Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бамбара империясының билеушісі Битон Кулибали (1689?–1755), сондай-ақ Мамари Кулибали деп белгілі, қазіргі Малидің Сегу және Мопти аймақтарында Бамбара империясын құрды.
Ruler of the Bambara Empire
Bitòn Coulibaly (1689?–1755), also known as Mamary Coulibaly, founded the Bambara Empire in what is now Mali's Ségou Region and Mopti Region.
Өмірбаян
Бұрынғы Сегу патшасы Каладиан Кулибалидің шөбересі Мамари Кулибали жастық шағында Сегуде қоныстанды және көп ұзамай жас ерлердің ерікті ұйымы – Тонның басшысы болды, "Битон" атағын алды. Кулибали басшылығымен Тон теңдікке негіделген қоғамнан қашып келген құлдармен күшейтілген, Тон джон деп аталатын әскерге айналды. Сегу патшасына қарсы халық көтерілісі кезінде, халық оған Бамбара патшалығын басқаруды ұсынды. Кулибали Сегудің бәсекелес басшыларын дауыс беру арқылы, басшылардың келісімімен тез жеңіп алды және қаланы жаңа Бамбара империясының астанасы етіп пайдаланды. Соңғай дәстүрінен қорғаныс тактикасын қолданып, Кулибали Нигер өзенін күзету үшін үлкен әскер және соғыс каноэлерінен тұратын флот құрды, оларды жаулап алынған тұтқындармен жабдықтады. Содан кейін Кулибали Бамако және Дженне қалаларын басып алды; ол Томбоктоуға да шабуыл жасады, бірақ қаланы ұзақ уақытқа дейін ұстай алмады. Осы кезеңде ол Бла қаласын бекініс және қару-жарақ қоймасы ретінде құрды. Ол Сегуде мешіт салдырды. 1755 жылы қайтыс болғаннан кейін Битон Кулибалидің орнын Динкоро Кулибали басты. Бірақ көп ұзамай 1766 жылы Кулибали әулеті бұрынғы құл және Тон джонның басшысы болған Нголо Диарраға тәуелді болды. Құлдардың мүлікке құқығы болды және Диарра сияқты, өздерінің еңбегімен абыройға ие бола алды.
Great grandson of former Ségou king Kaladian Coulibaly, Mamary Coulibaly settled in Ségou in his youth and soon became head of the Tòn, a voluntary organization for young men, taking the title of "Bitòn." Under Coulibaly's leadership, the Tòn transformed from an egalitarian society into an army supplemented with runaway slaves called the Ton djon. Prompted by popular uprising against the king of Ségou, the populace suggested he take over the leadership of the Bambara kingdom. Coulibaly quickly subdued rival chiefs of Ségou through a vote a cloture of the chiefs, and used the city as a capital for his new Bambara Empire. Fortifying himself with defensive techniques from the Songhai tradition, Coulibaly created a large army and a navy of war canoes to patrol the Niger River, staffing both with men captured in his conquests. Coulibaly then proceeded to capture the cities of Bamako and Djenne; he also attacked Tomboctou, though he held the city only briefly. During this time he also founded the city of Bla as an outpost and armory. He built a mosque in Ségou. Bitòn Coulibaly was succeeded by Dinkoro Coulibaly following his death in 1755. The Coulibaly dynasty soon fell to Ngolo Diarra, a former slave and leader of the ton djon, in 1766. Slaves had the right to property, and could win their way to nobility, as Diarra did.
Қабір
2019 жылы Кулибалидің қабірінде "Битон Мамари Кулибали / Корольдіктің негізін қалаушы / Сегу Секоро бананы / 1712–1755 жылдары билеген" деген жазу болды.
In 2019 Coulibaly's tomb had the inscription "Biton Mamary Coulibaly / Founder of the Kingdom / Banana of Segou Sekoro / Reign 1712 1755".
Танымал мәдениетте
Super Biton de Ségou – Малидің афро-джаз тобы, 1960 жылдары Сегу қаласында құрылған. Битон Кулибали атымен аталып, Малидегі ең көне би тобы және Африкадағы ең көне оркестрлердің бірі болып саналады.
Super Biton de Ségou, a Malian afro jazz band, was founded in the 1960s in Ségou. Named after Bitòn Coulibaly, they are Mali's oldest dance band, and one of the oldest African orchestras.