Кіріспе
Шотландия монархтарының таж кию рәсімінде қолданылған тәж, Дамфрис пен Галлоуэйдегі төбе. Шотландия тәжі (, Crùn na h Alba) – Шотландияның құрмет белгілерінің ең бастысы. Бұл тәж Шотландия монархтарының таж кию рәсімінде қолданылған. Бұл Британ аралдарындағы және Еуропадағы ең көне сақталған тәж. Роберт Брюстің немесе оның ұлы Дэвид II билік еткен кезеңде тәж жасалған болуы керек, өйткені Дэвид майланып, таққа отырғызылған, сондай-ақ барлық келесі Стюарт патшалары да осы рәсімді өткен. Бұл жаңа тәж қазіргі тәждің негізі болған болуы мүмкін. 1540 жылы Джеймс V үшін қазіргі түрінде қайта жасалған тәж соңғы рет 1651 жылы Карл II-ні таққа отырғызу кезінде қолданылған. 1707 жылға дейін тәж, корольдік биліктің символы ретінде, Шотландия Парламентінің әрбір сессиясының ашылуында болған. 1999 жылдан бері тәж Шотландия Парламентінің барлық ашылу салтанаттарында көрсетіліп келеді. Алтын мен күмістен жасалған тәждің салмағы – және ол 69 шотландтық өзен перлісімен және 43 асыл таспен әсемделген. Тәждің стилделген нұсқалары Шотландияда қолданылатын Ұлыбританияның корольдық гербінде және Шарль III-нің шотландтық корольдық шифрында кездеседі. Шотландия тәжі Эдинбург қалашығындағы Тәж бөлмесінде көпшілікке көрсетіледі.
the hill in Dumfries and Galloway
The Crown of Scotland (, Crùn na h Alba) is the centrepiece of the Honours of Scotland. It is the crown that was used at the coronation of the monarchs of Scotland, and it is the oldest surviving crown in the British Isles and among the oldest in Europe. A crown must have been made during the reign of Robert the Bruce or his son, David II, as David was anointed and crowned, as were all the subsequent Stewart kings. It was probably this new crown that was remodelled into the current crown. Remade in its current form for James V in 1540, the crown was last used in a coronation to crown Charles II in 1651. Until 1707 the crown was present at the opening of each term of the Parliament of Scotland as a symbol of royal authority. The crown has been present at each Opening Ceremony of the Scottish Parliament since 1999. Made of solid gold and silver, the crown weighs and is decorated with 69 Scottish freshwater pearls and 43 gemstones. Stylised versions of the crown appear upon the version of the royal coat of arms of the United Kingdom used in Scotland and the Scottish Royal Cypher of Charles III. The Crown of Scotland is kept on public display in the Crown Room at Edinburgh Castle.
Сипаттама
Шотландия тажының негізі 22 ірі інжумен және ескі таждың жиырма асыл тасымен әшекейленген толық алтыннан жасалған шеңбер. Бұл інжулер мен асыл тастар жапырақ пішіндес жиектері бар, күміс және эмальмен жасалған жоғарғы және төменгі бөліктері бар ұяларға орналастырылған. Шеңбердің үстіңгі жиегінде қырық алтын жарты шеңбер бар, әр жарты шеңбердің үстінде жиырма інжудің кезектесіп орналасқан тізбегі, он алтын лилия және он алтын fleur-de-lis кресі орналасқан. Әр fleur-de-lis кресінің ортасында төрт інжумен оралған орталық асыл тас бар. Шеңбер ескі таждың төрт толық алтын аркасын ұстап тұр, олардың әрқайсысы алтын және қызыл эмальмен әшекейленген емен жапырақтарымен безендірілген. Аркалардың үстінде алтын монд орналасқан, ол көк түспен эмальденген және кішкентай алтын жұлдыздармен жабылған, ал үстінде қара эмальмен, сегіз інжумен және үлкен аметистпен әшекейленген алтын крест орналасқан. Джеймс V-нің патшалық шифры 'JR5' таждың үстіндегі крестің төменгі бөлігінде, қара түспен эмальденген. Таждың үстінде қызыл барқыттан тігілген қалпақ бар, төрт арканың арасында берметпен әшекейленген төрт эмальді алтын әшекейлер орналасқан.
Шығу тегі
Шотландия монархтарының тәж кигенінің ең ерте бейнеленген суреті Эдгардың (1097–1107) билік құрған кезінен басталады, ол өзінің Ұлы мөрінде тәж киіп, сабы мен қылышын ұстап тұрған күйде бейнеленген. Шотландия Тажы туралы жазбаша алғашқы сілтеме 1296 жылы Джон Баллиол тақтан бас тарқанда пайда болды, сол кезде шотландтық регалия сабы, қылыш, тәж және сақинадан тұратындығы айтылды. 1296 жылы Англияның Эдуард I әскері тәжді және басқа да салтанатты заттарды тартып алып, Англияға әкетті. 1306 жылы таққа отырғаннан кейін Роберт Брюс Скон аббаттығында жаңадан жасалған алтын шеңбермен тәжге отырғызылды. Шеңбер Метвен шайқасынан кейін ағылшыздар тарапынан тартып алынып, Англияға әкетілді. Қазіргі Шотландия Тажында бастапқы шеңбер бар деген болжам бар болғанымен, шеңбердің Шотландияға қайтарылғаны туралы ешқандай жазба жоқ және бұл пікірді растайтын нақты дәлел де табылмады. Роберт Брюстің немесе оның ұлы Дәуіт II билік құрған кезеңде жаңа тәж жасалуы керек, өйткені Дәуіт майланып, тәжге отырғызылды, сондай-ақ барлық келесі Стюарт патшалары да осы рәсімнен өтті. Бұл жаңа тәж қазіргі тәжге қайта өңделген болуы мүмкін. Эдгардың билік құрған кезінен бастап Джеймс III (1460–1488) билік құрғанға дейін Шотландия Тажы шеңбер немесе "ашық" тәж түрінде бейнеленді, оның шеті флёр-де-лиспен әшекейленген. Тәждің пішініндегі өзгерістің алғашқы белгілері Джеймс III билік құрған кезінде пайда болды, 1484 жылғы күміс монетада король төрт аркасы, monde және крестпен әшекейленген императорлық немесе "жабық" тәж киген күйде бейнеленген. Шотландия Тажының императорлық тәж ретінде бейнеленген ең ерте суреті 1503 жылға дейін сақталып қалған, онда Джеймс IV Маргарет Тюдормен некесіне арналған сағаттар кітабында императорлық тәж киген күйде бейнеленген. Суреттің дәлдігі күмәнді, өйткені суретші Фландрия графтығында тұрған және тәжді көрмеген. Шотландия Тажы 1532 жылдың тамызында қайта жасалған кезде императорлық тәж пішінін алған болуы мүмкін. Қазіргі тәж 1532 жылдың мамырында жөнделді және келесі жылы Адам Лейз тарапынан қайтадан жөнделді.
Қайта өңделген
1540 жылдың қаңтар айында Джеймс V патшалық алтын шебер Джон Мосманға тәжді жаңартпауды тапсырды. Мосман ескі тәжді бөлшектеді, төрт арканы және барлық асыл тастар мен інжу-маржандарды алып тастады. Ескі тәждің шеңбері ерітіліп, Мосман Ланаркширдегі Лидхиллсте өндірілген 41 унция шотланд алтынын қосты. Мосман жаңа шеңбер жасап, оны ескі тәждің асыл тастары мен інжу-маржандарымен безендірді, содан соң төрт арканы, шар мен крестті қосты. Джеймс V Эдинбургтік тігінші Томас Артурға тәждің ішіне кигізілетін қызғылт түсті және ермейн тоқылған капотты жасауды тапсырды. 1685 жылы Джеймс VII капоттың түсін қызылға өзгертуді бұйырды. Капот бірнеше рет ауыстырылды, ал қазіргі капот 1993 жылы тігілді.
XVI және XVII ғасырлар
Тақты алғаш рет Джеймс V оның қайта жасалған жылында Холируд аббаттығында екінші әйелі Мэри Гизді патшайым ретінде таж кигізу кезінде киді. Кейіннен ол 1543 жылы Шотландия королевасы Мэри мен 1567 жылы VI Джеймстің таж кигізу рәсімдерінде қолданылды. 1603 жылы Тақтар одағынан кейін Шотландияда тұрақты монарх болмағандықтан, Шотландияның құрметі монархтың қатысуын және заңдарға патшалық келісімді білдіру үшін Эдинбургтегі Шотландия Парламентінің отырыстарына әкелінді. Тақты 1633 жылы Холируд аббаттығында Карл I-нің, ал 1651 жылы Скоун шіркеуінде Карл II-нің таж кигізу кезінде пайдаланды. Шотландияның кейінгі монархтары тек шотландтық тәжге ант берді және Шотландияда таж кигізілген емес. Үш патшалық соғысы кезінде, ағылшын патшалық қазыналарын жойғаннан кейін Оливер Кромвель шотландтық құндылықтарды жоюға тырысты. Алайда, Шотландияның құрметтері 1660 жылы Карл II таққа қайта отырғанша Абердинширдегі Дунноттар қамалында жасырын жерленді.
18-19 ғасырлар
1707 жылғы Одақ актісінен кейін Шотландия Корольдігі мен Англия Корольдігі бірігіп, Ұлыбритания Корольдігі құрылды. Жаңа Ұлыбритания Парламентінің Лондондағы отырыстарында ешқандай рәсімдік рөл атқармағандықтан, Шотландияның құрметтері Эдинбург қамалында сақталып, құлыпталды. Олар 1818 жылға дейін көбінесе ұмытылып, сандықта жатты, содан кейін Сэр Уолтер Скотт бастаған топ оларды іздеп тапты. 1819 жылдан бері олар Эдинбург қамалының Корольдік залында қойылған, және тек мемлекеттік іс-шаралар үшін ғана алынып шығарылады; алғашқысы 1822 жылы Георг IV-ге Эдинбургке келген сапарында Холирудхаус сарайында табыс етілген кезде болды (1651 жылы II Карлдан бері Шотландияға сапар шеккен алғашқы патша).
20 және 21 ғасырлар
1953 жылғы 24 маусымда Вестминстер аббаттығында тәж кигізу рәсімінен кейін Шотландияның тәжі Елизавета II алдында Холируд сарайынан Сент-Джайлс соборына дейін кортежбен әкелінді, онда Шотландияның құндылықтары ұлттық құрмет көрсету қызметінде монархқа табыс етілді. Шотландияның тәжі қазіргі Шотландия Парламентінің салтанатты ашылу рәсімдерінде болды, соның ішінде 1999 жылғы алғашқысында және 2004 жылы Холирудтағы жаңа Шотландия Парламенті ғимаратының ресми ашылуында. Мұндай жағдайларда Шотландия тәжінің мұрагерлік иесі Гамильтон герцогы көтеріп жүретін тәж, «Парламентке атпен жүру» деп аталатын ежелгі салтанатты кортеж рәсімінде монархтың алдында болады. Шотландияның тәжі Елизавета II-нің 2022 жылғы 12-13 қыркүйекте Сент-Джайлс соборында жатқан жеріне қойылды. 2023 жылғы шілдеде тәж Сент-Джайлс соборында өткен ұлттық құрмет көрсету қызметінде Карл III-ге табыс етілді.
Геральдикадағы пайда болуы
Шотландияда қолданылатын Ұлыбританияның корольдік гербінде пайда болумен қатар, тәж Шотландия кеңсесі қолданатын Ұлыбританияның корольдік қаруының нұсқасында, сондай-ақ бұрынғы Шотландия үкіметінің қолданған қаруында да болды. Тәждің стилденген нұсқалары Карл III-нің Корольдік шифрының шотланд нұсқасында, Шотландия Корольдік полкінің, Шотландия Корольдік британдық легионының, Шотландия жедел жәрдем қызметінің, Шотландия полициясының және (Корольдік қарудың бір бөлігі ретінде) Корольдік кеңсе мен Прокурорлық салық қызметінің, RCAHMS және Шотландияның Бас тіркелімінің логотиптерінде кездеседі. Корольдік пошта ғимараларында, көліктерінде, сондай-ақ шотландтық бағаналарда, шамдарда және қабырға қораптарында тәждің нұсқасы қолданылады. Шотландия Корольдігін бейнелейтін металл пластина Шотландиядағы K6 үлгісіндегі қызыл телефон қабылдағыштарында да орналасқан. 1927 жылдан 1975 жылы таратылғанға дейін Кинкардиншир округі кеңесінің гербінде тәж, қылыш және скипетр суретшінің Дуннотар қамалының бейнесінің үстінде бейнеленген, бұл округтің Үш патшалық соғысы кезінде Шотландияның құндылықтарын сақтаған жері ретіндегі 17 ғасырғы мәртебесін көрсетеді. Шотландия Корольдігі теңіз туларында, соның ішінде Marine Scotland (Нормативтік бөлімшесіне) тиесілі кемелердің көк туында, сондай-ақ Шотландиядағы кейбір корольдік яхта клубтарының туларында, мысалы, Шотландия Корольдік моторлы яхта клубында да пайда болады. 1968 жылдан 2008 жылға дейін Ұлыбритания бойынша айналымға шығарылған бес пенс монетасының артқы жағында Шотландия Корольдік белгісі – Шотландия тәжімен көмкерілген қызыл гүл бейнеленген. Корольдік шотланд белгісінің құрамдас бөлігі ("Корольдік тәжбен көмкерілген қызыл гүл") 1958 жылдан 1970 жылға дейін Royal Mail маркаларының "Аймақтық" сериясында пайда болды. 2003 жылы лорд-лиондық қарулы патша үшін Шотландия тәжінің үлгісі бойынша жаңа тәж жасалды. Бұл тәждің алынып тасталатын доғалары бар (соңғы патшайым-ананың тәждерінің бірі сияқты), олар тәж кигізу кезінде алынып тасталады.