Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
МХДЫС (тарихшылар оны Мехадей деп атайды) – Ақсум патшалығының билеушісі (б.з. 4-ші ғасырында өмір сүрген). Ол негізінен өзінің билігі кезінде соғылған монеталар арқылы белгілі, бірақ замандасы, ақын Нонн Панополис, өзінің "Дионисиака" атты дастанында оған сілтеме жасаған болуы мүмкін. Оның есімін тарихшылар көбінесе Мехадейи деп атайды, алайда Манфред Кропп оны Махдай ос деп атауға болады деп ұсынады, бұл грек тіліндегі Μωδαῖος сөзімен сәйкес келеді.
MHDYS (vocalized by historians as Mehadeyis) was a ruler of the Kingdom of Aksum (flourished 4th century AD). He is primarily known through the coins that were minted during his reign, although a contemporary poet, Nonnus of Panopolis, may have alluded to him in his epic Dionysiaca. His name is usually vocalized by historians as Mehadeyis, although it has recently been argued by Manfred Kropp that it could vocalized as Maḥdəy os, producing a Greek equivalent of Μωδαῖος.
Ақша шығару
МХДЫС – алтын монеталарында аңыздың тілі ретінде гейзді қолданған екі билеушінің бірі. Оның тұсында төрт түрлі монета соғылды: алтын, күміс және мыс монеталар, соңғысы көбінесе алтынмен қапталған. Алтын монетаның бір түрі және қалған екі металдан жасалған монеталардың үлгісі бірдей: аверсте патша тәж киіп, профильде бейнеленген, ал кері жағында екі жағында арпа сабағы бар айқыш бейнеленген. Оларда бірдей жазулар бар. Аверсте «nags mw' MHDYS» («Жеңімпаз патша МХДЫС») деген жазу, кері жағында «bzmsql tmw» («Осы айқышпен жеңіс») деген жазу бар. Соңғы жазу Император Константин Ұлының «In hoc signo vinces» («Осы белгімен жеңесің») деген танымал ұранының еркін аудармасы деп есептеледі. Бұрын МХДЫС-тың билік ету кезеңі 4 ғасырдың ортасына жатқызылған. Алайда, Мунро Хей Йеменде табылған, «барлық жағынан жаңа үлгідегі» осы билеушінің алтын монетасын жариялады. Монетада бұрынғы монеталардағы сияқты жазулар болған, бірақ кері жағында ұзын таяққа тіреліп тұрған айқышты ұстаған қанатты Жеңіс бейнеленген. Мунро Хей бұл монетадағы шапанның Рим императоры Теодосий II-нің 420-423 жылдар аралығында Константинопольде шығарған монеталарындағы шапанға «өте ұқсас» екенін атап өтті; бұл дизайнды 5 ғасырда билік еткен императорлар, атап айтқанда Маркиан, Лео I, Зенон және Анастасий I Дикор қайта жаңғыртқан. Мунро Хейдің пікірінше, бұл дизайнның ұқсастығы МХДЫС-тың билік ету кезеңін «дәлірек анықтауға мүмкіндік береді; 420 жылдан кейін, шамамен 450-ші жылдары билік еткен». Алайда, Амелия Доулер бұл 6 ғасырда Үндістанда жасалған аксумиттік монетаның көшірмесі деп санайды. Сонымен қатар, МХДЫС-тың күміс монеталарының түпнұсқалығына күмән туды. 2003 жылы жарияланған мақалада сипатталған химиялық-физикалық талдау нәтижесінде кейбір күміс монеталардың құрамы басқа белгілі түпнұсқа монеталардың күміс құрамына сәйкес келмейтіні анықталды. Вольфганг Хан бұл монеталардың «1950-60 жылдары Асмарада өте белсенді жұмыс істеген зергерлік фирманың» туындысы екеніне қорытынды жасады.
MHDYS was one of two rulers who used Ge'ez as the language of the legend on his gold coins. Four types of coins were minted during his reign, in gold, silver, and copper; the latter was often gilded. One of the gold types and both of the other metals have the same pattern: the obverse shows the king in profile with a crown, the reverse a cross with a stalk of barley on either side. These bear the same inscriptions. The obverse shows the inscription nags mw' MHDYS ("The victorious king MHDYS"); the reverse bzmsql tmw ("By this cross victorious"). The latter inscription is understood to be a loose translation of the famous motto of Emperor Constantine the Great, In hoc signo vinces ("By this sign you will conquer"). Until recently, MHDYS's reign was dated to the mid 4th century. However, Munro Hay published a gold coin issued by this ruler that was found in Yemen "in every way a new type." While it bore an inscription similar to previously known coins, its reverse portrayed winged Victory in a flowing robe, holding a cross on a long staff. Munro Hay notes that the robe is "extremely similar" to that on coins issued by the Roman emperor Theodosius II at Constantinople between 420 and 423; this solidus design was revived by Emperors ruling later in the 5th century, namely Marcian, Leo I, Zeno, and Anastasius I Dicorus. This similarity of design, Munro Hay argues, permits the date of MHDYS to "be attempted with rather more likelihood of accuracy; sometime after 420, and perhaps reigning in the 450s." However, Amelia Dowler believes this is an imitation of an Aksumite coin produced in India in the 6th century. Further, the authenticity of the known silver coins of MHDYS has been questioned. A chemical physical analysis described in an article published in 2003 claimed to have found the composition of some silver coins did not conform to the silver composition of other known genuine coins. Wolfgang Hahn has concluded these were the work of "a jeweler's firm which was very active in Asmara in the 1950s/60s".
Ноннус айтып өткен
Ноннның Дионисий құдайы туралы "Дионисийка" атты эпостық поэмасында екі рет "Модай" есімі кездеседі. Бірінші рет 32.165-те айтылады:
Nonnus' epic poem about the god Dionysus, the Dionysiaca, twice mentions one "Modaios". The first mention is at 32.165:
Екінші рет 40.235f-те кездеседі:
Another is at 40.235f:
Сарапшылардың пікірінше, бұл Модай Дионис есімді ақынның "Бассария" атты ертедегі поэмасындағы кейіпкерге сілтеме жасайды, ол тек папирус фрагменттерінен ғана белгілі. Алайда, Манфред Кропп бұл Ақсум патшасы МХДЫС-қа жасалған аллюзия деп ұсынды. Бұл идентификация оның Константиннің "In hoc signo vinces" деген танымал фразасын қабылдауына терең мағына береді: МХДЫС шайқаста, мүмкін, оның бұрынғы дінді ұстанушы көршілеріне қарсы батырлық көрсеткен. Сонымен қатар, егер Кропптың анықтауы дұрыс болса, бұл МХДЫС-тың билеу мерзімінің шамамен 480 жылға дейінгі жоғарғы шегін көрсетеді, бұл Нонннан әсер алған ақындардың бірі алғашқы туындысын жариялаған ең ерте мерзім. Бұл жоғарғы шек жақында жарияланған монетаның мерзімімен сәйкес келеді.
The expert consensus has been that this Modaios refers to a character in an earlier poem Bassaria by one Dionysus which is only known from fragments of papyrus. However, Manfred Kropp proposed this was an allusion to the king of Aksum, MHDYS. This identification would provide a deeper meaning to his borrowing of Constantine's famous phrase, In hoc signo vinces: MHDYS had a reputation for prowess in battle, possibly against his pagan neighbors. Further, if Kropp's identification is correct this would also set an upper limit to MHDYS' reign of c. 480, the earliest date one of the poets influenced by Nonnus published his first work. This upper limit agrees with the date of the recently published coin.