Кіріспе

1909 жылғы АҚШ пен Канада арасындағы келісім-шарт

Шекаралық сулар туралы келісім – АҚШ пен Канадаға шекаралас суларға қатысты кез келген дауларды шешу механизмдерін қамтамасыз ететін, Канада Доминионына қатысты АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы 1909 жылғы келісім. Келісім АҚШ пен Канада Доминионы арасындағы халықаралық шекарадан өтетін көлдер мен өзендердің және оларды жалғастыратын су жолдарының екі жағалауын немесе олардың бөліктерін, соның ішінде барлық шығанақтарын, салаларын және ойыстарын қамтиды, бірақ табиғи арналарымен осы көлдерге, өзендерге және су жолдарына құятын қосалқы суларды, немесе осы көлдерден, өзендерден және су жолдарынан ағып жатқан суларды, сондай-ақ каналдарды, ағындарды, немесе шекараны кесіп өтетін өзендердің суларын қамтымайды. Канада, сол кездегі Ұлыбритания Коронасының құрамында болғандықтан, келісімді іске асыру үшін Халықаралық шекаралық сулар туралы заңды қабылдады.

Тарих

Шекаралық сулар туралы келісімге қатысты күш батыстағы Сент-Мэри және Милк өзендері суларын бөлістеуде туындаған қиындықтар, сондай-ақ Жаңбырлы өзен, Мичиган көлінің Чикаго арнасы (сол кезде көл деңгейі 6 дюймға төмендеді), Саулт-Сте. Мари және Ниагара өзендері сияқты мәселелердің фонында артты. Осылайша, 1894 жылы Колорадо штатының Денвер қаласында және 1895 жылы Нью-Мексико штатының Альбукерки қаласында өткен Халықаралық суару конгрестерінде Канада делегаты ұсынған резолюцияны Америка, Мексика және Канада делегациялары бірауыздан қабылдады. Резолюцияда АҚШ-қа "мемлекеттік сипаттағы су ағындары бойынша туындаған немесе болашақта туындауы мүмкін дауларды шешу үшін Мексика және Канада билігімен бірлесіп жұмыс істейтін халықаралық комиссия тағайындалуын" ұсыну көзделді. 1896 жылы Канада үкіметі Вашингтондағы британдық елшіге Америка үкіметін халықаралық суару мақсатындағы су ағындарын реттеуде "халықаралық комиссия тағайындау арқылы немесе басқа тәсілмен" ынтымақтастыққа дайын екенін жеткізуді сұрады. Келісімге 1909 жылдың 11 қаңтарында Вашингтон қаласында АҚШ Мемлекеттік хатшысы Элиу Рут және Канада үшін британдық елші Джеймс Брайс қол қойды. Американдық Сенат 1909 жылдың 3 наурызында қажетті конституциялық көпшілікпен (екі үшін бір бөлігі) ратификациялауға келісті. АҚШ Президенті Уильям Тафт келісімді 1910 жылдың 13 мамырында ратификациялады. Ұлыбритания Королі Эдуард VII Канаданың халықаралық шекаралық сулар туралы келісімін ратификациялады. Онда шекаралық сулар халықаралық шекара бойындағы жер беті сулары ретінде анықталады, көбінесе толығымен, жоғары ағыстағы салаларын қоспағанда (Алдын ала бап). Ол шекаралық суларды сауда және теңіз жүрісі үшін мәңгілікке еркін пайдалану құқығын белгілейді (I бап). Тиісті федералды және штаттық/провинциялық үкіметтерге осы суларды пайдалану, кедергі келтіру және өзгерту бойынша заңдық құқық беріледі (II бап). Халықаралық бірлескен комиссия (ХБК) құрылады және болашақ гидромодификациялар үш канадалық және үш американдық комиссардың көпшілігімен мақұлдалуы тиіс (III, IV, VII, VIII баптар). ХБК зерттеулерді немесе мақұлдау туралы бұйрықтарды тек егер федералды үкіметтердің бірі жүгіну жасаса ғана ұсына алады (IX бап).