Кіріспе

Оклахома штатындағы федералды түрде танылған чероки тайпасы

Оклахома штатындағы Біріккен Китууах чероки тайпасы (ᎠᏂᎩᏚᏩᎩ ᎠᏂᏴᏫᏯ немесе Anigiduwagi Aniyvwiya, қысқартылған Біріккен Китууах тобы немесе UKB) – штаб-пәтері Оклахома штатының Талекуа қаласында орналасқан, федералды түрде танылған чероки түпкілікті американдықтар тайпасы. UKB веб-сайтында көрсетілгендей, оның мүшелерінің көп бөлігі 1817 жыл шамасында Оңтүстік-Шығыстан қазіргі Арканзас және Оклахомаға көшіп келген «Ескі қоныстанушылар» немесе «Батыс черокилерінің» ұрпақтары. Кейбір мәліметтерге сәйкес, Ескі қоныстанушылар 1800 жылға дейін батысқа көшіп-қонуды бастаған, бұл АҚШ-тың 1830 жылдардың соңындағы Индиандықтарды көшіру туралы заңы бойынша черокилерді күштеп көшіруден бұрын болған. Саяси тұрғыдан алғанда, UKB «Жаздар жолымен» байланысты емес, бірақ оның көптеген мүшелерінің 1838-1839 жылдары осы саяхатты аяқтаған тікелей ата-бабалары бар.

Үкімет

Бүгінде УКБ-ның 14 300-ден астам мүшесі бар, олардың 13 300-і Оклахома штатында тұрады. Джо Банч – қазіргі басшы. Тайпалық лауазымдардың өкілдері төрт жылдық мерзімге сайланады, ал тайпалық кеңес мүшелері екі жылдық мерзімге сайланады. Сайлау күнтізбесі АҚШ-тың ұлттық сайлау күнтізбесімен (аралық сайлаулар мен президенттік сайлаулар) үйлеседі.

Экономикалық даму

Бұл тайпа Талекуадағы «Китууах құрылыс» компаниясына және Оклахома штатының Тулса қаласындағы «Китууах чероки» емдеу орталығына иелік етеді және оларды басқарады. UKB өздерінің тайпалық көлік нөмір белгілерін шығарады. Олардың жылдық экономикалық әсері шамамен 267 миллион долларға бағаланады.

Шығу тегі

Китуа (Kituwa) сөзі – ежелгі чероки ана қаласының және черокилердің шығыс отанындағы жер үйіндісінің атауы. Черокилер Китуаны өздерінің түпнұсқа аты деп есептейді. UKB-нің бастапқы жер талаптары Алабама, Каролина, Джорджия, Кентукки, Теннесси, Вирджиния және Батыс Вирджиния штаттарының толық немесе бір бөлігін қамтиды. Черокилердің батысқа қарай қозғалысынан кейін, UKB дәстүрлі аймақтарына жоғарыда аталған штаттармен қатар Арканзас, Иллинойс, Канзас, Миссури, Оклахома және Техас штаттары да кірді.

Тарих

UKB мүшелері негізінен 1817 жылы қазіргі Арканзас және Оклахома штаттарына қоныстанған "Ескі қоныстанушылардың" ұрпақтарынан құралған. АҚШ үкіметінің 1838 жылғы "Көз жасы жолы" деп белгілі болған Оңтүстік-Шығыстан Үндістан аумағына Чероки тайпасының көп бөлігін күштеп көшіруге дейін олар жақсы орныққан болатын. Доуз комиссиясына жергілікті американдықтардың жерге деген құқықтарын жою және тайпалық жерлерді бөліп, тайпалық үкіметтерді тарату міндеті жүктелді. Бес өркениетті тайпаның әрбір отбасына жеке жер участаларын берген арқылы, олар еуропалық-американдықтардың өзін-өзі қамтамасыз етуге негізделген шаруашылық моделін қадағалауды көздеді. Соңынан АҚШ үкіметі рулық жерлер мен мүлікті басқару үшін белгілі бір Чероки басшыларын тағайындады, оның орнына халықтың мұрагерлік басшылар дәстүрін жалғастыруына рұқсат берілмеді.

Федералды тану тарихы

1898 жылғы Кертис заңы бойынша, Чероки ұлтының үкіметі көптеген мүшелерінің қарсылығына қарамастан, 1906 жылы таратылды. Бас шеф лауазымы, Уильям Чарльз Роджерс басқарған, жалғыз қалды. Ол 1905 жылы ұлттық кеңес тарапынан тайпаның таратылуына көмектескені үшін қызметтен алынды. Оның орнына Фрэнк Дж. Будинот келді (ол сонымен қатар Китуова Найтхоук қоғамының жетекшісі болды). Келесі жылы АҚШ үкіметі Роджерсті қайта тағайындап, жер сатуды басқаруды тапсырды. Ол 1914 жылға дейін осы лауазымда қалды. Содан кейін АҚШ үкіметі бас шеф тағайындамады және лауазым тоқтатылды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін президент Франклин Д. Рузвельт әкімшілігі, жергілікті американдық тайпаларды өз үкіметтерін қайта құруға және сайлау жүйесін қабылдауға ынталандыру арқылы оларды күшейтуге тырысты. Конгресс 1934 жылы Үндістерді қайта ұйымдастыру туралы заңды қабылдады. Штат заң шығарушы органы Оклахома үндістерінің әл-ауқатын жақсарту туралы заңды (OIWA, 1936) қабылдады; екеуі де тайпалардың үкіметтерін қайта құруын қолдау мақсатындағы «Үнділердің жаңа келісімі» деп саналды. Черокилер өздерінің қалауынша ұйымдаса бастады. Осы уақытта АҚШ президенті ресми түрде Черокилердің Бас шефтерін тағайындады, бұл тағайындаулар Ішкі істер министрлігінің Үнді істер бюросы арқылы жасалды. UKB өздерінің конституциясын және қағидаларын 1950 жылдың 3 қазанында ратификациялады. Тайпа 1950 жылы Оклахома үндістерінің әл-ауқатын жақсарту туралы заңға сәйкес федералдық деңгейде мойындалды. UKB-ның алғашқы сайланған басшылары Леви Гритс, одан кейін Джон Хитчер және Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңде қызмет еткен пастор Джим Пикап болды.

Чероки тілі

UKB чероки тілін қолдану мен оқытуды сақтауда қиындықтарға тап болды. 2018 жылы UKB-де бар болғаны 101 адам тілді еркін білетіні анықталды, олардың көп бөлігі немерелер буынында немесе одан үлкен жастағы адамдар еді. 2019 жылы Чероки тайпаларының Үш кеңесі тілдің жойылып кету қаупіне байланысты төтенше жағдай жариялады және тілді жаңарту бағдарламаларын күшейтуге шақырды.

Оклахома штатының чероки халқымен қақтығыстар

Доуес комиссиясы мен үлестірулер арқылы Ескі Чероки ұлтының федералдық таратылуынан кейін, Үндістан территориясындағы жергілікті американдықтардың жерге қатысты талаптары тоқтатылып, Оклахома штаты құрылды. Доуес комиссиясының және басқа тізімдерге енген үндістер тиімді түрде саяси өкілдіксіз қалды. 1940 жылдардың соңында Біріккен Китууа Бандысының тайпа ретінде мойындалуына қатысты талаптары, Үндістер істері бюросын басқарған Джон Коллиер мен Феликс С. Коэннің ықпалымен қабылданған өлшемшарттар бойынша зерттелді. Жазушы Д’Арси Макникл, Чероки ұлтының тек жерді өткізуден басқа ешқандай түрінде болмайтынын айтты. Ол UKB-ге оның шынайылығы мен дәстүрлі жолдармен байланысы, соның ішінде тіл мен рәсімдерді сақтауы негізінде федералдық мойындау беруді ұсынды. 1947 жылдан кейін UKB федералдық деңгейде мойындалған ұйым болды, осы арқылы барлық чероки халқы федералдық көмек алып, федералдық бағдарламалармен байланысты. UKB Чероки ұлтының кешені үшін федералдық қаржыны қамтамасыз етті, онда бүгін Оклахома Чероки ұлтының (CNO) үкіметі орналасқан, ол да 20-шы ғасырдың соңында федералдық деңгейде мойындалды. UKB сонымен қатар Бас басшы кеңсесімен бірлесіп Чероки ұлттық мерекесін ұйымдастырды. Чероки ұлтының тұрғын үй басқармасы UKB-нің федералдық мойындалған мәртебесін пайдалана отырып құрылды. Тіпті ондаған жылдар бойы Оклахома Чероки ұлтына UKB-ны және оның мүшелерін жоюға немесе «мойындамауға» себеп болған казино кәсіпорындары да UKB-ның ынтымақтастығы арқылы қалыптасқан үрдістен пайда болды. Уилма Манкиллер мен Чад «Корнтасел» Смит басқарған CNO әкімшіліктері UKB басшылығымен көптеген қайшылықтарға тап болды. Смит UKB мүшесі болған, бірақ осы мәселелерге байланысты тайпа 2005 жылы оның мүшелігін жойды.

UKB-ге мүшелік

Біріккен Китууа тобы мүшелері үшін қанның 1/4 бөлігін талап етеді. 1970 жылдардан бастап УКБ кейбір адамдарды құрметті, асырап алынған және серіктес мүшелер етіп тағайындады, осылайша ұлтқа көрсеткен қызметтерін мойындады. Бұл 19 ғасырға дейінгі Китууаның тұтқындар мен достарын асырап алу немесе натурализациялау дәстүрін жалғастырды. Бұрынғы президент Билл Клинтон – белгілі серіктес мүше. 21 ғасырда алыс туысқандық байланысы бар Чероки немесе УКБ тегін пайдаланып, жеңілдіктер алуға тырысатын адамдардың көбеюіне байланысты, тайпа енді құрметті мүшелікке жол бермейді. Колорадо университетінің этностық зерттеулер профессоры Уорд Черчилль өзінің Чероки тегінен екенін ұзақ уақыттан бері айтып келді және Американың жергілікті халықтарының мәселелерін және белсенді көзқарасын насихаттап, танымал болды. Бірақ оның мұндай тегі жоқ екені анықталды. Содан кейін ол УКБ-ның құрметті серіктес мүшесі екенін мәлімдеді, бірақ тайпа бұл мәлімдемені жалған деп қарастырды.

Ойын казинолары

ХХ ғасырдың соңында бірнеше тайпа өздерінің тәуелсіз және сенімдік жерлерінде ойын орындарын дамытуға кірісті, бұл ретте зардап шеккен штаттармен де кеңес жүргізді. Мұндай кәсіпорындар жинаған табыстарды көбінесе даму мен әлеуметтік қамтамасыз етуге жұмсайды. Оклахома штаты UKB-ді федералды сотта заңсыз ойын орындары ретінде белгілеп, олардың Үндістер істері бюросы бекіткен тайпалық сенімдік жерлерде орналаспағанын айтты. Чероки ұлтының сотқа ұсынған құжаттарына сәйкес, UKB-нің федералдық сенімдегі тайпалық жерлері жоқ. Сот процесі Оклахомадағы федералды соттарда жалғасуда. Бұл мәселе Ұлттық үнді ойындары комиссиясына қарау үшін жіберілді. Оклахома штатының UKB-нің 19 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан, күдікті заңсыз казино операцияларына қатысты сот процесі кезінде, UKB Чероки ұлтын сотқа беріс жасауға тырысқан деп айыпталды. Чероки ұлты UKB өздерінің казиноларын салу үшін тайпалық жер участаларын беруді талап етіп, оларға сот ашқандарын мәлімдеді. Бұл сот арыздары қабылданбады.

Жерге қатысты талаптар

UKB АҚШ-ты HR 3534 заңы бойынша түскен кірістердің үлесін талап етті, бұл заң АҚШ-ты Чероки ұлтына және Оклахома штатындағы тағы екі тайпаға Арканзас өзенінің құрғаған арнасына қатысты талаптары үшін өтемақы төлеуге міндеттеді. Заңнамада әр тайпаның алған өтемақысының он пайызы басқа талапкер тайпаларға бөлінді; сондай-ақ, басқа талапкер тайпаларға заң күшіне енгеннен кейін 180 күн ішінде талаптарын ұсыну мүмкіндігі берілді. UKB АҚШ-қа қарсы талаптар сотына шағым түсірді. Чероки ұлты UKB-ның ісіне қатысуға және оны тоқтатуға өтініш білдірді. Олар Чероки ұлтының бұл іс үшін қажетті тарап екенін және оның егемендік иммунитетіне байланысты сот процесіне қатыса алмайтынын мәлімдеді. Талаптар соты Чероки ұлтының екі өтінішін де қабылдады. 2006 жылдың 14 сәуірінде апелляциялық сотта АҚШ Чероки ұлтының шағымды тоқтату туралы өтінішіне қарсы UKB-ны қолдады. Федералдық талаптар соты 2006 жылдың 8 қарашасында апелляцияны қарады. 2004 жылдың маусым айында UKB BIA-дан тайпаның меншігіндегі жерді, Community Services Parcel-ді сенімділікпен қабылдау туралы өтініш жасады. Іс зерттелді және бастапқыда өтініш қабылданбады, бірақ UKB шағымдану арқылы оған қайта қарауға қол жеткізді. 2011 жылдың мамыр айында BIA Талекуадағы жерді UKB-ға сенімділікпен беру туралы шешім қабылдады. Бұл жерге бірнеше қоғамдық орталықтар мен қасиетті би алаңы кіреді. Тайпа енді жерсіз қалмайды.

Білім

2019 жылдың сәуір айында тайпа Оклахома штатының Маскоги қаласындағы Бакон колледжін өз тайпалық жоғары оқу орны ретінде жалдады.