Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Каромоджон немесе Каримоджон – Уганданың солтүстік-шығысына тән нилоттық этнос. Олар негізінен Уганданың солтүстік-шығысында мал өсірумен және егіншілікпен айналысады. Олардың тілі нгаКаримоджон деп аталады және нилоттық тілдер отбасының құрамына кіреді. Халық саны шамамен 475 мың адамды құрайды.
Nilotic ethnic group native to northeastern Uganda
The Karamojong or Karimojong are a Nilotic ethnic group. They are agro pastoral herders living mainly in the north east of Uganda. Their language is also known as ngaKarimojong and is part of the Nilotic language family. Their population is estimated at 475,000 people.
Тарих
Каромоджонгтар Уганданың солтүстік-шығысындағы аймақтың оңтүстік бөлігінде тұрады, елдің оннан бір бөлігіне тең аумақты алып жатыр. Антропологтардың пікірінше, каромоджонгтар шамамен 1600 жылдары қазіргі Эфиопиядан көшіп келген топтың бір бөлігі. Олар екі тармаққа бөлінді: біреуі қазіргі Кенияға қоныс аударып, календжин тобы мен масаи кластерін құрды. Ал екінші тармақ – Атекер батысқа қарай жылжуды жалғастырды. Атекер кейіннен бірнеше топқа бөлінді, олардың ішінде қазіргі Кениядағы туркана, қазіргі Угандадағы итесо, додот, джие, каромоджон және кумам, сондай-ақ Оңтүстік Судандағы джие және топоса тайпалары бар. Бұлардың бәрі қазір "Тесо кластері" немесе "Каромоджон кластері" деп белгілі. Каромоджонгтардың бастапқыда джие тайпасы ретінде танылғаны айтылады. "Каромоджонг" атауы "экар нгимоджонг" фразасынан шыққан, ол "қарттар енді жол таба алмайды" дегенді білдіреді. Аймақтың шөлейтті климатына байланысты каромоджонгтар дәстүрлі мал шаруашылығымен айналысып келеді, яғни жыл бойы 3-4 айға жуық малдарымен су мен жайылым іздеп көршілес аудандарға көшіп отырады. Тағам мен судың жеткілікті болуы үнемі алаңдатып, каромоджонгтардың басқа этностық топтармен қарым-қатынасына әсер етеді.
The Karamojong live in the southern part of the region in the north east of Uganda, occupying an area equivalent to one tenth of the country. According to anthropologists, the Karamojong are part of a group that migrated from present day Ethiopia around 1600 A. D. and split into two branches, with one branch moving to present day Kenya to form the Kalenjin group and Maasai cluster. The other branch, called Ateker, migrated westwards. Ateker further split into several groups, including Turkana in present day Kenya, Iteso, Dodoth, Jie, Karamojong, and Kumam in present day Uganda, also Jiye and Toposa in southern Sudan all of them together now known as the "Teso Cluster" or "Karamojong Cluster". It is said that the Karamojong were originally known as the Jie. The name Karamojong derived from phrase "ekar ngimojong", meaning "the old men can walk no farther". Due to the arid climate of the region, the Karamojong have always practised a sort of pastoral transhumance, where for 3–4 months in a year, they move their livestock to the neighboring districts in search of water and pasture for their animals. The availability of food and water is always a concern and affects the Karamojong's interaction with other ethnic groups.
Әлеуметтік ұйым
Қараможон қоғамының ең басты ерекшелігі – олардың қатаң түрде ұрпаққа негізделген жас жүйесі. Кезекті ұрпақтардың жасы ұлғая түскен сайын, бұл жүйенің күші әлсірей бастайды. Мұндай жағдай 19-шы ғасырда олардың жақын көршілері – Цзе тайпасы арасындағы ережелер жеңілдетілгеннен кейін орын алған сияқты. Дегенмен, қараможон жүйесі 50 жылға жуық уақыт аралығында ұрпақтар арасындағы керісіп-тартысуды барынша шеше білуге қабілетті. Егер бұл мәселені бейбіт жолмен шешуге болмаса, тәртіп бұзылып, билік үстем ұрпақтан олардың ізбасарларына көшеді, соның нәтижесінде жаңа жағдай орнатылады. Келесі билік алмасу 2013 жылға жоспарланған еді, қазірге дейін болжамның дұрыс екенін білуіміз керек. [Дайсон Хадсон, Невилл (1966), Каримоджон саясаты, Кларендон баспасы, Оксфорд. Спенсер, Пол (1998), Пасторальдық континуум: Шығыс Африкадағы дәстүрдің ығысуы, Clarendon Press, Оксфорд (99–119 бб.).] Жастыққа қадам басқандағы дәстүрлі рәсім ретінде, сондай-ақ үйлену үшін міндетті шарт ретінде, жас қараможон еркегі өзіне ұнайтын әйелмен күресуге тиіс.
The dominant feature of Karamojong society is their age system, which is strictly based on generation. As successive generations have an increasing overlap in age, this leads logically to a breakdown of the system, which appears to have occurred after rules were relaxed in the nineteenth century among their close neighbours, the Jie. However, the Karamojong system is flexible enough to contain a build up of tension between generations over a cycle of 50 years or so. When this can no longer be resolved peacefully, the breakdown in order leads to a switch in power from the ruling generation to their successors and a new status quo. The next changeover is expected around 2013, and we should by now know if the prediction was accurate. [Dyson Hudson, Neville (1966), Karimojong Politics, Clarendon Press, Oxford. Spencer, Paul (1998), The Pastoral Continuum: The Marginalization of Tradition in East Africa, Clarendon Press, Oxford (pp. 99–119).] As both a rite of passage into manhood, as well as a requirement for engagement, a young Karamojong man is required to wrestle the woman he desires to marry.
Қақтығыстар
Қарамоджонгтар мал ұрлау салдарынан туындаған түрлі қақтығыстарға қатысқан. Қарамоджонгтар жиі мал ұрлау оқиғаларының салдарынан Уганда, Оңтүстік Судан және Кениядағы көршілерімен үнемі қақтығыста болады. Бұл себепті мал, келін түсіру келісімдерінде маңызды рөл атқарады, ал жас жігіттер мал ұрлауды өсімдікке қадам ретінде және өз мал басын көбейтіп, мәртебе алу жолы ретінде пайдаланады. Соңғы жылдары Қарамоджонгтардың АК-47 қаруын қолға түсіруімен байланысты ұрлықтардың сипаты мен салдары күшейіп, зорлыққа толырақ айналды. Уганда үкіметі Қарамоджонгтарды қарусыздауға тырысты, бірақ олар шекара маңындағы мал ұрлаудан қорғану қажеттілігіне байланысты қаруларын беруге құлықсыздық танытты. Қарамоджонгтар қазіргі заманда үнемі кемсітіліп келеді, ең алдымен, қазіргі Уганда аумағында британдық отаршылдарға қарсылық көрсеткені үшін, сондай-ақ 20-шы ғасырдың соңы мен 21-шы ғасырдың басында елдің дамыған қалалық аймақтарымен салыстырғанда артта қалған ауылдарды сақтап келгені үшін. Сол кездегі премьер-министр Милтон Оботе 1963 жылы "Біз Карамджаның дамуын күтпейміз" деп мәлімдеме жасап, Уганда үкіметінің өз халқынан бас тартуын қолдады.
The Karamojong have been involved in various conflicts centered on the practice of cattle raids. The Karamojong are in constant conflict with their neighbors in Uganda, South Sudan and Kenya due to frequent cattle raids. This is because cattle are an important element in the negotiations for a bride and young men use the raids as a rite of passage and way of increasing their herds to gain status. In recent years the nature and the outcome of the raids have become increasingly violent with the acquisition of AK47s by the Karamojong. The Ugandan government has attempted to disarm the Karamojong but they have been reluctant to give up their weapons due to a need to defend themselves against cross border cattle raids. The Karamojong have been continually discriminated against in the modern era, first for resisting British colonizers in what is now Uganda, and in the late 20th and 21st centuries and for maintaining underdeveloped villages compared to more urban parts of the country. Then Prime Minister Milton Obote famously said in 1963 "We shall not wait for Karamoja to develop," advocating for the Ugandan government to effectively abandon their fellow countrymen.