Кіріспе
Әскери қимылдарсыз қақтығыс – жалпы термин. Салқын соғыс – бұл мемлекеттер арасындағы тікелей әскери қимылдарсыз, бірақ бастысы экономикалық және саяси шаралар, насихат, тыңшылық және өкілдік соғыстар арқылы жүзеге асырылатын қақтығыс жағдайы. Бұл термин көбінесе 1947–1989 жылдардағы америка-кеңес салқын соғысын білдіреді. Өкілдік ететін елдер әдетте қақтығыстағы елдердің серіктес мемлекеттері болып табылады, яғни олармен одақтас немесе олардың саяси ықпалындағы елдер. Салқын соғыстағы қарсыластар көбінесе экономикалық немесе әскери көмек көрсетеді, мысалы, қару-жарақ, тактикалық қолдау немесе әскери кеңесшілер, қарсылас елмен қақтығысқа түскен кіші мемлекеттерге.
the general term
A cold war is a state of conflict between nations that does not involve direct military action but is pursued primarily through economic and political actions, propaganda, acts of espionage or proxy wars waged by surrogates. This term is most commonly used to refer to the American Soviet Cold War of 1947–1989. The surrogates are typically states that are satellites of the conflicting nations, i. e., nations allied to them or under their political influence. Opponents in a cold war will often provide economic or military aid, such as weapons, tactical support or military advisors, to lesser nations involved in conflicts with the opposing country.
Терминнің шығу тегі
"Суық соғыс" термині 1945 жылға дейін сирек қолданылды. Кейбір авторлар осы терминді алғаш рет (испан тілінде) христиандық пен ислам арасындағы қақтығысқа байланысты 14 ғасырғы испандық Дон Хуан Мануэль қолданғанын айтады; алайда, қолданылған термин "суық" емес, "жылы" болды. "Суық" сөзі алғаш рет оның еңбегінің 19 ғасырдағы дұрыс емес аудармасында пайда болды. 1934 жылы бұл термин жылан шаққаннан кейін емделген сенім арқылы емделген емшіге қатысты қолданылды. Газет хабарламасында медицина қызметкерлерінің оның аман қалғанына сенімнің әсер еткенін "ғылым мен дін арасындағы суық соғыстың" бірінші кезеңі ретінде атады. Қазіргі қолданысына келетін болсақ, ұлттық мемлекеттер арасындағы қақтығысқа қатысты бұл сөз тіркесі алғаш рет ағылшын тілінде 1938 жылғы наурызда "The Nation Magazine" журналында жарияланған "Гитлердің суық соғысы" атты анонимді редакциондық мақалада пайда болды. Бұл сөз тіркесі 1939 жылдың жазында газеттерде Еуропа құрлығында (оның ішінде Польшада) Екінші дүниежүзілік соғыс алдындағы қарулану мен жаппай әскери шақырудың тудырған шиеленіс пен алаңдауды сипаттау үшін жиі қолданылды. Бұл "суық соғыс" немесе "ыстық бейбітшілік" деп сипатталды, онда көптеген еуропалық елдер әскер жинап жатты. "The Economist" журналының редакторы Грэхам Хаттон бұл терминді 1939 жылғы тамызда "The Atlantic Monthly" журналында (қазіргі "The Atlantic") жарияланған "Келесі бейбітшілік" атты эссесінде қолданды. Ол "суық соғыс" ұғымын сол кезге дейін ағылшын тіліндегі кез келген нұсқаудан көбірек түсіндірді және кейінгі газет бағаналарында кем дегенде бір жақтас реакцияны тудырды. Польшалықтар бұл кезең "жасалма оқиғалар арқылы провокацияны" қамтыды деп мәлімдеді. Сондай-ақ, немістердің "суық соғыс" тактикасы Польшаның басып кіруге қарсы тұру қабілетін әлсіретуі мүмкін деген болжамдар айтылды. Соғыс кезінде термин ұзаққа созылмайтын жағдайларда да қолданылды, мысалы, қысқы соғыс перспективасын сипаттау үшін немесе американдық саясаткерлерді соғысқа қатысуға немесе қатысуға шешім қабылдамас бұрын салмақты бағалауға шақыратын пікірлерде. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Джордж Оруэлл бұл терминді 1945 жылғы 19 қазанда британдық "Tribune" журналында жарияланған "Сіз және атом бомбасы" атты эссесінде қолданды. Ядролық соғыс қаупі төнген әлемді ойлап, ол "бейбітшілік емес бейбітшілік" туралы ескертті, оны ол тұрақты "суық соғыс" деп атады. Оруэлл бұл соғысты тікелей Кеңес Одағы мен Батыс державалары арасындағы идеологиялық қақтығыс деп атады. Сонымен қатар, 1946 жылғы 10 наурыздағы "The Observer" журналында Оруэлл "[Өткен желтоқсандағы Мәскеудегі конференциядан кейін Ресей Ұлыбритания мен Британ империясына қарсы "суық соғыс" бастады" деп жазды. Қазіргі таңда бұл термин тікелей емес қақтығыс арқылы жүргізілетін соғыс ретінде қалыптасқан. Терминнің осы мағынадағы алғашқы қолданылуы, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі КСРО мен оның клиенттік елдері мен АҚШ және оның батыс еуропалық одақтастары арасындағы геосаяси шиеленісті сипаттау үшін, американдық қаржыгер және президенттік кеңесші Бернард Барухқа қатысты. Оңтүстік Каролинада 1947 жылғы 16 сәуірде ол (журналист Герберт Байард Суоп арқылы) сөз сөйлеп, "Бізді жаңылысқа түсірмеңіздер: бүгін біз суық соғыстың ортасындамыз" деді. Газет журналисі, бағана авторы Уолтер Липпман "Суық соғыс" (1947) кітабында бұл терминге кең таралды. "Ыстық соғыс" термині де кейде қарама-қарсы қолданылады, бірақ әскери теория бойынша әдебиетте сирек кездеседі. Академик Ковелл Мейскенстің сөзіне сүйенсек, "суық соғыс" термині Мао дәуірінде Қытайда қолданылмаған.
Салқын соғыс деп аталатын шиеленістер
АҚШ-КСРО арасындағы суық соғыс (1947–1989) кезеңінен бері, көптеген жаһандық және аймақтық шиеленістер де «суық соғыс» деп аталып келеді.
XVI ғасырдағы Англия мен Испания
1964 жылы Франсис Дрейктің Жаңа Альбион туралы талабына арналған мақаласында Адольф С. Око-младший Англия мен Испания арасындағы 16 ғасырдағы белгілі бір кернеуді «салқын соғыс» деп атады.
Үлкен ойын
Ұлы ойын, XIX ғасырда Азияда Британ және Ресей империялары арасында болған отаршылдық бақталастық, кейде суық соғыс деп сипатталған, бірақ мұндай пікірге қарсы даулар бар.
Екінші суық соғыс
Екінші суық соғыс, сондай-ақ Суық соғыс II, Суық соғыс 2.0 немесе Жаңа суық соғыс деп аталатын бұл термин, АҚШ пен Ресей және/немесе Қытай арасындағы саяси және әскери шиеленістердің Ұлы Суық соғыстан кейінгі кезеңін сипаттайды.
Таяу Шығыс
Малкольм Х. Керр алғаш рет "Араб суық соғысы" терминін араб әлеміндегі саяси қақтығысты сипаттау үшін қолданды: бұл қақтығыс, бір жағынан, Насердің Египеті бастаған араб социализмін, панарабизмді және араб ұлтшылдығын қорғайтын Насершіл республикалардың, екінші жағынан Сауд Арабиясы бастаған дәстүрлі монархиялардың арасында болды. Атлантик кеңесінің мүшесі Билал Й. Сааб, About.com жазушысы Примоз Манфреда, ирандық ғалым Сейед Хоссейн Мусавиан, Принстон университетінің ғалымы Сина Тусси, журналист Ким Гхаттас, Foreign Policy журналисі Йочи Дрейзен, Brookings институтының зерттеушісі Султан Баракат және Newsweek журналисі Джонатан Бродер Сауд Арабиясы мен Иран арасындағы шиеленісті "суық соғыс" деп атайды. 2016 жылдың ақпан айында Исфахан университетінің профессоры Әли Омиди Иран мен Сауд Арабиясы арасындағы қақтығыстың күрделене түсетіні туралы болжамдарды жоққа шығарды.
Оңтүстік Азия
2002 жылдан бері комментатор Эхсан Ахрари, жазушы Брюс Ридель, саяси комментатор Санджая Бару және Принстон университетінің ғалымы Зия Миан Үндістан мен Пәкістан арасындағы ұзақ мерзімді қарым-қатынастардағы шиеленісті сипаттау үшін "салқын соғыс" терминін пайдаланып келеді. Бұл елдер 1947 жылы бөлінген Британ Үндістанының бір бөлігі болған.
Шығыс Азия
Naval Postgraduate School академигі Эдвард А. Олсен, британдық саясаткер Дэвид Алтон, Йорк университетінің профессоры Хён Ок Парк және Оңтүстік Калифорния университетінің профессоры Дэвид К. Канг бұл терминді 1945 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан бері бөлінген Солтүстік Корея мен Оңтүстік Корея арасындағы қарым-қатынастардың шиеленісін сипаттау үшін қолданды. Олар оны "Кореялық суық соғыс" деп те атады. 2019 жылдың тамызында Солтүстік Корея үкіметі АҚШ пен Оңтүстік Корея арасындағы әскери ынтымақтастықтың одан әрі күшеюі Солтүстік Кореяны "Корей түбегінде және аймақта жаңа суық соғысты тудыруға" мәжбүр ететінін мәлімдеді. Қытай Қорғаныс министрлігінің өкілі Гэн Яншен, "The Diplomat" басылымының редакторы Шаннон Тицци және "The Guardian" газетінің колумнисті Саймон Тисдалл бұл терминді Қытай мен Жапония арасындағы шиеленісті сипаттау үшін де пайдаланды.
Қытай мен Кеңес Одағы
Британ жазушысы Эдвард Краншоу бұл терминді Қытай-Кеңес қарым-қатынастарына, Қытай-Кеңес жарылысынан кейін де қатыстыру үшін пайдаланды. КСРО мен Қытай арасында да "жасырын соғыстар" болды.
Қытай мен Үндістан
Синд университетінің Имран Али Санданосы, Джиндал Global Law School-дың Аруп К. Чаттерджиі, журналист Бертил Линтнер, жазушы Бруно Масаес, заңгер-саясаткер П. Чидамбарам, саясаткер және журналист Санджай Джа, сондай-ақ тағы басқалар Қытай мен Үндістан арасындағы өсіп келе жатқан шиеленісті білдіру үшін "жаңа суық соғыс" сияқты терминдерді қолданады.
XXI ғасырдағы АҚШ
Американдықтардың аз ғана көпшілігі АҚШ-та саяси сол және оң қанаттар арасында "салқын" азаматтық соғыс бар екеніне сенетіндіктерін айтты. Бұған 2016 және 2020 жылғы президенттік сайлаулар, оңшыл бүлікшілердің 6 қаңтарда ел астанасына жасаған шабуылы және саяси поляризацияның күшеюі сияқты бірнеше себептер ықпал етті.