Чжан Вэньтянь: Қытай Коммунистік партиясының қайраткерінің өмірбаяны

Кіріспе

Қытай саясаткері (1900–1976)

Чжан Вэньцзянь (30 тамыз 1900 – 1 шілде 1976) – Қытай Коммунистік партиясының (ҚКП) жоғары лауазымды басшысы. Нанхуэй қаласында туған, ол Нанкиндегі Хохай азаматтық инженерлік мектебінде оқыды және Калифорния университетінде бір жыл білім алды. Кейін 1925 жылы ҚКП-ға қосылып, 1926-1930 жылдары Мәскеудегі Сунь Ятсен университетінде оқыды. Ол «28 большевик» деп белгілі топтың мүшесі болды, бірақ Ұзақ жорық кезінде Мао Цзэдунты қолдауға көшті. 1935 жылдан 1943 жылға дейін Қытай Коммунистік партиясының Бас хатшысы болды, содан кейін бұл лауазым жойылды. Ол Политбюро мүшесі болып қала берді, бірақ 7-ші Политбюрода 13 мүше ішінде 12-ші орында болды, ал 8-ші Политбюрода балама мүше ретінде тағайындалды. 1954 жылдың желтоқсанынан 1960 жылдың қарашасына дейін Қытай Халық Республикасының Сыртқы істер министрінің бірінші орынбасары болды. Ол Ұзақ жорыққа қатысты, содан кейін 1951 жылдың сәуірінен 1955 жылдың қаңтарына дейін Кеңес Одағында елші болып қызмет етті. 1959 жылы Лушань конференциясында Пэн Дехуайды қолдады және Пэнмен бірге билігінен айырылды. Мәдени революция кезінде ол Пэн мен Лю Шаоцидің одақтасы ретінде сынға ұшырады; Мао қайтыс болғаннан кейін Дэн Сяопин оны қайта орналастырды.

Ерте өмір

1900 жылы 30 тамызда Чжан Вэньцзянь Цзянсу провинциясының Наньхуй округіндегі Денг Сан ауылында дүниеге келді. Чжанның ата-бабалары соғыстан қашу үшін Цинхэ округінен Пудунға көшіп келген. Оның атасы Чжан Цзянфу және әкесі Чжан Цзимей шаруалар болған, ал анасы Цзинь Тянхуа жеке мектепте оқыған. Чжан Вэньцзянь отбасының үлкен ұлы еді. 1915 жылы Цзянсу провинциялық балық шаруашылығы мектебіне (Вусон балық шаруашылығы мектебі) қабылданды. Екі жыл оқығаннан кейін, ол басқа оқу орнына ауысуды шешті, себебі ондағы оқу ортасына денсаулығына қарай бейімделе алмады. 1917 жылы Хохай азаматтық инженерлік мектебіне түсті. Осы кезде Чжан Вэньцзянь Чэнь Дуксюдің «Жаңа жастар» журналымен танысып, большевистік революция идеясына бой үйрене бастады. 1919 жылы төртінші мамыр қозғалысы басталғаннан кейін Чжан Вэньцзянь студенттік қозғалыстарға қатысып, әдеби шығармашылық және аудармамен айналыса бастады. 1921 жылдың қаңтар айында Чжан Вэньцзянь Қытайға оралып, «Чжунхуа» кітап компаниясында редактор болып жұмыс істеді, әріптестері – Zuo Shunsheng, Tian Han, Li Da, He Shuheng. 1922 жылдың 5 қаңтарында Чжан Вэньцзянь «Қытайдағы хаостың себептері және оны шешу жолдары (中国底乱源及其解决)» атты мақаласын жариялады. Мақалада: «Біз осы ақылға сыймайтын қоғамнан қатты алаңдаймыз, бірақ оны қалай өзгертуге болады? Оны немен алмастыру керек? Қарсылық көрсетпеу? Қарсылық? Анархизм? Социализм? Өзендегі су сияқты, бұл мәселе маған үнемі ой салады. Дегенмен, шешімсіз өмірге жалғасу мүмкін емес. Олай болса, біз социалистік жолға түсуіміз керек» делінген. Тамыз айында Чжан Вэньцзянь өз қаражатымен Берклидегі Калифорния университетіне оқуға барып, бірнеше курстарға қатысты, бірақ ресми түрде оқуға тіркелмеді. 1924 жылдың қаңтар айында Чжан Вэньцзянь үйіне оралып, «Чжунхуа» кітап компаниясындағы редакторлық қызметін жалғастырды. 1924 жылдың қазан айында Чжан Вэньцзянь Жасөспірімдер қытай қоғамының Чэнду филиалынан шақыру алып, әріптестері Сяо Чуню және Ян Ангонгпен бірге Екінші Чунцин әйелдер педагогикалық училищесінде ағылшын тілінің мұғалімі болып жұмыс істеді. 1925 жылдың мамыр айында Чжан Вэньцзянь Сычуаньды тастап, Сяо Чунюмен бірге революциялық идеяларды тарату үшін Шанхайға оралды. Маусым айында Шэнь Цзэминь мен Донг Исянь Чжан Вэньцзянды Қытай Коммунистік партиясына қабылдады. Қазан айында ол Сунь Ятсен университетінде оқу үшін Мәскеуге кетті. 1925-1930 жылдары Чжан Мәскеуде оқып, сабақ берген кезеңде Николай Бухарин билікте болды. Чжан Бухариннің жеке шаруашылықты жеткізу және маркетинг кооперативтері арқылы қолдау көрсету теориясымен танысты, бұл кейіннен оның саяси көзқарастарына зор әсер етті. Марксизм мен ленинизмді, сондай-ақ Бухариннің теориясын жақсы білгендігі үшін Чжан ҚКП-нің ішінде үлкен құрметке ие болды. 1928 жылдың басында Сунь Ятсен университетіндегі Қытай Коммунистік партиясының бірқатар мүшелері мектептік бөлімшенің жұмысына наразылық білдірді. Мектептік бөлімше партия басшылығын елемеді және Коммунистік партия бөлімшесін қайта құруға тырысты. Мәскеудегі екі топ арасындағы билік күресі 1928 жылдың жазындағы шыңына жетті, мектеп кеңсесінің жұмысын талқылау үшін он күндік кеңес өткізілді. Кеңес Одағы Коммунистік партиясы комитетінің хатшысы мектептік бөлімшені қолдады. Оқушылардың көпшілігінің қарсылығына қарамастан, Бо Гу және басқалар сияқты азшылық топтарының қолдауымен, дауыс беру нәтижесінде мектептік бөлімшені қолдау туралы шешім қабылданды. Кеңестен кейін мектептік бөлімшенің жақтастарына қарсы топтан «1928 жылғы большевиктер» деген лақап ат берілді, ал Чжан Вэньцзянь олардың бірі болды. 1930 жылдың 19 мамырында Чжан Вэньцзянь «Күрес екі бағыты туралы» атты мақаласын жариялады. Мақалада Коммунистік партияның партия ішіндегі оңшылдарға ғана емес, солшылдарға да қарсы күресуі керек екені айтылды. Бұл мақала Ли Лисанға және оның экстремизміне бағытталған деп саналды, кейін ол «Ли Лисан желісі» деп аталды.

On 30 August 1900, Zhang Wentian was born in Deng San Village, Nanhui, Jiangsu Province. Zhang's ancestors migrated to Pudong from Qinghe County to avoid the war. His grandfather Zhang Xiangfu and father Zhang Qimei were farmers, and his mother Jin Tianhua had attended a private school. Zhang Wentian was the eldest son of the family. In 1915, he was admitted to the Jiangsu Provincial Fisheries School (Wusong Fisheries School). After studying for two years, he decided to transfer because he could not physically get used to the studying environment there. In 1917, he entered the Hohai Civil Engineering School. At this point, Zhang Wentian became exposed to the Chen Duxiu's journal New Youth, and started to lean toward the idea of Bolshevik revolution. After the outbreak of the May Fourth Movement in 1919, Zhang Wentian participated in student movements and began to engage himself in literary creation and translation. In January 1921, Zhang Wentian returned to China, and became an editor for Zhonghua Book Company, working with colleagues Zuo Shunsheng, Tian Han, Li Da, He Shuheng. On January 5, 1922, Zhang Wentian published "China's Source of Chaos and Its Solution(中国底乱源及其解决)". The article stated: "We are so uneasy about this unreasonable society, but what methods should we use to transform it? What should it be transformed into? Nonresistance? Resistance? Anarchism? Socialism? Like the water flowing in the river, it constantly troubles me. However, life cannot continue without a decision. Then, naturally we cannot but go down the socialist road." In August, Zhang Wentian went to study in University of California, Berkeley at his own expense. He took several courses, but was not formally enrolled. Zhang Wentian returned home in January 1924, continuing his work as an editor for to Zhonghua Book Company. In October 1924, Zhang Wentian received an invitation from the Juvenile Chinese Society Chengdu branch and took up the job as an English teacher at the Second Chongqing Women's Normal School with colleagues Xiao Chunü and Yang Angong. In May 1925, Zhang Wentian left Sichuan and returned to Shanghai with Xiao Chunü to propagate revolutionary ideas. In June, Zhang Wentian was introduced by Shen Zemin and Dong Yixiang to join the Chinese Communist Party. He went to Moscow to study at Sun Yat sen University in October. While Zhang was studying and teaching in Moscow between 1925 and 1930, Nikolai Bukharin was still in power. Zhang learned about Bukarin's theory of allowing private rural economy through supply and marketing cooperatives, and this would later deeply influence Zhang's own policy perspectives. Zhang was much respected in the CCP circle for his thorough knowledge of Bukharin, in addition to Marxism and Leninism. In early 1928, some members of the Chinese Communist Party branch at Sun Yat sen University were dissatisfied with the work of the school branch office. The school branch office ignored the leadership of the party and sought to restructure the Communist Party branch. The power struggle between the two factions in Moscow reached its peak in the summer of 1928, and a ten day meeting was held to discuss the workings of the school office. The secretary of the Soviet Communist Party Committee supported the school branch office. Despite the opposition from majority of students, under the support of minority factions including Bo Gu and others, the vote was passed to support the school branch office. After the meeting, the proud supporters of the school branch office were given the nickname" 28 Bolsheviks" by the oppositional faction, and Zhang Wentian was one of them. On 19 May 1930, Zhang Wentian published "On the Two Lines of Struggle." The article pointed out that the Communist Party not only needs to oppose the right wing within the party, but also needs to oppose the left wing inside the party. This article was considered to be directed against Li Lisan and his extremism which later came to be known as "Li Lisan line".

Бірінші Қытай азаматтық соғысы (1927-1937)

1931 жылдың ақпан айында Чжан Вэньцзянь Шанхайға оралды және көп ұзамай ҚКП Орталық Комитетінің үгіт-насихат бөлімінің министрі болып тағайындалды. Сол жылдың қыркүйек айында Бо Гу, Чжан Вэньцзянь, Лу Футан, Ли Чжушэн, Кан Шэн, Чен Юн, Хуан Пин, Лю Шаоци, Ван Юнчэн және тағы тоғыз адам уақытша орталық саяси бюро құрды; Бо Гу, Чжан Вэньцзянь, Лу Футан – тұрақты комитет мүшелері болды. 1932 жылдың 28 қаңтарында болған оқиғадан кейін Чжан Вэньцзянь 19-шы армияның генералдарына «реакциялық және контрреволюциялық «жапондық басқыншыларға қарсы» соғыс жетекшілері» деп айып таққан таптық күрес тұрғысынан алаңдады. Ол партияның стратегиясының «әскерлерді Жапонияға қарсы күреске өздігінен және жоғары басшылығына қарсы тұруға қолдау көрсету, осы лауазымды адамдардың алдауын әшкерелеу үшін барлық мүмкіндікті пайдалану» және оларды «соғысты жеңу үшін реакциялық жоғары басшыларын өлтіру керек» деп ойлануға итермелеу екенін атап өтті. 1932 жылдың желтоқсан айында Шанхайдың жер асты партиясы тағы да жойылды. Лу Футан және саяси бюроның тұрақты комитетінің басқа мүшелері тұтқындалды, нәтижесінде Чжан Вэньцзянь, Чен Юн және басқалардың тұтқындалуына жол ашылды. 1933 жылдың қаңтарында Чжан Вэньцзянь уақытша орталық үкіметпен бірге Орталық кеңес аймағына көшіп, Кеңес Одағының Орталық бюросының министрі және Руйцзин жұмысшылар мен шаруалар демократиялық үкіметінің төрағасы болып тағайындалды. Сол кезде ұлттық үкімет Цзянси кеңесіне қарсы төртінші қоршау науқанын дайындады. Чан Кайшы шабуылға жеке басшылық етті. Бо Гу Қытай Коммунистік партиясының Орталық Комитетінің отырысын өткізіп, өз ұстанымдарында тұру керектігін мәлімдеді. Бұл ұсынысқа Қытай Коммунистік партиясының Фуцзянь провинциялық партия комитетінің хатшысы Ло Мин қарсы шығып, халықтың ұзақ мерзімді соғысқа қарсы тұруға күші жетпегендіктен, партизандық соғысты жалғастыру керектігін айтты. Ло Мин Орталық бюроның шешімінің «бос әңгіме» екенін ашық айтты. Бо Гу ашуланып, «Фуцзянь провинциялық комитетінің шешімдері жөніндегі Орталық бюроның ұстанымы» атты мақаласын жазды, онда ол Ло Минды «опортюнизмге» (Ло Мин ілімі) ұқсас іс-әрекеттерде айыптады, содан кейін Ло Минге қарсы науқан басталды. Көптеген төменгі буын және алдыңғы қатардағы кадрлар қызметтерінен босатылды. 1933 жылдың 18 ақпанында Чжан Вэньцзянь «Компартрияның оппортунистік бағыты қандай?» атты мақаласын жариялады. Содан бері Бо Гу «Цзянсидегі Ло Мин желісін» сынап, Чжан Вэньцзянь да «Цзянсидегі Ло Мин желісі», «Оңшыл опортюнизмге қарсы от» және Бо Гудың іс-қимылын қолдау үшін басқа да мақалалар жариялады. Бұл қозғалысқа Чжан Динчэн, Лю Сяо, Дэн Сяопин, Мао Цзэдун, Си Вэйцзюнь және Хэ Шушинг сияқты коммунистік кадрлар қатысты. 1934 жылдың қаңтарында Чжан Вэньцзянь Орталық саяси бюроның мүшесі және Орталық Комитетінің хатшысы болып сайланды. Ақпан айында ол Орталық үкіметтік халық комитетінің төрағасы болып сайланды. Гуанчжан құлағаннан кейін Чжан Вэньцзянь Орталық әскери комиссияның алғашқы отырысында Бо Гу, Ли Дэ (Отто Браун) және басқалардың әскери басшылығын сынап, олардан алыстай бастады. 1934 жылдың тамызында Шачжоу бөгетінде орналасқан Орталық кеңес үкімет орындары Гоминьданның бомбалауынан қирады және олар Руйцзиньге көшіруге мәжбүр болды. Содан бері Чжан Вэньцзянь Мао Цзэдунпен байланыс жасап, оған жақын бола бастады. 1934 жылдың қазан айында Чжан Вэньцзянь Мао Цзэдун пен Ван Цзясяңмен бірге Ұзақ наурызға қатысты. Үш адам жол жүрісі кезінде көп рет сөйлесіп, Бо Гу мен Ли Дэге қарсы одақ құрды. 1935 жылдың 15 қаңтарында Бірінші Қызыл Армия Ұзақ наурыз кезінде Гуйчжоудың Цзуньи қаласын басып алып, кездесу өткізді. Кездесуде Бо Гу бесінші қоршауға қарсы науқан кезіндегі әскери басшылықтың қателіктерін талқылау туралы баяндама жасады, бірақ қиындықтар жағдайларға байланысты болдырмау керек деп мәлімдеді. Жо Энлай содан кейін әскери басшылықтың тактикалық қателіктері туралы баяндама жасап, жауапкершілікті мойындады. Одан кейін Чжан Вэньцзянь Орталық Комитеттің тек қорғанысқа бағытталған әскери стратегиясына қарсылық білдірген баяндамасын жариялады. Содан кейін Мао Цзэдун ұзақ сөйлеп, бесінші қоршауға қарсы науқандағы ауыр залал мен жеңілістің себебі әскерилердің қарапайым қорғаныс желісіне байланысты екенін атап өтті, бұл шабуыл кезінде авантюризмде, қорғаныс кезінде консервативтілікте және шабуыл кезінде консервативтілікте көрінді. Мао Цзэдун бұл жоспарды Ван Цзясяңмен және Чжан Вэньцзяньмен бірге алдын ала дайындаған болатын. Содан кейін Ван Цзясяң, Чжу Дэ, Лю Шаоци келісім білдірді. Кездесу үш күнге созылды, соңында Бо Гу, Ли Дэ және Жо Энлайдың басшылығын қысқарту туралы шешім қабылданды. Мао Цзэдун әскери қолбасшылар Чжу Дэ мен Жо Энлайдың ұсынысымен ҚКП Орталық Комитетінің саяси бюросының тұрақты комитетіне қосылды және қайтадан Қызыл Армияның әскери қолбасшысы лауазымына тағайындалды. 5 ақпанда Қызыл Армия Бицзиеге жетіп, мұнда саяси бюроның отырысын өткізді. 1935 жылдың маусымында Бірінші және Төртінші Қызыл Армиялар біріккеннен кейін Чжан Вэньцзянь Мао Цзэдунның солтүстікке қарай бару шешімін қолдады және Чжан Готаоның оңтүстікке қарай бару жоспарына қарсы болды. 1936 жында Қызыл Армия сәтсіз аяқталған шығыс және батыс экспедицияларын (батыс армиясы) жүргізді. Осы кезеңде Чжан Вэньцзянь, Мао Цзэдун және Жо Энлай жапондық басқыншыларға қарсы ұлттық біртұтас майданды ҚКП назар ортасына қоюға күш салды. 1937 жылдың қаңтарында Чжан Вэньцзянь Жо Энлай, Бо Гу және басқалармен мәселелерді талқылау үшін Сианьға құпия сапар жасады.

In February 1931, Zhang Wentian returned to Shanghai, and soon served as the Minister of Propaganda Department of the CCP Central Committee. In September of the same year, the provisional central political bureau was established by Bo Gu, Zhang Wentian, Lu Futan, Li Zhusheng, Kang Sheng, Chen Yun, Huang Ping, Liu Shaoqi, Wang Yun Cheng and other nine; Bo Gu, Zhang Wentian, Lu Futan as the Standing Committee. After the outbreak of January 28 Incident in 1932, Zhang Wentian was disturbed by the class struggle mode of thinking, which denounced the Nineteenth Route Army generals as reactionary and counter revolutionary "anti Japanese warlords". He pointed out that the Party's strategy is "supporting the soldiers to struggle against Japan automatically and to oppose their superiors, using every opportunity to expose the deceptions of these officials" and making them to think that "they must kill their reactionary superiors in order to win the war." In December 1932, the Shanghai underground party was once again destroyed. Lu Futan and others in Politburo Standing Committee were arrested, resulting in Zhang Wentian, Chen Yun and others to almost get arrested. In January 1933, Zhang Wentian moved to the Central Soviet Area with the temporary central government, and served as the Minister of the Central Bureau of the Soviet Union, and as the chairman of Ruijin Workers and Peasants Democratic Government. At that time, the Nationalist Government was preparing for the Fourth Encirclement Campaign against the Jiangxi Soviet. Chiang Kai shek personally commanded the attack. Bo Gu held a meeting of the Central Committee of the Chinese Communist Party, arguing that they should stick to their positions. This proposal has been opposed by the Chinese Communist Party Fujian Provincial Party Secretary Luo Ming, who said that they should continue the guerrilla warfare since people do not have the strength to resist long term warfare. Luo Ming pointed out straightforwardly that the resolution of the Central Bureau was an "empty preaching". Bo Gu was enraged and wrote "The Central Bureau's position about Decisions from Fujian Provincial Committee," in which he accused Luo Ming of "opportunism" (Luo Ming doctrine), followed by the launching of anti Luo Ming campaign. Many grassroots and front line cadres involved were dismissed from their posts. On 18 February 1933, Zhang Wentian published an article entitled "What is the opportunist line of Comrade Luo Ming" published in the Struggle, a bulletin for the Central Committee of the Chinese Communist Party. Since then, Bo Gu criticised "Jiangxi Luoming line," and Zhang Wentian also published "Luo Ming line in Jiangxi," "Fire toward the Opportunism of the Right wing" and other articles to support Bo Gu's action. Communist cadre including Zhang Dingcheng, Liu Xiao, Deng Xiaoping, Mao Zedong, Xie Weijun, and He Shushing were involved in this movement. In January 1934, Zhang Wentian was elected member of the Central Political Bureau and secretary of the Central Committee of the Fifth Plenary Session of the Sixth CCP Central Committee. In February, he was elected as the Chairman of Central Government People's Committee. After the fall of Guangchang, Zhang Wentian criticized the military command of Bo Gu, Li De (Otto Braun) and others at the first meeting of the Central Military Commission, and began to be estranged from them. In August 1934, the authorities of the Central Soviet area stationed at Shazhou Dam was bombed by the Kuomintang, and they were forced to relocate to Ruijin. Since then, Zhang Wentian began to communicate with Mao Zedong and became close to him. In October 1934, Zhang Wentian participated in the Long March with Mao Zedong and Wang Jiaxiang. Three people communicated many times during the march on the way and formed an alliance against Bo Gu and Li De. On 15 January 1935, the First Red Army occupied Zunyi, Guizhou during the Long March, and held a meeting. At the meeting, Bo Gu took the lead in making a report to discuss the errors of military command during the fifth anti encirclement campaign, but mainly asserted that the difficulties were unavoidable due to circumstances. Zhou Enlai then made a deputy report, saying that it was the tactical errors made by the military command, and admitted responsibility. It was followed by Zhang Wentian's report opposing the Central Committee's military strategy that solely focused on defense. Then, Mao Zedong made a long speech, pointing out that the cause of serious loss and defeat in the fifth anti encirclement campaign was due to the military's simple defense line, and this was manifest in the adventurism during the attack, the conservatism during the defense, and conservatism during the sortie. Mao Zedong had planned this outline in advance with Wang Jiaxiang and Zhang Wentian. Immediately, Wang Jiaxiang, Zhu De, Liu Shaoqi expressed agreement. The meeting was held for three days, and the final decision was to dismiss the leadership of Bo Gu, Li De, and Zhou Enlai. Mao Zedong was co opted onto the standing committee of the CCP Central Committee Political Bureau by military commanders Zhu De and Zhou Enlai, and was also restored to the position as the military commander of the Red Army. On 5 February, the Red Army arrived in Bijie, and held a Politburo meeting here. After the First and Fourth Red Army joined forces in June 1935, Zhang Wentian supported Mao Zedong's decision to go up north and opposed Zhang Guotao's plan to go south. In 1936, the Red Army carried out the failed eastern and western expedition (western route army). During this period, Zhang Wentian, Mao Zedong, and Zhou Enlai cooperated to push the anti Japanese national united front into the CCP's focus. After the outbreak of Xi'an Incident in December, Zhang Wentian held a meeting to deal with the incident. At this meeting, Mao Zedong proposed to "put Chiang on trial", "get rid of Chiang", and Zhang Wentian advocated "not to take the opposite policy with Nanjing, not to organise opposition against Nanjing", "to strive to gain legitimacy of the Nanjing government and join forces with anti Chiang troops". In the end, under the pressure from Stalin, the Xian Incident was peacefully resolved. In January 1937, Zhang Wentian secretly went to Xian to discuss matters with Zhou Enlai, Bo Gu and others.

Екінші қытай-жапон соғысы

1937 жылы тамызда Қытайда толыққанды Қытай-Жапон соғысы басталғаннан кейін, ҚКП Орталық Комитеті Шанси провинциясының Луочуань ауданындағы Фэнцзя ауылында Саяси бюроның отырысын өткізді. Чжан Вэньцян отырысқа төрағалық етіп, ішкі және сыртқы саяси жағдай туралы талдамалық баяндама жасады. Ол Жапонияға қарсы күрестің он маңызды ұсынысын көтерді және ұлттық жеңілісшілдікке қарсы шықты. 1937 жылдың қараша айының соңында Ван Мин, Чен Юн және Кан Шен Мәскеуден Янаньға оралды. Чжан Вэньцян желтоқсанда өткен Политбюро отырысына төрағалық етіп, "Қазіргі саяси жағдай және партияның міндеттері" тақырыбында баяндама жасады. Отырыста Орталық Комитет Чжан Вэньцянның партияны, Мао Цзэдунның әскерді, Ван Миннің Біртұтас майданды басқаруын шешті, осылайша үштік басшылық құрылды. 1938 жылы Чжан Вэньцян Мао Цзэдун мен Цзян Циннің үйленуіне қарсы болды. Қытай Коммунистік партиясының 6-шы Орталық Комитетінің 6-шы пленумынан кейін Чжан Вэньцян жоғарғы басшы лауазымынан кетіп, ККП Орталық Комитетінің және Орталық Пропаганда бөлімінің министрі ретінде үгіт-насихат жұмысына және кадрларды тәрбиелеуге жауапкер болды. 1941 жылы Чжан Вэньцян Маоның шақыруына құлақ асып, Шаньси провинциясының солтүстігі мен солтүстік-батысындағы ауылдық жерлерде бір жылдан астам ауылдық саяхат жасады және "Бастапқыға оралу" атты еңбегін жазды. 1941 жылы ҚКП Ұлттық партиядан эмбаргоға және жапон әскерінің шабуылдарына тап болды. Экономика құлдыраудың алдында тұрды, бұл ҚКП-ны шаруалар арасында беделсіз етті. Чжан Вэньцян Шаньсиге ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіруді арттыру және шаруалардың тұрмысын жақсарту жолдарын зерттеу үшін жіберілді. Зерттеу барысында Чжан ауылдың гүлденуінде бай шаруалардың маңызды рөлін анықтады. Ол сауданы және жаңа капитализмді ынталандыру үшін экономикалық стимулдар ұсынды, бірақ оның есебі Мао Цзэдунның ұжымдық шаруашылықтар мен өзара көмек командаларын құру жоспарына тікелей қайшы болғандықтан жасырылды. 1942 жылдың ақпанында Мао Цзэдун Янаньдағы түзеу қозғалысын бастады және марксизмді ұлттық ерекшеліктермен байыту мен Мао Цзэдунның ойларын зерттеуді ұсынды. Чжан Вэньцян Янаньға оралғаннан кейін, Янаньдағы түзеу қозғалысының нысанына айналып, өзін қайта-қайта сынға алуға мәжбүр болды. Ол зерттеуден алған білімін экономикалық проблемаларды шешу үшін қолдана алмады. 1945 жылдың маусымында Янаньда өткен ҚКП-нің VII съезінде ол ҚКП Орталық Комитетінің Саяси бюросының мүшесі болып сайланды және Орталық саяси зерттеулер басқармасының директоры болып тағайындалды.

After the full scale Sino Japanese War broke out in China in August 1937, the CCP Central Committee held a Political Bureau meeting in Fengjia Village, Luochuan, Shaanxi Province. Zhang Wentian presided over the meeting and made an analytic report on the political situation both at home and abroad. He put forward a proposal of ten major of resistance against Japan and rejected national defeatism. By the end of November 1937, Wang Ming, Chen Yun and Kang Sheng returned to Yan'an from Moscow. Zhang Wentian presided over the December Politburo meeting and made a report on "The Current Political Situation and the Task of the Party." At the meeting, the Central Committee decided that Zhang Wentian should manage the Party, Mao Zedong manage the army, Wang Ming manage the United Front, forming a triumvirate layout. In 1938, Zhang Wentian opposed the marriage of Mao Zedong and Jiang Qing. After the 6th Plenary Session of the 6th Central Committee of the Chinese Communist Party, Zhang Wentian withdrew from the position of supreme leader and went on to being responsible for propaganda work and cadre education as the Minister of the CCP Central Committee and Central Propaganda Department. In 1941, Zhang Wentian responded to Mao's call and went to rural areas in northern Shaanxi and northwestern Shanxi for more than a year for a rural survey and wrote "Return to the Start". In 1941, the CCP was facing embargo from the Nationalist Party and offensive attacks by the Japanese army. The economy was on the verge of collapse, making CCP highly unpopular among peasants. Zhang Wentian was sent down to Shanxi in order to investigate how to increase the production of agricultural output and improve peasant's livelihood. During the investigation, Zhang found out about the key role of rich peasants in rural prosperity. Zhang proposed providing economic incentives to boost commerce and new capitalism, but his report was suppressed as it went directly against Mao Zedong's plan for organising collective farms and mutual aid teams. In February 1942, Mao Zedong launched the Yan'an Rectification Movement, and pushed for Sinification of Marxism and study of Mao Zedong thought. When Zhang Wentian returned to Yan'an, he became a target for Yan'an Rectification Movement, and was forced to repeatedly criticise himself. He could not apply his knowledge gained from the investigation to solve economic problems. In June 1945, at the Seventh Congress of the CCP in Yanan, he was elected a member of the Political Bureau of the CCP Central Committee, and served as director of the Central Political Research Office.

Екінші Қытай Азамат соғысы (1946-1949)

Жапонияға қарсы соғыста жеңіске жеткеннен кейін, Чжан Вэньцзянь жергілікті жұмыс үшін солтүстік-шығысқа өз еркімен барып, қызмет етті. Ұдайы түрде өзін-өзі сынағаннан кейін Мао Цзэдунның сенімін қайта жеңіп алғаннан соң, Чжанды солтүстік-шығыс Қытайдағы Хэцзян провинциясын басқаруға жіберді. Кейін Чжан Вэньцзянь Солтүстік Маньчжурияға жіберілді. Чэн Юнның қолдауымен, ол Чэн Юн мен Гао Ганмен бірлесіп Орталық Комитетке телеграмма жобасын дайындап жіберді. Чжанның пікірінше, ҚКП-ның солтүстік-шығыстағы стратегиялық қағидасы – қарулы күштер мен кадрларды мүмкіндігінше тезірек кең ауылдық жерлерге және шағын, орта қалаларға таратып, ірі қалаларға ерекше назар бөлмей, біріктірілген база құру болуы керек. Желтоқсан айында Чжан Вэньцзянь ҚКП Хэцзян провинциялық партия комитетінің хатшысы болып тағайындалды. Ол кезде Хэцзян провинциясында қарақшылар көп болғандықтан, Чжан Вэньцзянь алдымен Ниньань округінде әлеуметтік зерттеу жүргізді. Хэцзян провинциясында ол саяси билікті құру, қарақшыларға қарсы күрес және жер реформасын жүргізу жұмыстарын басқарды, сондай-ақ Хэцзян әскери аймағының саяси комиссары болып қызмет етті. 1947 және 1948 жылдар аралығында солтүстік-шығыс Қытайда радикалды жер реформасы жүргізілді, одан кейін ұжымдық көмек көрсету топтары құрылды. Бірақ бұл топтар көп ұзамай тарап, ауылдық жерлерде хаос тудырды. Чжан күштеп ұжымдастыруға қарсы болды және партияға ауыл шаруашылығы өндірісін ынталандыруға, сыныптық күреске емес, баса назар аударуды ұсынды. 1948 жылдың мамыр айында Чжан Вэньцзянь ҚКП Орталық Комитетінің Солтүстік-Шығыс бюросының Тұрақты комитеті мен Ұйымдастыру бөлімінің министрі және Солтүстік-Шығыс Қаржы және Экономикалық комитеті төрағасының орынбасары болып тағайындалды. Осы кезеңде Чжан Вэньцзянь «Солтүстік-Шығыс Қытайдағы экономикалық құрылым мен экономикалық дамудың негізгі қағидалары» деген құжатты жазды және «бес түрлі экономикалық компонент» идеясын ұсынды. Бұл құжат Мао Цзэдун бекітіп, барлық азат етілген аймақтардың экономикалық дамуына нұсқаулық ретінде бүкіл партияға таратылды. Сәуір айында ол Ляодун провинциялық партия комитетінің хатшысы және Ляодун әскери округінің саяси комитетіне өндірісті арттыру және халықтың тұрмысын жақсарту жұмыстарын ұйымдастыру үшін кірісті.

After the victory of the Anti Japanese War, Zhang Wentian volunteered to go to the northeast for local work. After regaining trust from Mao Zedong after continuous self criticisms, Zhang was sent to Hejiang province in northeast China to take charge of it. Afterwards, Zhang Wentian was sent to North Manchuria. Under the auspices of Chen Yun, he participated in drafting a telegram and sending it to the Central Committee jointly with Chen Yun and Gao Gang. Zhang suggested that the CCP's strategic principle in northeast should be to disperse the armed forces and cadres into the vast rural areas and small to medium sized cities as soon as possible, and establish a consolidated base instead of concentrating too much attention on big cities. In December, Zhang Wentian served as secretary of the CCP Hejiang Provincial Party Committee. Because of the large number of bandits in Hejiang Province at the time, Zhang Wentian first conducted a social investigation in Ning'an County. In Hejiang, he has presided over the work of building political power in Hejiang and suppressing bandits and land reform, and has also served as political commissar of Hejiang Military Region. Between 1947 and 1948, radical land reforms swept northeast China, followed by collective style mutual aid teams. However, these aid teams soon collapsed, creating chaos in the rural areas. Zhang strongly objected to forceful collectivisation and proposed to the Party that the emphasis should be in encouraging rural production, rather than class struggle. In May 1948, Zhang Wentian served as a minister of the Standing Committee and Organisation Department of the Northeast Bureau of the CCP Central Committee and deputy director of the Northeast Financial and Economic Committee. During this period, Zhang Wentian drafted the "Outline on the Basic Principles of Economic Structure and Economic Development in Northeast China" and put forward the idea of "five kinds of economic components". The Outline was affirmed by Mao Zedong and was forwarded to the whole party as a guideline for the economic development of all the liberated areas. In April, he took up the job as the secretary of Liaodong Provincial Party Committee, Liaodong Military District Political Committee to organize the increase of production and to improve people's lives.

ҚХР құрылғаннан кейін

ККП-ның алғашқы кезеңдерінен бері Мао Цзэдунның ауылдық социализмнің дұрыс нысаны ретінде ұжымдық шаруашылықтарға баса назар аударғаны, Лю Шаоци мен Чжан Вэньтяньнің тауар-айналым кооперативтерін (SMC) қолдау саясатынан өзгеше болды. Гао Ган көрнекті солшыл және Сталин мен Маоның ұжымдастыруды күшейту моделінің жақтаушысы еді. Чжан Вэньтянь Гао Ганмен қарым-қатынасы нашарлады, себебі Чжан шаруаларды өзара көмек командаларына біріктіру идеясын қатаң сынады. Содан кейін ҚКП Чжанды Біріккен Ұлттар Ұйымына Қытай делегаты етіп тағайындады, онымен кеңеспей. Чжан бұл қызметке мәжбүр болып келісті және экономикалық салаға қайта оралуға бірнеше рет өтініш білдірді, бірақ оған жауап берілмеді. 1951 жылдың сәуір айында Чжан Вэньтянь Қытайдың Кеңес Одағындағы елшісі болып тағайындалды. Чжан Вэньтянь халықаралық мәселелерді зерттеуге қызығушылық танытты және талдаулар мен саяси ұсыныстарды Орталық үкіметке белсенді түрде ұсынды. Мысалы, 1951 жылы Корея соғысындағы бірінші келіссөздер туралы есеп ұсынылып, Орталық үкімет тарапынан жоғары бағаланды. 1953 жылы Синьхуа агенттігінің қызметкері У Лэнсимен сөйлескенде Чжан кеңестік ұжымдастыру жүйесінің кемшіліктері мен сәтсіздіктері туралы айтты және Қытайдың кеңестік үлгіні сліп көшірмеуі керектігін ескертті. 1955 жылдың қаңтарында Чжан Вэньтянь Қытайға оралды және Қытай Халық Республикасының Сыртқы істер министрінің бірінші орынбасары болып тағайындалды, бұл дипломатиялық істерде Чжоу Эньлайға көмектесу үшін жасалды. 1956 жылдың қыркүйегінде Қытай Коммунистік партиясының VIII съезі Чжан Вэньтяньді ҚКП Орталық Комитетінің Саяси бюросының мүшесі етіп сайлады. 1959 жылы Чжан Вэньтянь Лушань конференциясына қатысты. 14 шілдеде Орталық әскери комиссия төрағасының орынбасары, Мемлекеттік кеңес вице-министрі және Қорғаныс министрі Пэн Дэхуай төраға Мао Цзэдунға хат жазды. Хатта ол алдымен Ұлы секіріс саясатының дұрыс екенін мойындады. Бірақ, Пэн кейіннен Ұлы секіріс саясатының мәселелерін атап көрсетті: "Қазіргі уақытта кері қарап қарағанда, 1958 жылғы даму тым жылдам және шамадан тыс болды. 1959 жылы қарқынды баяулатуға болмады, сондай-ақ тиімді бақылау да жүргізілмеді, ал Ұлы секіріс теңгерімсіздіктерді бірден түзетуге көмектеспеді, керісінше, жаңа уақытша қиындықтарды тудырды". Ол сондай-ақ демократияның жетіспеушілігі мен жеке тұлғаға табынушылықтың барлық бұл кемшіліктердің түпкі себебі екенін көрсетті. 19 шілдеде Қытай Халық Азаттық Армиясының бас кеңесшісі Хуан Кэчэн және Хунань провинциялық комитетінің бірінші хатшысы Чжоу Сяочжоу Пэн Дэхуайды қолдады. 21 шілдеде Чжан Вэньтянь үш сағат бойы сөйледі және Ұлы секіріс және Халық коммунасының солшыл қателіктерін сынау үшін дәл теориялық терминдерді қолданды. Ол партия ішінде демократияны нығайтуды жақтады және Пэн Дэхуайды қолдады. Кейіннен "солшылдарды түзетуді" жақтаған Мао Цзэдун "Пэн Дэхуай партияға қарсы тобын" сынады. Мао Цзэдун Чжан Вэньтяньді "оңшыл оппортунист" деп сипаттап, "Пэн Дэхуай партияға қарсы тобының" мүшесі ретінде жатқызды. Отырыстан кейін "Оңшылдарға қарсы қозғалыс" қайтадан басталды. Чжан Вэньтянь Ұлттық Сыртқы істер Конференциясында тағы да сыналып, Сыртқы істер министрінің орынбасары лауазымынан алынды. 1960 жылдың 12 қарашасында ол Қытай Ғылым академиясының Философия және әлеуметтік ғылымдар институтының Экономика институтында ғылыми қызметкер болып жұмысқа орналасты және социалистік экономикалық даму теориясын зерттеумен айналысты. Ол әлеуметтік сауалнама жүргізу үшін Цзянсу, Чжэцзян, Шанхай және Хунань провинцияларына барды. Сауалнама аяқталғаннан кейін ол "Базар саудасы туралы ұсыныстар" атты есеп дайындады. VIII Орталық Комитетінің тоғызыншы пленум отырысында Мао Цзэдун Пэн Дэхуай, Чжан Вэньтянь, Си Чжунсюнь және басқаларды тағы да сынады. Отырыстан кейін Чжан Вэньтянь Орталық Комитеттің барлық отырыстарына қатысу құқығынан айырылып, Орталық үкіметтен түсетін кез келген құжатты оқуға тыйым салынды. Кейіннен Чжан Вэньтянь "Өндіріс қатынастарының екіұстаздығы туралы теорияны" ұсынды. 1 қазан күні Чжан Вэньтянь Ұлттық күнді тойлауға қатысып, Мао Цзэдунпен әңгімелесу үшін Тяньаньмэнь қақпасының мұнарасына көтерілді. Мәдени революция кезінде Чжан Вэньтянь қуғынға ұшырап, Пэн Дэхуаймен бірге сыналып, жазаланды. 1968 жылдың 17 мамырынан бастап Чжан Вэньтянь үй қамауында болды. Осы кезеңде Чжан Вэньтянь мен оның әйелі Лю Ин ажырасып кетті. Лю Шаоциге қарсы материал алу үшін Кан Шэн Чжан Вэньтяньді Лю Шаоцидің "61 сатқын тобына" қатысқандығы туралы куәлік беруге мәжбүрледі, бірақ Чжан Вэньтянь оның қысымына мойын бермеді. 1969 жылдың 24 қазанында Чжан Вэньтянь отбасымен бірге Гуандун провинциясының Чжаоцин қаласына жіберілді. Чжан Вэньтянь "Чжаоцин қолжазбалары" деп белгілі бірқатар теориялық эсселер жазды. Ол Мәдени революцияның ультра солшыл бағыты мен қателіктерін сынап, Қытайдың социалистік құрылысының негізгі мәселелері бойынша өз пікірлерін жазды. Оның жазбаларында Чжан Вэньтянь социалистік қоғамның ең маңызды міндеті – өндіріс күштерін дамыту екенін айтты және "халықтың материалдық мүдделерін қамтамасыз ету принципін ревизионизм деп айыптау – ақылға сыймайтын, қабылдауға келмейтін жаңылыс және алдау!" деді. Мәдени революция туралы ойларында ол халық арасындағы ішкі қайшылықтарды жау мен өзімнің арасындағы қайшылық ретінде көрсетудің "партияға үлкен зиян келтіргенін" айтты. "Көзқарастары әртүрлі болғандарды партия ішіндегі буржуазиялық агенттер деп жала қою, жау мен өзімнің арасын шатастырады" деді ол. Содан бері Чжан Вэньтянь бірнеше рет Бейжіңге оралуға өтініш білдірді, бірақ оған рұқсат берілмеді. 1975 жылдың тамызында Чжан Вэньтянь Уси қаласына көшті. 1976 жылдың 1 шілдесінде Чжан Вэньтянь жүрек ауруынан қайтыс болды, оның өмірі 75 жылға жетті. 1979 жылдың 25 тамызында ҚКП Орталық Комитеті Чжан Вэньтяньге арналған қоштасу рәсімін Бейжіңдегі Ұлы халық залында өткізді.

Since earlier periods of the CCP, Mao Zedong's emphasis on collective farms as the correct form of rural socialism differed from Liu Shaoqi and Zhang Wentian's line of supporting the supply and marketing cooperative (SMCs). Gao Gang was a prominent leftist and a staunch supporter of Stalin's and Mao's model of bolstering collectivisation. Zhang Wentian clashed with Gao Gang when Zhang strongly criticised the idea of organising all peasants into mutual aid teams. Soon afterwards, the CCP suddenly appointed Zhang as a Chinese delegate to the United Nations without consulting him. Zhang reluctantly accepted the post and repeatedly made pleas to return to his job in the economic sector, but they were ignored. In April 1951, Zhang Wentian was appointed as Ambassador of China to the Soviet Union. Zhang Wentian paid attention to studying international issues and actively submitted the analysis and policy proposals to the Central Government. For instance, the report on the first armistice negotiations in the Korean War was put forward in 1951, and was valued by the Central Government. In 1953, during his conversation with Wu Lengxi of Xinhua news agency, Zhang talked about the weakness and failures of the Soviet collectivisation system and warned that China should not blindly copy the Soviet model. In January 1955, Zhang Wentian returned to China and was appointed the first deputy minister of foreign affairs of the People's Republic of China to assist Zhou Enlai in diplomatic affairs. In September 1956, the 8th National Congress of the Chinese Communist Party elected Zhang Wentian as alternate member of the Political Bureau of the CCP Central Committee. In 1959, Zhang Wentian attended the Lushan Conference. On 14 July, Vice Chairman of the Central Military Commission and Vice Minister of the State Council and Minister of National Defense Peng Dehuai wrote a letter to Chairman Mao Zedong. In the letter, he first affirmed that the principles of the Great Leap forward was correct. However, Peng subsequently pointed out the problems of the Great Leap Forward, "Now looking back, the basic development in 1958 was overly rapid and a bit too much. In the year 1959, not only the pace could not be slowed down, nor was it properly controlled, and continuing the Great Leap Forward did not lead to immediate regulation of imbalances, but only added new temporary difficulties." He also pointed out that the lack of democracy and the cult of personality were the root causes of all these evils. On July 19, Huang Kecheng, chief advisor of the Chinese People's Liberation Army, and Zhou Xiaozhou, the first secretary of the CCP Hunan Provincial Committee, spoke in support of Peng Dehuai. On 21 July, Zhang Wentian made a speech for three hours and used more precise theoretical terms to criticize the leftist mistakes of the Great Leap Forward and the People's commune. He advocated the promotion of democracy within the party and supported Peng Dehuai. Subsequently, Mao Zedong, who originally advocated "rectification of the left," turned to criticise the "Peng Dehuai Anti Party Group". Zhang Wentian was classified by Mao Zedong as a "Right opportunist" element and a member of "Peng Dehuai Anti Party Group". After the meeting, "Anti Rightist Movement" was launched again. Zhang Wentian was further criticized at the National Foreign Affairs Conference and was removed from the post of deputy minister of foreign affairs. On 12 November 1960, he took up the job as a researcher for the Institute of Economics at Department of Philosophy and Social Sciences in Chinese Academy of Sciences, and dealt with the research on socialist economic development theories. He went to Jiangsu, Zhejiang, Shanghai, and Hunan to conduct a social survey. After the survey was over, he wrote a report "Suggestions on Market Trade". During the Eighth Plenary Session of the Eighth Central Committee, Mao Zedong again criticised Peng Dehuai, Zhang Wentian, Xi Zhongxun and others. After the meeting, Zhang Wentian was deprived of the right to participate in all Central Committee's meetings and read any document from the Central Government. Afterwards, Zhang Wentian again put forward "A Duality of Production Relations Theory". On 1 October, Zhang Wentian took part in the celebration of the National Day and went up to the Tiananmen Gate Tower with Mao Zedong to have a conversation. During the Cultural Revolution, Zhang Wentian was persecuted and received criticism with Peng Dehuai. From May 17, 1968, Zhang Wentian was under house arrest in his residence. During the period, Zhang Wentian and his wife Liu Ying were separated. In order to obtain material unfavourable to Liu Shaoqi, Kang Sheng asked Zhang Wentian to testify on Liu Shaoqi's charge on "61 Traitors Group", but Zhang Wentian did not give in to the pressure. On 24 October 1969, Zhang Wentian was released to Zhaoqing, Guangdong with his family. Zhang Wentian started to write a series of theoretical essays that were later referred to as the "Zhaoqing Manuscript." He criticised the ultra leftist line and errors of the Cultural Revolution and elaborated on the views on the basic issues of China's socialist construction. In his writing, Zhang Wentian wrote that the foremost task of socialist society is to develop productive forces, and "it is absurd to curse the principle of struggle for the material interests of the people as a revisionist, that is to say, unacceptable confusion and deceit!" About the Cultural Revolution, he thought that exaggerating the internal contradictions among the people as the contradiction between the enemy and myself "caused great harm to the Party." It poses a serious disruption to the Party "to have the comrades who hold different opinions are framed as 'agents of the bourgeoisie within the party,' because it further confuses the enemy and ourselves." Since then, Zhang Wentian repeatedly asked to return to Beijing but was not approved. In August 1975, Zhang Wentian moved to Wuxi. On 1 July 1976, Zhang Wentian died in Wuxi, Jiangsu, due to a heart disease at the age of 75. On 25 August 1979, the CCP Central Committee held a memorial service to Zhang Wentian in the Great Hall of the People in Beijing.

Бағалау

Қытай Коммунистік партиясы тарихнамасының бағытында Чжан Қытай Коммунистік партиясының Орталық Комитетінің басшысы ретінде қарастырылады және ол ҚКП-ға зор үлес қосты. Яньань кезеңінде Мао Цзэдун бір рет: "Жан Вэньтянь Орталық Кеңес аймағында өзінің мәртебесі мен лауазымы үшін ғана емес, сонымен қатар жеке қасиеттері үшін де ықпалды тұлға болды" деген пікір білдірген. 1979 жылдың 25 тамызында Пекиндегі Халық Үлкен залында ҚКП Орталық Комитеті ұйымдастырған Чжан Вэньтяньды еске алу шарасында Дэн Сяопин оны "біздің партияның көрнекті мүшесі және ұзақ жылдар бойы партияның маңызды басшысы" деп сипаттаған мақтау сөз айтты. Келесі күні «Халық газеті» Чжан Вэньтяньнің «Қытай Коммунистік партиясының көрнекті мүшесі және ескі буын пролетариат революционерлерінің бірі» екенін жариялады. Ол саяси карьерасы бойында партия ішіндегі ашық солшыл тенденциялар пайда болғанда оларды сынады. Бұхариннің Лениннің «Жалпы шаруашылық жоспары» туралы түсіндіруі Сталиннің ұжымдастыру саясатын ұстанған Мао Цзэдунға қарсы келіп, оның саяси карьерасындағы тұрақсыздыққа себеп болды. Бірақ Чжан ешқашан өз пікірін білдіруден жаңылған жоқ. Ол өмірін экономикалық мәселелерді зерттеуге арнады. 1990 жылдың тамызында Чжан Вэньтяньның әйелі Лю Инге жолдаған хатында Цзян Цзэминь: «Коммунизмге деген мызғымас сенімімен, саясаткерлік жомарттығымен және ғалымдық сақтығымен ол халықтың игілігі үшін шындықты қорғады. Оның қателіктерді түзетуге ұмтылысы, оның тәжірибелі, кішіпейіл, парасатты және қарапайым жұмыс стилі біздің барлығымыз үшін үлгі болуға лайық» деді.