Кіріспе
1998 жылғы Антжие Крогтың "Менің бас сүйегімнің елі" кітабы – Антжие Крогтың Оңтүстік Африканың Ақиқат және кешірім комиссиясы (АКК) туралы 1998 жылғы деректі кітабы. Ол Крогтың радио тілшісі ретінде 1996-1998 жылдар аралығында Оңтүстік Африка хабар тарату корпорациясы үшін Комиссияны жарған тәжірибесіне негізделген. Кітап Комиссияның жетістіктері мен кемшіліктерін, оның оған жеке әсерін және апартеидтен кейінгі Оңтүстік Африкада нағыз кешірімге қол жеткізу мүмкіндігін зерттейді. "Менің бас сүйегімнің елі" өлең, проза, репортаж және Комиссиядан алынған сөздерді біріктіреді. Бір сыншы оны "репортаж, мемуар және метафикшенің шекарасында жазылған гибридтік туынды" деп сипаттайды. Бұл Крогтың ағылшын тіліндегі тұңғыш жұмысы. Ол оны әуелі африкаанс тілінде жазып, содан кейін баспаға дайындау үшін аударды. Оны Иван Владиславич редакциялаған. 1999 жылы кітап АҚШ-та Times Books баспасынан "Country of My Skull: Guilt, Sorrow, and the Limits of Forgiveness in the New South Africa" деген атпен жарық көрді. 2004 жылы кітап Джон Бурманның режиссерлігімен "Менің елде" атты фильмге бейімделді, онда Сэмюэл Л. Джексон және Джульетта Бинош түсті.
Country of My Skull is a 1998 nonfiction book by Antjie Krog about the South African Truth and Reconciliation Commission (TRC). It is based on Krog's experience as a radio reporter, covering the Commission from 1996 to 1998 for the South African Broadcasting Corporation. The book explores the successes and failures of the Commission, the effects of the proceedings on her personally, and the possibility of genuine reconciliation in post Apartheid South Africa. Country of My Skull blends poetry, prose, reporting, and verbatim testimony from the Commission — one critic calls it "a hybrid work, written at the edges of reportage, memoir, and metafiction." It was Krog's first work in English. She drafted it in Afrikaans and translated it for publication. It was edited by Ivan Vladislavic. It was published in the United States by Times Books in 1999, as Country of My Skull: Guilt, Sorrow, and the Limits of Forgiveness in the New South Africa. In 2004, the book was adapted into the film In My Country, directed by John Boorman and starring Samuel L. Jackson and Juliette Binoche.
Мазмұны мен тақырыптары
Кітап Комиссияның қоғамдық тыңдауларына ден қояды, Крог пен басқа журналистер елдің түкпір-түкпіріне осы тыңдауларды қадағалап жүрді. Кітап тыңдаулардағы оқиғаларды, куәгерлердің көрсетмелерін, оның ішінде қатты әсер ететін және мазасыздық тудыратын жағдайларды, сондай-ақ Комиссияның жұмысын, баспасөзde жарияланған бірнеше даулы жайттарды қамтиды. Сонымен қатар, кітап Крогтың осы кезеңдегі жеке тәжірибесін, оның жеке өміріне және психикалық денсаулығына тигізген әсерін, елдің қанды тарихымен күресуге тырысқандағы, демократиялық Оңтүстік Африканың әлеуметтік және саяси жағдайын, сондай-ақ кінә, кешірім және жауапкершілік туралы моральдық мәселелермен күресуге тырысуын баяндайды. Бұл моральдық мәселелер Крогты ерекше мазалайды, себебі ол апартеидтің салдарынан қорқыныш сезінетін, бірақ африкаанс мәдениеті мен тарихына байланысы бар ақ африканер. (Кітап "африканер тегі бар әрбір құрбанға" арналған.) Жаңа Оңтүстік Африкада өзінің орнын табу үшін жаңа африканерлік идентиті құру қажеттігін сезінеді. Крогты тіл мәселесі де толғандырады: апартеид тұсындағы қасіреттің тереңдігін жеткізуге тілдің жеткіліксіздігі және әсіресе оның ана тілі – африкаанс тілінің апартеидпен байланысы. Ол: "Мен қалай өмір сүре аламын, осы мазалаған, өлтіруге бұйрық берген сөздер – жүрегімнің тіліне тиесілі екеніне?" – деп сұрайды. Осы мәселелерді зерделеу барысында Крог Президент Нельсон Мандела және Комиссия төрағасы болған Архиепископ Десмонд Туту сияқты тұлғалардың моральдық философиясына, әсіресе убунту философиясына сүйенеді. Ол кейде осы философиялардың көріністеріне қатты әсер етеді және Тутуды ерекше құрметтейді, оны "направтаушы компас" және Комиссияның ядросы деп атайды. Ең бастысы, "Ол болып жатқан оқиғаға дұрыс тіл табады". Мысалы, Крог Тутудың Винни Манделадан шындықты айтуын сұрағанын көргенде, қатты эмоционалдық сезімге бөленеді: А, Комиссия! Менің жүрегімнің ең тереңі. Осы топырақта ғана туындаған батыл жүрек. Тек шындықтың тамырына тісі берік. Ал жүрек – қара. Мен сол қара африкалық жүрекке тиесілімін. Көздерімнен жас мұңға айналады, қаламым жерге түседі, қолыммен жасымды сүртемін, көзілдірігім буланады – бір сәтте ғана бұл ел, осы ел де шын мәнінде менікі. Ол Комиссия туралы былай деп жазады: "Бұл жерде шеттетілген дауыстар көпшілікке естіледі, айтуға болмайтын нәрсе айтылады және аударылады, жеке адамның ең тереңінен келген жеке оқиға бізді қайтадан ұжымға біріктіреді". Дегенмен, ол Комиссияның кейбір аспектілерін де сынға алады, мысалы, үкіметтің өтемақыға қатысты көзқарасының жеткіліксіздігін және тыңдауларды саяси мақсаттар үшін пайдалануын айтады. Крог соңында өзін және басқа ақ адамдарды апартеидтің адамзатқа қарсы қылмысына қатысқан деп бағалайды. "Менің бас сүйегімнің елі" өлең жолдарымен аяқталады:
Қабылдау
"Менің бас сүйегімнің елі" Алан Патон сыйлығын, Олив Шрайнер сыйлығын және Кітап сатушылардың таңдау сыйлығын алды. Сонымен қатар, 1999 жылғы Африкадағы баспа ісіне арналған Noma сыйлығында құрметті аталымға ие болды және Зимбабве халықаралық кітап жәрмеңкесі, Африка баспагерлер желісі және Панафрикалық кітап сатушылар қауымдастығы ұйымдастырған төрешілер алқасы оны ХХ ғасырдың "Африканың 100 ең жақсы кітабының" бірі деп таныды. 2014 жылы Оңтүстік Африка кітапхана және ақпарат қауымдастығы "Менің бас сүйегімнің елі" кітабын алғашқы демократиялық сайлаудан бері жазылған Оңтүстік Африканың ең жақсы жиырма кітабының тізіміне, "Кітапханашылар таңдауы" деп аталатын тізімге қосты. Кітап Оңтүстік Африка мен шетелде көбінесе, бірақ әрқашан да емес, жағымды пікірлерге ие болды. Африкаанс тілінде жазатын Рьян Малан оны "қан мен ішекке толы, жарқын бейнелермен безендірілген, әдебиеттің постмодернистік дискорсымен және ұлы поэзияның фрагменттерімен сіңген үлкен импрессионистік шашыраңқылық" деп сипаттады. Тағы бір рецензияда оны "осылай нәзік, құштарлыққа толы туындыны бағалау қиын" делінген. "Дүниежүзіндегі әдебиет" журналында Урсула Барнетт оның "көбінесе Примо Левидің Холокост туралы еңбектерінің" ұлылығына жететінін айтты. Көптеген рецензенттер адам құқықтарын бұзу құрбандарының Ақиқат және келісім комиссиясының (АКК) егжей-тегжейлі куәліктерін оқудың қаншалықты қиын екенін атап өтті. Сыншылар Крогтың постмодернистік "мәтіндік және сындық ойын-сарқылымы" – кітапқа субъективтілік элементін енгізіп, журналист және ақын ретіндегі Крогтың екі қырының арасындағы шекараны бұрмалайтын – тақырыптың ауырлығы мен тарихи маңыздылығына сай келе ме, әлде ол Крогтың жеке құтқарылу және жеке азап туралы баяндамасын АКК-нің кең ауқымды баяндамасынан және апартеид кезінде қараңғы терілі оңтүстік африкалықтардың ауыр азаптарынан жоғары қоя ма деп талқылады. Басқалардың, әсіресе АКК куәгерлерінің дауысымен жазылған үзінділерді иемдену немесе "өзіндік сананы өзгерту" деп қарастыруға болады. "Мозаика" журналында Мейра Кук "апартеидтен кейінгі "естелік жазу" жанры" Нжабуло Ндебеле, Алекс Борайн және Грэм Печи сияқты авторлардың "әуежайлық" жазбаларында бұрыннан қалыптасқан екенін атап өтті. Уотсонның айыптауларына байланысты туған дау кезінде Mail & Guardian газеті Крогтың Изабель Хофмейрдің "Біз өмірімізді айтылатын оқиға ретінде өткіземіз: Оңтүстік Африканың басшылығындағы ауызша тарихи баяндама" (1994) атты ғылыми емес кітабынан да рұқсатсыз үзінділер алғанын жариялады. Осындай айыптауларға жауап ретінде Крог былай деп жазды: "Менің бас сүйегімнің елі" – АКК-дегі тәжірибелердің менің жеке, өте жекеленген нұсқасы. "Менің бас сүйегімнің елі" – Ақиқат комиссиясының журналистік немесе фактілік баяндамасы емес. Шындықтың мәселесі, шындықты "жасаудың" этикалық мәселесі, басқа адамдардың шындықтарын пайдалану, билік пен шындық арасындағы қарым-қатынас және шындықты жүзеге асырудағы басқа да факторлардың барлығы мәтіннің өзінің құрамына кіреді.