 2nd person singular indicative and subjunctive form parles and the 3rd person plural form parlent are pronounced the same way as parle (except in liaison contexts). The prevalence of syncretism in conjugation paradigms is one functional explanation for the fact that French does not allow null subjects, unlike most of the other Romance languages.
Көңіл күйі
Ағылшын тіліндегі етістіктер сияқты, француз тіліндегі етістіктердің де шекті емес көңіл-күйлері (les modes impersonnels), сондай-ақ вербальдар деп аталады, және шекті көңіл-күйлері (les modes personnels) болады.
Белгісіз көңіл-күйлер
Инфинитивтің қазіргі заманғы түрі және толыққанды түрі бар: "faire" – "істеу" дегенді білдіреді, ал "avoir fait" – "істеген" дегенді білдіреді. Қазіргі кездегі қатысушы бар, сондай-ақ толыққанды құрылымымен: "faisant" – "істеп жатқан" дегенді білдіреді, ал "ayant fait" – "істеген" дегенді білдіреді. Жоғарыда айтылғандай, бұл қатысушы жалғастыратын мәнді білдіру үшін қолданылмайды. Сонымен қатар, оны ағылшын тіліндегі қазіргі кездегі қатысушылар мен герундтердің формасы бірдей болғандықтан, есім ретінде қолдануға болмайды; жалғыз етістік есім – инфинитив. "Герандиф" ("gerundive", бірақ латын тіліндегі "gerundive"-ден өзгеше) бар, ол "en" буыны мен қазіргі кездегі қатысушыдан құралады: "en faisant" – "істеу арқылы" немесе "істеп жатқанда" дегенді білдіреді. (Бұл ағылшын тіліндегі "in doing" сөзіне ұқсас, бірақ ағылшын тілінде "doing" есім ретінде қолданыла алатындықтан, "in doing" жеке етістік түрі емес, ал сөз тіркесі ретінде қарастырылады. Бұл түсінік "en faisant" үшін қолданылмайды.) Сол сияқты, "en ayant fait" – "істегеннен кейін" немесе "істеу арқылы" дегенді білдіреді. Жеке өткен шақ қатысушысы бар: "fait" – "істелген" дегенді білдіреді. Ағылшын тіліндегідей, ол пассивтік дауыста, толыққанды түрінде немесе тәуелдік сөз ретінде қолданылуы мүмкін. Өткен шақ қатысушысының толыққанды түрі жоқ, тек ерекше күрделі уақытта ғана кездеседі.
Нысандар
Субъективті көңіл-күйдің екі қарапайым уақыт-аспекті формасы бар: қазіргі (le présent du subjonctif) және кемелсіз (l'imparfait du subjonctif). Олардың ішінде қазіргі уақытта тек қазіргі уақыт қолданылады; қарапайым өткен уақыт сияқты, кемелсіз субъюнктив тек ескі және әдеби шығармаларда кездеседі. Екі уақыт-аспекті форма қолданылған кезде, екеуінің мағынасында ешқандай айырмашылық жоқ: қазіргі уақыттағы негізгі сөйлемдері қазіргі немесе болашақ уақытта болса, сондай-ақ субъюнктивті қолданатын негізгі сөйлемдерде де қолданылады, ал негізгі сөйлемдері өткен уақытта (қазіргі толық уақыттан басқа) болса, бағынышты сөйлемдерде кемелсіз форма қолданылады. Әдебиет пен өте ресми сөздерді қоспағанда, қазіргі француз тілінде қазіргі субъюнктивтің өзі қолданылады, тіпті ескі немесе әдеби шығармаларда кемелсіз форма қолданылған болса да. Индикатив сияқты, субъюнктивтің де әрбір қарапайым уақыт формасына бір құрама формасы бар. Қазіргі толық септікті (le passé du subjonctif) және өткен толық септікті (le plus que parfait du subjonctif) арасындағы айырмашылық, қазіргі және кемелсіз толық септік арасындағы айырмашылыққа ұқсас; екеуінің тек қазіргі толық септігі қазіргі француз тілінде кездеседі.
Императивті көңіл-күйдің қысымы мен аспектілері
бұйрық беру үшін қолданылатын императив. Мысалы, «Оны жаса.» ("Do it.") Императив тек қазіргі уақытта болады, және өте сирек қолданылатын өткен шақ түрі де бар: "fais le" және "aie le fait" екеуі де "оны жаса" дегенді білдіреді, бірақ соңғысы белгілі бір мерзімге дейін аяқтауды білдіреді (шамамен ағылшын тіліндегі "have it done" сияқты).
Дауыс
Ағылшын тілі сияқты, француз тілінде де екі дауыс бар: белгісі жоқ белсенді дауыс және белгілі пассивтік дауыс. Ағылшын тіліндегідей, пассивтік дауыс "to be" (être) етістігінің тиісті түрі мен басты етістіктің өткен шақ есімдік түрі арқылы жасалады.
Өткендегі қатысу келісімдері
Өткен шақ француз тілінде үш түрлі қолданылады: сын есім ретінде, пассивті конструкцияда және күрделі уақыт формаларында. Сын есім ретінде қолданылғанда, ол барлық қалыпты сын есімдерге тән келісім ережелерін сақтайды. Пассивті конструкцияларда ол әрқашан пассивті жатыс есіммен келіседі. Күрделі уақыт формаларында келісім ережелері күрделірек болады, бұл атрибутивтік мағынасы (келісімді білдіреді) мен күрделі уақыт құрылымы (өздігінен келісімді білдірмейді) арасындағы жіңішке басымдық ережелерін көрсетеді. А. Көмекші етістік – avoir. Б. Көмекші етістік – être, ал етістік рефлексивті емес. Өткен шақ есімдігі жатыс есіммен келіседі: Elles sont arrivées. ("Олар (әйелдер) келді.") C. Көмекші етістік – être, ал етістік рефлексивті. Келісім ережелері іс жүзінде А тармағындағы avoir қолданылған конструкциялармен бірдей, бірақ рефлексивті дұрыс есім етістіктің тікелей немесе жанама толықтығына сәйкес келетінін ескеру керек.
Elles sont arrivées. ("They (fem.) arrived.") C. The auxiliary is être and the verb is reflexive. The agreement rules are in fact the same as those for structures with avoir in A, keeping in mind that the reflexive pronoun corresponds to either the direct object or the indirect object of the verb.