Сиптах: Мысыр Фараонының Тегі мен Әкесі туралы Әңгімелер

Кіріспе

Тоғызыншы династияның перғауыны

G39 N5 < C2 F31 z:z H8:Z1 p:t H > 2-жылдан кейін Меренптах СиптахMrj n Ptḥ s3 Ptḥ Птахтың сүйіктісі, Птахтың ұлы G39 N5 < p:t H N36:n p:t H H8:Z2 > █ Аты – Сехаенре Мериамұн.

Шығу тегі

Тарихи тұрғысынан алғанда, Сети II-нің әйелі Тиа Сиптаның анасы деп есептелді. Бұл көзқарас Лувр мұражайындағы (E 26901) рельефтің Сиптаның есімін анасының атымен – Сутайлия немесе Сотерая есімдерімен қосатындығы анықталғанға дейін сақталды. Сутайлия – египеттік есім емес, қанаандық есім, яғни ол Қанааннан шыққан патшаның кәнизағы болған деуге болады. Дегенмен, Додсон мен Хилтон бұл дұрыс емес деп санайды және бұл әйелдің Рамзес Сиптаның анасы және Рамзес II-нің әйелі болғанын айтады. Оның әкесі кім екені әзірге белгісіз; кейбір египтологтар бұл Сети II емес, Аменмессе болуы мүмкін деп болжайды, себебі Сиптах пен Аменмессе жастық шақтарын Кеммисте өткізген, ал екеуі де Рамзес III-нің Меденет Хабудағы ата-бабаларының мүсіндері шеруінен – Мернептах пен Сетиге қарағанда ерекшеленеді. Бұл Аменмессе мен Сиптаның туысқандық байланыста болғанын көрсетеді, сондықтан олар «заңды емес билеушілер ретінде қарастырылып, әке мен ұл болған болуы мүмкін». Алайда, тағы бір түсіндірме бар: Сиптах 20-шы династияның кейінгі патшалары үшін заңды емес деп есептелген, өйткені ол патшалық таққа отыру үшін Канцлер Бейдің көмегіне мұқтаж болды, себебі ол Сети II-нің тікелей ұлы емес, Мернептахтың кенже ұлы болған. Қазір Мюнхенде сақталатын Сиптаның бассыз мүсіні оның басқа бір перғауынның, әлде қана, әкесінің құшағында отырғанын көрсетеді. Британдық египтолог Айдан Додсон осы кезеңдегі осындай қиратуға баруға болатын жалғыз билеушінің Аменмессе болғанын және оның ұрпақтары осындай айқын игіліктен мүкіят пайдаланған жалғыз патша екенін мәлімдейді. Бұл суреттің бұзылуы Бейдің құлауына немесе Сиптаның өліміне жақын уақытта болған болуы мүмкін, сол кезде Аменмессеге жасалған қысқа мерзімді жақсартулар тоқтатылған болар еді. Егер Сиптах Сети II-нің ұлы болса, онда оны 20-шы династияның кейінгі жаңа патшалық перғауындары заңсыз патша деп санамас еді. Оның жастығы мен, мүмкін, ата-анасының күмәнді жағдайына байланысты, ол өгей анасы – патшайым-регент Твосреттің қамқорлығына берілді. Сиптах жас кезінде шамамен алты жыл Мысырды биледі. Сиптах билікке келген кезде он немесе он бір жаста болған, себебі оның мумиясын медициналық тексеру оның өлімінде шамамен он алты жаста болғанын көрсетті. Оның бойы 1,6 метр, қызыл қоңыр шашы болған, полиомиелитке шалдыққан, сол аяғы деформацияланған.

Historically, it was believed that Tiaa, a wife of Seti II, was the mother of Siptah. This view persisted until it was eventually realized that a relief in the Louvre Museum (E 26901) "pairs Siptah's name together with the name of his mother" a certain Sutailya or Soteraya. Sutailya was a Canaanite rather than a native Egyptian name, which means that she was almost certainly a king's concubine from Canaan. However, Dodson/Hilton assert that this is not correct and that the lady was, instead, the mother of Ramesses Siptah and a wife of Ramesses II. The identity of his father is currently unknown; some Egyptologists speculate it may have been Amenmesse rather than Seti II since both Siptah and Amenmesse spent their youth in Chemmis and both are specifically excluded from Ramesses III's Medinet Habu procession of statues of ancestral kings unlike Merneptah or Seti. This suggests that Amenmesse and Siptah were inter related in such a way that they were "regarded as illegitimate rulers and that therefore they were probably father and son." However, another interpretation here is that Siptah was regarded as illegitimate by the later 20th dynasty kings since Siptah required the assistance of Chancellor Bay to secure the kingship since he was just another minor son of Merneptah rather than a direct son of Seti II. A headless statue of Siptah now in Munich shows him seated on the lap of another Pharaoh, presumably his father. The British Egyptologist Aidan Dodson states
The only ruler of the period who could have promoted such destruction was Amenmesse, and likewise he was the only king whose offspring would have required such explicit promotion. The demolition of this figure is likely to have closely followed the fall of Bay or the death of Siptah himself, when any short lived rehabilitation of Amenmesse would have ended. If Siptah was a son of Seti II, it is unlikely that he would have been considered as an illegitimate king by later 20th Dynasty New Kingdom pharaohs. Due to his youth and perhaps his problematic parentage, he was placed under the guidance of his stepmother—the queen regent Twosret. Siptah ruled Egypt for almost six years as a young man. Siptah was only a child of ten or eleven years when he assumed power since a medical examination of his mummy reveals the king was about sixteen years old at death. He was tall at 1.6 metres, had curly reddish brown hair, and likely had poliomyelitis, with a deformed left foot.

Билік

Канцлер Бей Сиптаның таққа отыруына өзінің қатысы бар екенін мақтанады. Бұл туралы Куш патшасының вице-патшасы Сети мен Гебель-эль-Силсилада орнатылған Асуан стеласы сияқты бірнеше жазуларда айтылған. Гебель-эль-Силсиладағы Хоремхебтің Спеосының кіреберісінде орналасқан маңызды граффитода Амунга құрбандық шалып жатқан Сиптаның артында ғибадат етіп тұрған Бей бейнеленген; граффитодағы келесі жазу: «бүкіл елдің мөрінің Ұлы бақылаушысының рухы, ол патшаны [Сиптаны] әкесінің орнына орнатқан; оның қожайыны Бейдің сүйіктісі». Алайда, кейінірек Бей өзінен асып кеткені үшін сарайдың ықыласынан айырылды және соңғы рет Сиптаның билігінің 4-ші жылы жазылған жазуда көпшілік алдында пайда болды. Ол Сиптаның билік құрған бесінші жылы патшаның бұйрығымен өлім жазасына кесілді. Оның өлім жазасына кесілгені туралы хабар Дейр-эль-Медина жұмысшыларына Острака IFAO 1254 арқылы жеткізілді. Бұл острака 2000 жылы Пьер Гранде француз египтологиялық журналында аударылып, жарияланды. Гей Каллендер патшаның жұмысшыларға жолдаған хабарының себебі Бейдің қабірін безендіру жұмысын тоқтатуды ескерту болды, өйткені Бей мемлекетке сатқын деп танылды. Сиптаның өзі соңғы рет оның билік құрған алтыншы жылы Бухеннің Оңтүстік ғибадатханасында орналасқан граффитода тіркелген. Ол шамамен II Акеттің 12-сінде, яғни билігінің 6-шы жылында қайтыс болған. Егер Сипта IV Акеттің 22-сінде жерленген болса, онда дәстүрлі 70 күндік мумификация кезеңі сақталған. Оның соңғы күні жерленгені туралы дәлел Остракон O. Каир CG 25792 жазбасында жазылған. Дейр-эль-Мединадан табылған бұл остракада Хоридің Дейр-эль-Медина жұмысшыларына бірінші рет II Акеттің 24-і күні, екінші рет IV Акеттің 19-ы күні келгені айтылған. Остраконның соңғы жолында: «IV Акеттің 22-сі: жерлеу өтті». Бұл оқиға тек патшаның жерлеуіне қатысты болғандықтан, сұрақ туындайды – бұл патша кім? Хори Сети II билігінің 6-шы жылы, II Шемудің 6-сы мен I Переттің [X] күнінде уәзір болып тағайындалды және бұл лауазымды Сипта, Твосрет және Сетнахт билік еткен жылдары, сондай-ақ Рамсес III билік еткен кезде атқарды. Остракон Сетнахттың өліміне сілтеме жасай алмайды, өйткені бұл патша I Шемудің 25-і күні қайтыс болды, ал оның ұлы Рамсес III келесі күні оның орнына отырды. Твосрет Сетнахттан билікті тартып алды, сондықтан жерлеу оған да қатысты емес. Сети II IV Акеттің соңында немесе I Переттің басында, 70 күндік мумификация кезеңінен кейін қайтыс болған болуы керек, өйткені КВ14 үстіне орналасқан граффитода Твосреттің қабірі III Переттің 11-і күні жерленгені жазылған. Сондықтан IV Акеттің 22-сіндегі жазбада Сиптаның өзі жерленгені жазылған болуы мүмкін. Сиптаның өлімі шамамен II Акеттің 12-сінде болған. Сиптаның өзі Мысырды шамамен 5 жыл 10 ай билеген, өйткені оның алдыңғысы Сети II IV Акеттің соңы мен I Переттің басында қайтыс болды, тіпті ол II Акеттің басында ғана билікті билік басындағы Бейдің көмегімен заңды түрде таққа отырса да. Ол қайтыс болғаннан кейін Твосрет оның патшалық жылдарын қабылдады және Мысырды ең көп дегенде бір-екі жыл бойы патшайым ретінде басқарды. Сипта патшалар аңғарында, КВ47 қабірінде жерленген, бірақ оның мумиясы онда табылған жоқ. 1898 жылы ол 18 басқа мумиямен бірге Аменхотеп II-нің (KV35) қабірінде табылды. Оның қабірін зерттеу оның Твосрет пен Бейдегідей стильде ойластырылғанын және жоспарланғанын көрсетті, бұл бір архитектуралық жобаның бөлігі болды. 2021 жылдың сәуірінде оның мумиясы 17 басқа патшалар мен 4 патшайымның мумиясымен бірге Мысыр ескіліктерін сақтау мұражайынан Мысыр өркениетінің ұлттық мұражайына «Перғауынның алтын шеруі» деп аталатын шарада көшірілді.

Chancellor Bay publicly boasts that he was instrumental in installing Siptah on the throne in several inscriptions including an Aswan stela set up by Seti, the Viceroy of Kush and at Gebel el Silsila. A key graffito located at the entrance to the Speos of Horemheb at Gebel el Silsila depicts Bay standing in a pose of adoration directly behind Siptah, who is making an offering to Amun; a following inscription in the graffito reads:
the spirit of the Great Superintendent of the Seal of the entire land, who established the King [Siptah] in the place of his father; beloved of his lord, Bay. Bay, however, later fell out of favor at court presumably for overreaching himself and last appears in public in a dated Year 4 inscription from Siptah's reign. He was executed in the fifth year of Siptah's reign, on orders of the king himself. News of his execution was passed to the Workmen of Deir el Medina in Ostraca IFAO 1254. This ostraca was translated and published in 2000 by Pierre Grandet in a French Egyptological journal. Gae Callender notes that the reason for the king's message to the workmen was to notify them to cease all work on decorating Bay's tomb since Bay had now been deemed a traitor to the state. Siptah himself is last attested sometime in his 6th regnal Year on a graffito located at the South Temple of Buhen. He likely died in the middle of II Akhet—perhaps around II Akhet 12 of his 6th Year. This assumes a traditional 70 day mummification period if Siptah was buried on IV Akhet 22. Evidence for his burial on the latter date is recorded in ostracon O. Cairo CG 25792. This ostraca from Deir el Medina mentions that the Vizier Hori visited the workmen of Deir el Medina first on II Akhet 24 and second on IV Akhet 19. The final line on the ostracon reads as: "IV Akhet 22: Burial took place". Since this event can only refer to a king's burial, the question here is the identity of this king. Hori was appointed vizier around Regnal Year 6 II Shemu 6 and I Peret [X] of Seti II's reign and held this office through the reigns of Siptah, Twosret and Setnakht and into that of Ramesses III. The ostracon could not refer to Setnakht's death because this king died on I Shemu 25 since his son, Ramesses III succeeded him the next day. Twosret was ousted from power by Setnakht; therefore, the burial does not refer to her either. Seti II must have died in late IV Akhet or early I Peret—after the 70 day mummification period—since a graffito located above KV14, Twosret's tomb, records his burial on III Peret 11. Therefore, the IV Akhet 22 burial date likely records the burial of Siptah himself. Siptah's death would have occurred sometime around II Akhet 12. Siptah himself would have ruled Egypt for approximately 5 years and 10 months since his predecessor, Seti II, died around the end of IV Akhet and the beginning of I Peret, even if he did not legally assume the throne until the start of II Akhet with the aid of the powerful court official Bay. After his death, Twosret simply assumed his Regnal Years and ruled Egypt as a queen for a year or two at the most. Siptah was buried in the Valley of the Kings, in tomb KV47, but his mummy was not found there. In 1898, it was discovered along with 18 others in a mummy cache within the (KV35) tomb of Amenhotep II. The study of his tomb shows that it was conceived and planned in the same style as those of Twosret and Bay, clearly part of the same architectural design. In April 2021 his mummy was moved from the Museum of Egyptian Antiquities to the National Museum of Egyptian Civilization along with those of 17 other kings and 4 queens in an event termed the Pharaohs' Golden Parade.