Кіріспе
Париждегі қоғамдық көлік құралдарына арналған төлем құралы (Orange Card) – Париж қаласы және оны қоршаған Île de France аймағындағы қоғамдық көлік жүйесінде пайдалануға арналған төлем құралы. Осы картаның иесі белгілі бір мерзім ішінде қоғамдық көлік құралдарын шексіз пайдалануға құқылы болды, ал Cartes Orange карталарын бір аптаға немесе бір айға алуға болады. 2009 жылдың ақпан айында бұл карта тоқтатылып, орнына Navigo картасында Navigo semaine (бір апталық төлем) және Navigo mois (бір айлық төлем) енгізілді. Île de France аймағы қоғамдық көлік тұрғысынан алты концентрлі аймаққа бөлінген, олардың біріншісі – Париж қаласы. Париж қаласы мен оның жақын маңына арналған ең қарапайым төлем құралы 1-2 аймақтарын қамтиды, бір апталық төлем құны 17,20 €, бір айлық төлем құны 56,60 € шамасында болды.
The carte orange (Orange Card) was a pass for the public transportation system in Paris and the surrounding Île de France region. A holder of the pass was entitled to unlimited use of the public transit system within a given period of time, with Cartes oranges being available for durations of one week or one month. The carte orange was discontinued in February 2009, and replaced by Navigo semaine (one week pass) and Navigo mois (one month pass) on a Navigo card. The Île de France region, with regards to public transportation, is divided in six concentric zones, the first one being the city of Paris. The most basic pass for Paris and its close banlieue covered zones 1–2, costing €17.20 for a one week pass and €56.60 for a one month pass.
Сипаттамасы мен қолданылуы
Картаның өзі метро билеті мен жеке куәлік болып табылады, екеуі де кішкентай, мөлдір, иілгіш пластикалық қалтада сақталған. Метро билеті – негізінен қатаң қағаздан жасалған, кішкентай, тіктөртбұрышты билет – оның жарамдылық мерзімі мен аймақтарын, сондай-ақ бағасын көрсетеді. Билеттің алдыңғы жағының үстіңгі бөлігінде, жалғандаудың алдын алу үшін жұқа голографиялық жолақ бар. Картаның арт жағында қоңыр магниттік жолақ орналасқан, онда карта туралы мәліметтер (аймақтар мен күндер) сақталған. Пайдаланушы метро стансасына кіргенде, Carte Orange билетін турникетке салыстырады, ал машина билетті оқығаннан кейін оны пайдаланушыға қайтарады. Апталық Carte Orange тек жеті күндік кезеңге жарамды, ол әрқашан дүйсенбіде басталып, жексенбіде аяқталады. Жеке куәлік – бұл қоғамдық көлік органдарының әр Carte Orange-ты бір адаммен байланыстырып, бірнеше адамның бір Carte Orange-ты пайдалануына жол бермеу әрекеті. Жеке куәлікте пайдаланушы толық атын жазуы тиіс орын және сол төменгі бұрышта өзінің кішкентай түсті суретін қоюы тиіс орын бар. Картаның арт жағында пайдаланушы толық мекенжайын толтыруға міндетті. Carte Orange сатып алғанда паспорт мөлшеріндегі фотосурет ұсыну қажет, ал билет кассасының қызметкері фотосуретті жеке куәлікке бекітеді. Фотокабиналар көбінесе билет кассаларының жанында орналасқан. Қосымша қауіпсіздік шарасы ретінде, Париж метросының көптеген турникеттері қысқа уақыт ішінде бір Carte Orange билетін бірнеше рет қабылдамайды. Егер біреу кездейсоқ түрде стансадан ертерек шығып кетсе (мысалы, дұрыс емес белгілерді ұстанса), билетті қайта пайдалану үшін күту қажет болуы мүмкін (әдетте бірнеше минут). Бұл механизмнің мақсаты – бірнеше жолаушының бір Carte Orange-ты бақыланбайтын метро кіреберісінде пайдалануына жол бермеу. Автобус немесе трамвайда жүргенде, пайдаланушы билетін электрондық түрде тексермейді, керісінше, жүргізушіге жеке куәлігі мен билетін көрсетеді, ол Carte Orange маршрутқа жарамды екенін анықтайды. Карта Orange картасы оның жарамды аймақтарынан тыс жерлерде саяхаттауға мүмкіндік бермейді, және көлік органы жолаушылардан картаның қамтыған аймақтарына қарамастан, бүкіл сапарға жарамды билет сатып алуды талап етеді. Кейбір стансаларда, қажетті жолаушылар үшін (әсіресе туристер үшін 4-аймақтағы Версаль стансасы) қосымша билет терезелері бар, ал басқаларында жоқ. Бұл кейде жолаушының метро қызметкерінің назарын аударғанға дейін немесе турникеттен секіріп өткенге дейін стансада қалуына әкеледі. Шарль де Голль әуежайының RER аялдамасы (5-аймақта орналасқан), өкінішке орай, туристер үшін кіретін жағында қолжетімді билет терезесі жоқ стансалардың бірі болды.
Қауіпсіздік белгілері
Картаның қызғылт түсті нұсқасында алаяқтықты қиындату үшін бірнеше мүмкіндіктер болды: әр картаның жарамдылық мерзімі ірі әріптермен басылды, 1997 жылы голографиялық жолақ қосылды және жаңа түрдегі сия қолданылды. Осы жаңа қауіпсіздік шаралары енгізілгенге дейін, барлық «Carte orange» карталарының 2,5% жалған екені есептелді.
Тарих
Carte orange 1975 жылы қолданысқа енгізілді, сол кезде Париж және айналасындағы аймақтағы қоғамдық көлік үшін жол төлемін жинау өте қиын болды. Шын мәнінде, сол уақытта Парижде саяхаттағысы келген адам бес түрлі билет сатып алуға мәжбүр болуы мүмкін еді. Бұрын Париждің қоғамдық көлік жүйесінде билеттерді жеңілдету үшін бірнеше әрекеттер жасалған. 1968 жылы автобус пен метрода қолданылатын билет, Ticket ivoire commun (жалпы пил сүйегі биеті) енгізілді, ал үш жылдан кейін SNCF, автобустар, метро және қала маңындағы поездарға жарамды билет қолданысқа кірді. Дегенмен, Carte orange жаңалық болды, себебі ол жолаушыға белгілі бір кезең ішінде аймақтың барлық қоғамдық көліктеріне шексіз қол жеткізуге мүмкіндік беретін алғашқы билет еді. 2006 жылдан бастап бір рет қолданылатын билет Париждің қоғамдық көлік жүйесінің кез келген түрінде қолданылуы мүмкін. Бастапқыда Carte orange тек жұмыс істейтін адамдарға ғана қол жетімді болды, олар оны сатып алу үшін жұмыс орнын растайтын құжат ұсынуы керек еді. Алайда, бұл шектеу көп ұзамай алынып тасталды және карта өте танымал болды: көлік басқармалары 650 000 Carte orange сатылатынын болжаған, бірақ енгізілгеннен кейін 6 ай ішінде 900 000 дана қолданыста болды. Париж көліктерінің тарихшысы Мишель Маргараздың айтуынша, бұл көрсеткіштер арасындағы айырмашылық көлік басқармаларының әдістемелік қателігінен туындауы мүмкін. Олар тек Carte orange арқылы ақша үнемдейтін қоғамдық көлік пайдаланушылары ғана оны сатып алады деп есептеген, бірақ бұл олай болмады. Көптеген адамдар билеттер мен жол төлемін ойламастан Париждің қоғамдық көлігін пайдалануға қызығушылық танытты, тіпті бұл оларға қымбатқа түссе де. Картаның авторлары үшін жолаушылардың ыңғайлылығы ғана емес, қоғамдық көлікке түсетін кірістер де маңызды болды: Картаның жасалуына қатысқан ресми тұлға Пол Жоссе айтуынша, жаңа билет «мемлекеттік немесе қалалық билікке бір тиын да шығын келтірмеуі керек». Сонымен қатар, Île de France және ұлттық қоғамдық көлікке жауапты RATP және SNCF кірістерді бөлісу схемасын жасауға міндетті болды, бірақ бұл салыстырмалы түрде оңай болды. Carte orange сонымен қатар қоғамдық көлікті пайдалануды ынталандыруға бағытталған, ол автомобильдердің пайдалануының артуына байланысты тез төмендеп жатқан еді. Шындығында, 1960 жылдардың соңында көлік министрлігі Парижде автобус қызметін тоқтатуды қарастырды. Алайда, карта енгізілгеннен кейін бір жыл ішінде автобуспен саяхаттау 40%-ға өсті, ал жалпы алғанда, карта қолданысқа енгізілген алғашқы он жылда Париждің қоғамдық көлігін пайдалану 20%-ға өскені есептелді. Сонымен қатар, карта бағаларды теңестіруге бағытталған. Карта енгізілгенге дейін қала орталығынан алыс тұратын адамдар орталыққа жақын тұратын тұрғындарға қарағанда әлдеқайда көп төледі. Алға қарай саяхаттау үшін көбірек төлеуі логикалық болғанымен, Париждің орталығынан алыс тұратын көптеген адамдар басқаларға қарағанда көбірек байланыс жасауы керек еді, олар үшін қосымша төлем қажет болды. Картамен енгізілген бірыңғай баға жүйесі бұл жағдайды өзгертті.
Кезеңнен шығу
Қызғылт түсті карта қолданыстан шығарылып, оның орнына Navigo картасы енгізілді. Бұл жаңа картада микросхема бар, ол турникеттерде сканерленеді, картаның өзінде пайдаланушының суреті бейнеленген және пайдаланушының RATP-тегі жеке шотына байланыстыруға болады. Осылайша, қызғылт түсті картадан өзгеше, Navigo картасы жоғалған немесе ұрланған жағдайда (ақы төлеп) қайта шығарылуы мүмкін. Қызғылт түсті карта ресми түрде 2008 жылдың 20 мамырында Navigo картасымен алмастырылды. Қызғылт түсті картаны қолданыстан шығарудың салдары қысқа мерзімді келушілер мен туристер үшін саяхаттарды алдын ала көптеп сатып алу арқылы қол жеткізілетін максималды жеңілдіктерді пайдаланудың қымбатқа түсуіне әкелді. Себебі Navigo картасын француздық шотқа (тұрғындар ғана қол жеткізе алады) байланыстыру керек немесе 5 евро төлем жасап (Carte Navigo Découverte) сатып алу қажет.