Кіріспе

Джордж Дайсон (28 мамыр 1883 – 28 қыркүйек 1964) – ағылшын композиторы және музыкант. Лондондағы Корольдік музыка колледжін (RCM) бітіргеннен кейін, Бірінші дүниежүзілік соғыста әскери қызметтен өтіп, мектеп мұғалімі және жоғары оқу орнының лекторы болып жұмыс істеді. 1938 жылы ол RCM директоры болды – бұл қызметке тағайындалған колледждің тұңғыш түлегі еді. Директор ретінде ол қаржылық және ұйымдық реформалар жүргізіп, колледжді Екінші дүниежүзілік соғыстың қиын кезеңдерінен өткізді. Композитор ретінде Дайсон RCM-дегі ұстаздары Хьюберт Пэрри мен Чарльз Вильерс Стэнфордтың ықпалымен дәстүрлі стильде шығармалар жазды. Оның туындылары өмірінде кеңінен танымал болды, бірақ 20 ғасырдың соңында қайта жандануға дейін ұмытылып кеткен.

Алғашқы жылдар

Дайсон Йоркширдің Галифакс қаласында Джон Уильям Дайсонның үш баласының ең үлкені ретінде дүниеге келді. Дайсон аға жергілікті шіркеуде органшы және хормейстер болды, ал оның ата-анасы әуесқой хорлардың мүшелері еді. Олар ұлының музыкалық дарынына қолдау көрсетіп, 13 жасында оны шіркеу органшысы етіп тағайындады. Үш жылдан кейін ол FRCO (Корольдік органшылар колледжінің) стипендиясын алды, ал 1900 жылы Корольдік музыка колледжіне (RCM) ашық стипендиямен қабылданды, онда Сэр Чарльз Вильерс Стэнфордтан композиция өнерін үйренді. RCM студенті кезінде ол Артур Салливан сыйлығын жеңіп алды, ал 1904 жылы Италия, Австрия және Германияда үш жыл оқуға мүмкіндік берген Мендельсон стипендиясын иеленді. Ол Ричард Штраус сияқты көрнекті музыканттармен танысты, оның стилі Дайсонның ерте композицияларына әсер еткен деп саналады, бірақ оның партитурасы сақталмаған. 1907 жылы Ұлыбританияға оралғаннан кейін Дайсон, RCM директоры Сэр Хьюберт Парридің ұсынысымен, Осборндағы Корольдік теңіз колледжінің музыка директоры болып тағайындалды. 1917 жылдың қараша айында Дайсон Лондондық заңгердің қызы Милдред Люси Аткиге (1880–1975) үйленді. Олардың Фриман есімді ұлы болды, ол белгілі физика-теориялық және математик болды, сондай-ақ Элис есімді қызы болды. 1917 жылы Дайсон Оксфорд университетінен DMus дәрежесін алды. Форманның сөзіне сүйенсек, кантатаның үлкен жетістігіне байланысты Дайсон көп ұзамай "Кентербери зияратшылары" (1931) атты маңызды шығармасын жазды, "бұл Чосердің көркем және әдемі суреттерінің тізбегі және, мүмкін, оның ең танымал партитурасы". 1930 жылдардың басынан бастап Дайсон және басқалар Ұлы депрессия мен Дайсон "механикалық музыканың шабуылы" деп атаған граммофон мен радионың күшейген қысымынан Ұлыбританиядағы әуесқой музыканың болашағына алаңдады. Карнеги қорының көмегімен Дайсон 1935 жылы Ұлттық музыкалық қоғамдар федерациясын құрды, ол музыкалық топтар мен орындаушылар үшін қолдау ұйымы және қаржылық тірегі болды. Ол сонымен қатар колледждің оқу бағдарламасын және емтихан жүйесін жаңартып, жетілдірді. Ол қазір радио мен жазбаларда жоғары сапалы музыка оңай қолжетімді болғандықтан, музыкалық мамандыққа келе жатқан адамдардың бәсекеге төтеп беру үшін ең жоғары стандарттарға жетуі керек деп сенді. Оның техникалық шеберлікке баса назар аударуы сынға ұшырады; The Times газеті ол "колледждің идеалы болған гуманистік бағытты кері бұрды" деп жазды. 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, көптеген білім беру және басқа да ұйымдар күтілетін бомбалаудан қашу үшін Лондондан эвакуацияланды. Дайсон RCM-нің Оңтүстік Кенсингтондағы үйінде қалуын қатыстырып талап етті. Оның шешімі колледжден тыс маңызды салдарларға әкелді, өйткені басқа мекемелер де соған еліктеді, нәтижесінде оқыту процесінің үздіксіздігі сақталды және стандарттар төмендемеді. Соғыстан кейін Дайсон колледжге түсуге деген сұраныстың күрт өскенімен күресуге мәжбүр болды: қарулы күштерге қосылу үшін оқуын тоқтатқан студенттер мен соғыстан кейінгі жаңа үміткерлердің саны көбейді, сондықтан Дайсон мен оның кеңесі кіру талаптарын қатаңдатуға мәжбүр болды. Оның практикалық музыкалық шеберлікке берілгендігі оны колледждің кітапханасы мен архивтерін тазалауға, көптеген ескі кітаптар мен қолжазбалардан құтылуға итерді, бұл кейбір әріптестерінің наразылығын тудырды. Дайсонның талантты жандарды қолдауы кейде қажет деп ойлағанда, қалыпты тәжірибеден кетуге дайындығымен көрінетін. Кларнетші студент болған Колин Дэвиске дирижерлік сабаққа қатысуға рұқсат берілмеді, өйткені оның фортепиано шеберлігі жеткіліксіз деп танылды, ал Малкольм Арнольд жақсы жағдайға ие болды: колледжден кетіп қалғанына қарамастан, Дайсон оны қайта оралуға шақырды және оның жолын жеңілдетті; ал Джулиан Брим үшін Дайсон оған гитара оқуын жалғастыруға мүмкіндік беру үшін арнайы шаралар жасады, бұл колледждің оқу бағдарламасының бұрынғы бөлігі емес еді. Дайсон 1941 жылғы Жаңа жылдық құрмет көрсету тізімінде рыцарлық атақ алды және 1953 жылы Корольдік Виктория орденінің (KCVO) кавалер-командующийы болып тағайындалды. Ол Абердин және Лидс университеттерінің құрметті дәрежесін, сондай-ақ Корольдік музыка академиясының және Лондон императорлық колледжінің құрметті стипендияларын иеленді.

Музыка

Дайсон композитор ретінде өзі туралы былай деді: "Менің беделім – жақсы техник, бірақ ерекше жаңалықтарға толы емес. Мен қазіргі заманғы стильдермен таныспын, бірақ олар мен жеткісі келген ойдың лексикасынан тыс". Дайсон өзінің "Кімнің кімінде" көрсетілген шығармалардың арасына келесілерді қосуды қалаған: "Қаланың құрметіне", 1928; "Кентербери қажылары", 1931; "Сент-Пол саяхаты", 1933; "Теміршілер", 1934; "Набуходоносор", 1935; "Симфония", 1937; "Quo Vadis", 1939; "Скрипка концерті", 1942; "Камералық концерт және Струналарға арналған Chiesa концерті", 1949; "Пианино мен струналарға арналған Leggiero концерті", 1951; "Sweet Thames Run Softly", 1954; "Агинкур", 1955; "Hierusalem", 1956; "Let's go a Maying", 1958; және "Рождестволық гүл шоғыры", 1959. Траст композитордың барлық шығармаларының толық тізімін жариялады, олардың ішінде тоғыз оркестрлік шығарма, жеті камералық шығарма, фортепианоға арналған он үш шығарма немесе шығармалар жиынтығы, төрт жеке орган шығармасы, хор мен оркестр үшін жиырма шығарма, фортепианомен немесе органмен сүйемелденген хор үшін жетпіс тоғыз шығарма, бес гимн, алты ән және композитордың мансабының басында жоғалған немесе жойылған он үш шығарма бар. 2014 жылы Дайсонның қайтыс болғанына 50 жыл толуына орай Бен Костелло екі фортепиано мен соққы аспаптарына арналған "Қаланың құрметіне" шығармасын өңдеді.

Мұра

Форман Дайсонның музыкасының қайта жандануын Кристофер Палмер бастағанын жазады, ол «Джордж Дайсон: Жүз жылдық құрмет» (1984) және «Дайсонның қуанышы» (1989) жариялады, бұл Дайсонның жинақталмаған мақалалары мен музыка туралы лекцияларының таңдамасы, сондай-ақ Дайсонның музыкасының алғашқы заманауи жазбаларын насихаттады. Кейіннен қайтыс болған Фримен Дайсон да әкесінің музыкасын қолдаушы болды.