Эдвард Герберт Томпсон: Майя цивилизациясын зерттеуші және Юкатан консулы

Кіріспе

Эдвард Герберт Томпсон (28 қыркүйек 1857 - 11 мамыр 1935) - АҚШ-та туған археолог және Мексиканың Юкатан штатында көп жыл консул қызметін атқарған.

Өмірбаян

Эдвард Х. Томпсон Массачусетс штатының Вустер қаласында дүниеге келген. Томпсон өзінің мансабының көп бөлігін майя өркениетін зерттеуге арнады. 1879 жылы Popular Science Monthly журналында Томпсонның «Атлантис – бұл аңыз емес» деген мақаласы жарияланды. Ол Солтүстік және Орталық Американың жергілікті өркениеттері жоғалған Атлантис құрлығының қалдықтары болуы мүмкін деп мәлімдеді. Бұл мақала Вустердегі бай, майяны зерттеуші және Америка антиквариат қоғамының басты демеушісі Стивен Солсбери III-нің назарын аударды. Солсбери, AAS мүшелері, пастор Эдвард Эверетт Хейл және Массачусетс сенаторы Джордж Фрисби Хоар Томпсонды американдық консул болып тағайындалу шартымен Юкатанға көшіп, майя ескерткіштерін зерттеуге көндірді. Томпсон 1885 жылы Меридаға (Юкатан штаты) келді және сонда қырық жыл тұрды. Ол тек ағылшын тілінде сөйлей білсе де, испан тілін үйреніп, юкатек майя тілінде еркін сөйлей бастады. Томпсон майяның Пуук аймағындағы бірнеше нысандарды, соның ішінде Лолтун мен Лабнаны алғашқы зерттеулермен және қазба жұмыстарымен қамтыды; соңғы нысанда майяның жер асты сақтау құрылыстары туралы монография жариялады. Сондай-ақ ол X'Kichmook деп аталатын шағын нысанды тауып, қазба жұмыстарын жүргізген алғашқы зерттеуші болды. Ол майя мүсіндері мен сәулетінің, әсіресе Уксмал мен Лабнаның гипстен жасалған сериясын құрастырды, олар 1893 жылы Чикагодағы (Иллинойс штаты) Дүниежүзілік Колумбия көрмесінде көрсетілді. Элисон Армордың көмегімен Томпсон 1894 жылы Чичен-Ица орналасқан плантацияны сатып алды. Ол Юкатанның касталық соғысында қираған хасиенданы қайта жарақтандырды. Ол бұл нысанды 30 жыл бойы Field Columbian Museum, American Antiquarian Society, Гарвард университетінің Пибоди мұражайы және басқалардың атынан зерттеді. Оның жаңалықтарының ішінде Бастапқы серия ғибадатханасындағы ең көне жазуы бар сәулеттік элемент және Оссариодағы (Бас жұбының ғибадатханасы) бірнеше қабірлерді қазу болды. Томпсон 1904-1911 жылдар аралығында Cenote Sagrado (Sacred Cenote) жерін қазумен танымал, онда ол алтын, мыс және оюлы нефрит бұйымдарын, сондай-ақ Колумбияға дейінгі майя матасы мен ағаштан жасалған қару-жарақтардың алғашқы үлгілерін тапты. Томпсон артефакттардың көп бөлігін Пибоди мұражайына жіберді. 1926 жылы Мексика үкіметі Томпсонның плантациясын тартып алды, оның артефакттарды заңсыз алып кеткенін айыптады. 1944 жылы Мексиканың Жоғарғы соты Томпсонның пайдасына шешім шығарды. Алайда Томпсон 1935 жылы Нью-Джерси штатының Плейнфилд қаласында қайтыс болды, сондықтан Hacienda Chichen оның мұрагерлеріне қайтарылды.

Edward H. Thompson was born in Worcester, Massachusetts. Thompson devoted much of his career to study of the Maya civilization. In 1879, Popular Science Monthly published "Atlantis Not a Myth", an article by Thompson in which he argued that the indigenous civilizations of North and Central America could be remnants of the lost continent of Atlantis. The article attracted the attention of Stephen Salisbury III, a wealthy Worcester resident, Mayanist, and principal benefactor of the American Antiquarian Society. Salisbury, along with fellow AAS members The Rev. Edward Everett Hale and Massachusetts Senator George Frisbie Hoar, persuaded Thompson to move to Yucatán to explore the Maya ruins in exchange for receiving an appointment as American Consul. Thompson arrived in Mérida, Yucatán, in 1885 and lived there for forty years. Although he spoke only English upon his arrival, he learned Spanish and also became fluent in the Yucatec Maya language. Thompson did early examinations and excavations of several sites in the Maya Puuc region, including Loltun and Labná; at the latter site publishing a monograph on the Maya underground storage containers known as chultunes. He also became the first explorer to find and excavate a small site he called X'Kichmook. He made a series of plaster casts of Maya sculptures and architecture, particularly from Uxmal and Labná, which were exhibited at the World Columbian Exposition in Chicago, Illinois in 1893. With the help of Alison Armour, Thompson in 1894 purchased the plantation that included the site of Chichen Itza. He rebuilt the hacienda, which had been destroyed in the Caste War of Yucatán. For thirty years he explored the site, on behalf of the Field Columbian Museum, the American Antiquarian Society, the Peabody Museum at Harvard University and others. His discoveries included the earliest dated carving upon a lintel in the Temple of the Initial Series and the excavation of several graves in the Ossario (High Priest’s Temple). Thompson is most famous for dredging the Cenote Sagrado (Sacred Cenote) from 1904 to 1911, where he recovered artifacts of gold, copper and carved jade, as well as the first ever examples of what were believed to be pre Columbian Maya cloth and wooden weapons. Thompson shipped the bulk of the artifacts to the Peabody Museum. In 1926, the Mexican government seized Thompson's plantation, charging he had removed the artifacts illegally. The Mexican Supreme Court in 1944 ruled in Thompson's favor. Thompson, however, had died in Plainfield, New Jersey in 1935, so the Hacienda Chichen reverted to his heirs.