Кіріспе

1934 жылы бірінші Австрия республикасындағы азаматтық соғыс 1934 жылы оңшыл үкімет пен социалистік күштер арасындағы әскери қақтығыс. Конфликт = Австрияның азаматтық соғысы. Partef = соғыстар аралығы. Бейне = Bundesarchiv Bild 102 00805, Wien, Februarkämpfe, Bundesheer 2. jpg. кескін көлемі = 290 caption = Австрияның Федералдық әскерінің сарбаздары Венада, 12 ақпан 1934 жылы. Күні = 1215 ақпан 1934 жылы. Австрияның әлі де кішкентай нацистік партиясының SA және SS болды, олар да жарымәскери бөлімшелер ретінде ұйымдастырылды.

Шілде көтерілісі және Парламент отырысының тоқтатылуы

1927 жылы Австриядағы саяси қарама-қайшылықтар күшейді, онда оңшыл майдангерлер одағының мүшелері Шаттендорфта (Бургенланд) Республиканы қорғау лигасының демонстрациясы кезінде екі адамды, оның ішінде бір баланы атып өлтірді. Шаттендорф ісі бойынша сот төрешілері қылмыскерлерді кінәсіз деп тапты. 1927 жылдың 15 шілдесінде, үкім шығарылғаннан кейінгі күні, SDAPÖ басшылығы ашуланған көпшіліктің демонстрацияларын бақылай алмады. Шілдедегі көтеріліс кезінде Венаның Әділет сарайына шабуыл жасалып, өртенді. Полиция күзет бөлмелеріне шабуыл жасалғалы, полиция басшысы Йоханнес Шобер демонстрацияларды қарулы күштермен таратуға бұйрық берді. Демонстрацияға қатыспаған адамдар, сондай-ақ қашып кетуге тырысқан адамдар полицияның атысына ұшырады. Нәтижесінде 89 адам қаза тауып, оның ішінде төрт полиция қызметкері, 1000 адам жарақат алды. Бірінші Республика алдында тұрған проблемалар келесі жылдары нашарлады. Ұлы депрессияның салдарынан жұмыссыздықтың деңгейі жоғары болды, 1933 жылы Адольф Гитлер Германияның канцлері болғаннан кейін Австрияның Германиямен бірігуін қалаған нацистік симпатиялық адамдар Австрия мемлекетінің ішкі жағынан қауіп төндірді. 1933 жылы 4 наурызда Христиан-әлеуметтік канцлер Энгельберт Доллфусс Австрия Парламентін тоқтатты. Ұлттық кеңесте теміржолшылардың жалақысы туралы дауыс беруде парламенттің үш президенті дауыс беру үшін өз лауазымдарынан тактикалық түрде отставкаға кетті, бұл кездесуге ешкім төрағалық етпеді. Тіпті, заңдар жағдайды шешуге мүмкіндік берсе де, Доллфусс бұл мүмкіндікті пайдаланып, Парламент жұмыс істемейтінін жариялады, содан кейін оны қайта шақырудың барлық әрекеттерін тоқтатты. Полиция мүшелерінің кіруіне жол бермеу үшін парламент ғимаратына бөгет салды. СДАПО осылайша саяси іс-қимылдың негізгі платформасын жоғалтты. Солтүстіктің ғана емес, Германиядан еніп жатқан нацистердің де қысымы мен зорлық-зомбылығына тап болған христиан социалистері 1917 жылғы төтенше жағдай туралы заң негізінде декретпен билік ете алды. Олар азаматтық бостандықтарды тоқтата бастады және Социал-демократиялық партия мүшелерін түрмеге қамауға алды. Қарулы қақтығыстардан кейін 1933 жылы 26 мамырда Австрияның Коммунистік партиясы (KPÖ) және 31 мамырда SDAPÖ-нің Республикалық қорғау лигасы тыйым салынды. Сол кезде Дольфус, "Отан" майданы мен "Геймвер" социал-демократиялық және марксистік бағыттағы жұмысшылар қозғалысының соңғы қалдықтарын жоюға кірісті. 1934 жылдың 24 қаңтарында партия ғимараттары мен мүшелерінің үйлерін Қорғау лигасына тиесілі қару-жарақ іздеу туралы бұйрық шығарылды. SDAPÖ басшылары өз қозғалысының біртіндеп күшін жоюға және қарусыздануға жауап бермеді. Олардың негізгі саясаты партияға тыйым салынса, кәсіподақтар таратылса немесе "Қызыл Вена" үкіметі басылса ғана күресуге рұқсат берді.

Азаматтық соғыс

1934 жылдың 12 ақпанында таңертеңгі уақытта полиция Линцтегі Социал-демократтардың партия штабындағы Шиф қонақ үйінде қару іздеуге барған кезде, олардың жергілікті қолбасшысы Ричард Бернашектің басшылығымен Қорғау лигасының мүшелері оқ ашты. Партия басшыларының оған жедел түрде қандай да бір әрекет жасамауға және партия басшылығының шешімін күтуге нұсқау берген кодталған жеделхатын билік ұстап алды және оған ешқашан жетпеді. Соғыс Австрияның басқа қалалары мен қалаларына да тарады. Венада Қорғау лигасының мүшелері Австриядағы социалистік қозғалыстың нышаны және бекінісі ретінде қызмет еткен қалалық кеңес тұрғын үйлерінде (Gemeindebauten) өздерін қоршап алды. Полиция мен жарымәскерилер бекіністі кешендердің сыртында позициялар алды, ал тараптар кішігірім қарумен атысты. Сондай-ақ, Steyr, Sankt Pölten, Weiz, Eggenberg (Graz), Kapfenberg, Bruck an der Mur, Graz, Ebensee және Wörgl сияқты өнеркәсіптік қалаларда да шайқастар болды. Конфликтте шешуші сәт салыстырмалы түрде тәуелсіз институт болып қалған Австрия қарулы күштерінің үкімет жағына кіргені болды. Доллфус Карл Маркс Хофты жеңіл артиллериямен бомбалауға бұйрық берді, бұл азаматтардың өмірін қауіпке ұшыратып, социалистік күрескерлер берілмей тұрып көптеген пәтерлерді жойды. 13 ақпанда Вена мен Жоғарғы Австрияда жауынгерлік іс-қимылдар аяқталды, бірақ 14 ақпанға дейін Штирия қалаларында, әсіресе Брук-ан-дер-Мур мен Юденбургте жалғасты. 1934 жылдың 15 ақпанына қарай Австрияның Азамат соғысы аяқталды. Полиция, армия және оларды қолдаған Хаймвёр дивизиялары нашар желіде орналасқан Қорғау лигасын салыстырмалы түрде оңай жеңді. 10 000 - 20 000 жұмысшы жандармерия мен полиция, армия және ішкі қорғаныс күштерінен 60 000-ға жуық адамнан тұратын басым күшке қарсы тұрды. Аустрия армиясының саны мен артиллериясын пайдалануындағы теңсіздіктен басқа, көтерілістің құлдырауының басты себебі, әрине, жалпы ереуілге шақырудың орындалмауы. Сонымен қатар, күдіктілерге қарсы күдіктілердің қазасын жоюға тырысқан. Әскер, полиция және жандармияның барлығы мемлекетке адал болып қалды. Еліміздің үлкен бөлігінде (Түсіні Австрия, Каринтия, Зальцбург, Тироль, Форарлберг және Бургенланд) толық тыныштық орнады. Каринтия мен Форарлбергтің жетекші социал-демократтары көтерілістен бастауынан-ақ алыстап кетті. Клагенфурт қаласының мэрі мен Каринтияның вице-губернаторы SDAPÖ-дан отставкаға кетулерін жариялады. Австрия, тіпті Венада да толықтай дүрбелеңдеген жағдай болмады. Сол кездегі күнделікті газеттерде көтерілістер туралы қысқа ғана мәліметтер болды. СДАПО-ға бейім замандас бақылаушы Стефан Цвайг былай деп жазды: Мен тарихи ақпан күндері Венада болдым және Венада болған шешуші оқиғаларды көрмедім және олар болып жатқан кезде ештеңе білмедім. Қаңтар атылды, үйлер басып алынды, жүздеген өліктер әкетілді. Мен бірде-бір адамды көрмедім. Қаланың орталық аудандарында бәрі әдеттегідей тыныш әрі тұрақты жүрді, ал қала маңындағы шайқас қызу жүрді, біз ақымақтықпен бәрі шешіліп, аяқталды деген ресми есептерге сендік.

Қысқа мерзімді

Доллфус үкіметі 1934 жылы 1 наурызда мәлімдеме жариялады. Онда 193 азаматтың қаза тауып, 493 адамның жараланғаны, ал полиция мен армия арасында 104 адам қаза тауып, 309 адам жараланғандығы туралы хабарланды. Кейінгі зерттеушілердің талдаулары әртүрлі болды, тіпті британдық журналист Джордж Эрик Роу Гедидің бағалауы бойынша 2000 адам қаза тауып, 5000 адам жарақат алды. Тарихшы Курт Бауэрдің 2018 жылғы жан-жақты зерттеуіне сәйкес, 350-370 адам соғыста қаза тапты. Олардың 130-ы бейбіт тұрғындар, ал 110-ы үкіметтік күштер мен Қорғау лигасының мүшелері. Өлім-жітім санының ең көп бөлігі - 200-220 адам - Венада болды. 1933 жылдың 11 қарашасында бүкіл Австрияға әскери тәртіп енгізілген болатын, оның ішінде кейбір қылмыстар үшін өлім жазасы қайта енгізілген. 1934 жылдың 12 ақпанындағы төтенше қаулы бұл тізімді бүлікшілікке дейін кеңейтті, сондықтан қарулы тұтқынға алынған Қорғау лигасының мүшелері (10 000-ға жуық) өлім жазасына кесілуі мүмкін. Сотталушылар үш күн ішінде төрт кәсіби судьядан тұратын қысқаша сот арқылы сотталды. Сот 24 адамды өлім жазасына кесіп, оның 15-і кешірілді. Тоғыз адам, олардың кейбіреулері Қорғау лигасының көрнекті мүшелері, өлім жазасына кесілді. Ото Бауэрдің (австромарксизмнің жетекші теоретигі) басшылығындағы SDAPÖ, Юлиус Дойч және басқалар 13 ақпанда Чехословакияға қашып кетті, бұл қадамды үкімет өкілдері үгіт-насихат ретінде пайдаланды.

Ұзақ мерзімді

1934 жылғы ақпандағы оқиғалар үкімет тарапынан Социал-демократиялық партия мен оған мүше кәсіподақтарды мүлдем тыйым салу үшін сылтау ретінде қолданылды. Мамыр айында консерваторлар демократиялық конституцияны Бенито Муссолинидің фашистік Италиясының үлгісі бойынша корпоративтік конституциямен алмастырды, оған социалистер австрофашизм терминін қолданды. "Хаймвер" және "Христиандық-әлеуметтік партия" біріктірілген Патриотикалық майдан Австрия Федеративтік мемлекетіндегі авторитарлық режимдегі жалғыз заңды саяси партияға айналды. Үкімет өзін оқшауланған күйде тапты, өйткені социал-демократтар - ең алдымен өлім жазасына кесілген жазалар - мемлекетінен бас тартып, парақшалар сияқты құралдарды қолдана отырып ашық қарсылыққа шақырды немесе ішкі эмиграцияға түсті. 1936 жылы СДАПО-ны тыйым салуды бұзғаны үшін айыпталған 28 адамның алдында сөйлеген сөзінде Бруно Крейский (өзін-өзі сотқа тартқан) бұл мәселеге сілтеме жасады: Бірақ мұндай шақыруға тек демократиялық Австрия ғана жауап береді. Тек еркін азаматтар ғана Австрияның аузын қағып қалуына қарсы күреседі. Екінші Республиканың тұтқындау орындарында және түрмелерінде социал-демократтар мен ұлттық социалистер бір-бірімен байланысқа келеді. Екі үшін де австрофашизм жау болды. Ортақ негіз Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бұрынғы ұлттық социалистердің саяси бағалауларына әсер етуі керек еді. Уақыт өте келе Австрияның ұлттық социализмге қарсы тұру қабілеті Австрияның Азамат соғысы мен оның салдарынан әлсірегені анық болды. Кейінгі бағалауларға қарағанда, Австрия халқының үштен бірі ғана диктаторлық мемлекетті қолдады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Австрия саяси ландшафтта егемен мемлекет ретінде қайта пайда болған кезде, саясат қайтадан социал-демократтар мен консерваторлар билігіне түсті, соңғысы Австрия халық партиясында (ÖVP). Бірінші Республиканың қайғылы бөліністерін қайталамау үшін Екінші Австрия Республикасының басшылары жаңа саяси жүйенің негізгі элементі ретінде кең консенсустың қағидатын ілгерілетуге бел буды. Олар екі ірі партияның үкіметте ортақ өкілеттігі бар және ашық қарсыласудан аулақ болатын "Ұлы коалиция" концепциясын енгізді. Жаңа жүйе тұрақтылық пен сабақтастықты әкелді.