Кіріспе

Біреудің үшінші тараппен жасаған бизнес қатынастарын құрту

Заңсыз араласу, сондай-ақ келісімшарттық қатынастарға қасақана араласу деп те аталады, делдалдық құқық бойынша, бір адам басқа біреудің үшінші тараппен жасаған келісімшарттық немесе бизнес қатынастарына қасақана зиян келтіріп, экономикалық залал тудырғанда орын алады. Мысалы, біреу мердігерді келісімшартты бұзуға мәжбүрлеу үшін шантажға алуы мүмкін; жеткізушіге басқа тарапқа тауар немесе қызметтерді жеткізуден бас тартуға қорқытуы мүмкін; немесе қажетті тауарларды жеткізуден әдейі бас тарту арқылы біреудің клиентпен келісімшартты орындау мүмкіндігіне кедергі келтіруі мүмкін. Абайсыз араласудың құқық бұзушылығы бір тараптың абайсызда басқалардың келісімшарттық немесе бизнес қатынастарына зиян келтіріп, экономикалық залал тудырғанда орын алады, мысалы, су жолын тосу немесе тоқ қуатын өшіру арқылы коммуналдық компанияның тұтынушылармен жасаған келісімшарттарын орындауына кедергі келтіру.

Келісім-шарт құқықтарына заңсыз араласу

Келісім-шарт құқықтарына заңсыз араласу, бір тарап екінші тарапты үшінші тараппен жасалған келісім-шартты бұзуға ынталандырған жағдайда (мысалы, шантаж, қауіп көрсету, әсер ету сияқты) немесе егер біреу мердігердің келісімшарт міндеттемелерін орындау мүмкіндігіне біліп-біліп араласып, тапсырыс берушіге уәделенген қызметтерді немесе тауарларды алуына кедергі келтірсе (мысалы, тауар жеткізуден бас тарту арқылы) пайда болады. Заңсыз араласу жасаған адам – басқалардың келісімшарттық қатынасына араласатын адам. Егер заңсыз араласу жасаушы қолданыстағы келісімшарттың бар екенін біліп, келісімшарттың бір тарапын оны бұзуға қасады түрде итерсе, онда бұл "келісімшартты бұзуға заңсыз араласу" деп аталады.

Кәсіпкерлік қатынастарға зиянды араласу

Кәсіпкерлік қатынастарға заңсыз араласу – құқық бұзушы адамның басқалармен сәтті кәсіпкерлік қатынастар орнатуына немесе сақтауына кедергі келтіру үшін қасақана түрде әрекет етуі. Бұл құқық бұзушылық, егер бір тарап екінші тараптың үшінші тараппен кәсіпкерлік қатынас жасауына кедергі келтіретін әрекетті біліп жасаса, олардың әлдеқашан жасасқан болар еді деген жағдайда туындауы мүмкін. Мысалы, құқық бұзушы адам, үшінші тараппен сатудың соңғы кезеңдерінде екенін және сату шартын ресімдеу үшін жақын арада төлем күнін күтіп отырғанын біліп, мүлікті нарықтан төмен бағамен басқа біреуге сатуды ұсынады. Мұндай мінез-құлық "кәсіпкерлік үмітке заңсыз араласу" деп аталады. Дегенмен, кейбір заң жүйелері мұндай талаптарды мойындайды, ал көпшілігі мойындамайды. Абайсыздық салдарынан араласу құқық бұзушылығы, егер бір тараптың абайсыздығы басқалар арасындағы шарттық немесе кәсіпкерлік қатынастарға зиян келтіріп, экономикалық залал тудырса, мысалы, су жолын тосу арқылы немесе тоқ қуатын өшіру арқылы коммуналдық қызметтер компаниясының тұтынушылармен жасасқан шарттарын орындауына кедергі келтірсе, орын алады.

Залалдар

Заңсыз араласуға байланысты әдеттегі заңдық өтемақы экономикалық зиянды, егер оны нақты дәлелдеу мүмкін болса, және психикалық ауыртпалықты қамтиды. Сонымен қатар, кінәлі тараптың қасақаналық ниеті анықталған жағдайда, қосымша жазалау шаралары да тағайындалуы мүмкін. Әділеттік шараларына құқық бұзушының араласу нәтижесінде туындаған кез келген шарттық қатынастан пайда табуына жол бермеу үшін қолданылатын, теріс міндеттеме түріндегі сот шешімі кіруі мүмкін, мысалы, талапкермен бір уақытта өнер көрсетуге алдымен келісім шарт жасалған әншінің өнер көрсетуі.

Қосымша мысал

Күтілетін мұраға заңсыз араласу. Егер біреу алдау, қысым көрсету немесе басқа да заңсыз әрекеттер арқылы екінші адамның үшінші тұлғадан күтілетін мұра немесе сыйлық алуына қасақана кедергі келтірсе, ол мұра немесе сыйлықтың жоғалғаны үшін екінші адамға жауапты болады.