Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бернхард Варен (Bernhard Varen) (1622 ж., Hitzacker, Төменгі Саксония – 1650) – неміс географиясының ғалымы.
German geographer
Bernhardus Varenius (Bernhard Varen) (1622, Hitzacker, Lower Saxony1650) was a German geographer.
Өмір
Оның ерте жылдары (1627 жылдан бастап) Уэльзенде өтті, онда оның әкесі Брауншвейг герцогының сарай уағыздаушысы болды. Варений Гамбург гимназиясында (1640–1642), Кенигсберг (1643–1645) және Лейден (1645–1649) университеттерінде оқыды, онда ол математика мен медицинаны зерттеді және 1649 жылы Лейденде медицина ғылымының дәрежесін алды. Одан кейін ол медициналық тәжірибемен айналысу ниетімен Амстердамға қоныстанды. Алайда Абель Тасман, Виллем Схаутен және басқа голланд теңізшілерінің жаңа открытиялары, сондай-ақ Виллем Блау және басқа география ғалымдарымен достығы Варенийді география саласына тартты. Ол 1650 жылы, небәрі жиырма сегіз жасында, кедей ғалымның қиын өмірінен туған мұң мен азаптың құрбаны болып қайтыс болды.
His early years (from 1627) were spent at Uelzen, where his father was court preacher to the duke of Brunswick. Varenius studied at the gymnasium of Hamburg (1640–1642), and at Königsberg (1643–1645) and Leiden (1645–1649) universities, where he devoted himself to mathematics and medicine, taking his medical degree at Leiden in 1649. He then settled at Amsterdam, intending to practice medicine. But the recent discoveries of Abel Tasman, Willem Schouten and other Dutch navigators, and his friendship for Willem Blaeu and other geographers, attracted Varenius to geography. He died in 1650, aged only twenty eight, a victim to the privations and miseries of a poor scholar's life.
Шығармалары
1649 жылы ол Амстердамдық Л. Эльзевир арқылы өзінің Descriptio Regni Japoniae атты еңбегін жариялады. Бұл кітапқа Джодокус Шоутеннің Сиам туралы жазбасының бір бөлігін латын тіліне аудару (Appendix de religione Siamensium, ex Descriptione Belgica Iodoci Schoutenii) және әртүрлі халықтардың діндері мен әдет-ғұрыптары туралы тараулар кірді. Келесі жылы (1650) Ельзевир арқылы оның ең танымал еңбегі Geographia Generalis жарық көрді, онда ол сол кездегі білімге сәйкес тақырыптың жалпы қағидаларын кең ғылыми негізде қоюға тырысты. Варень Джузеппе Бьянканидің "Сфаера мунди" (1620) еңбегінен кейін, арадағы онжылдықтарда ойға келген идеяларды енгізді. Бұл еңбек 1) абсолюттік география, 2) салыстырмалы география және 3) салыстырмалы географияға бөлінеді. Біріншісі жердің тұтастай пішініне, өлшемдеріне, қозғалысына, оларды өлшеуге және т.б. қатысты математикалық деректерді зерттейді. Екінші бөлімде жер бетіндегі күн мен жұлдыздардың әсері, климат, жыл мезгілдері, әр түрлі жерлерде уақыттың айырмашылығы, күн ұзындығының өзгеруі және т.б. қарастырылады. Үшінші бөлімде жер бетінің нақты бөліністері, олардың салыстырмалы орналасуы, жер шары мен картаның құрылысы, бойлық, теңіз жүзу және т.б. қысқаша қарастырылады. Варень өз қол астындағы материалдарды пайдаланып, география тақырыбын шынымен философиялық рухта қарастырды; және оның еңбегі ұзақ уақыт бойы ғылыми және салыстырмалы география бойынша ең жақсы трактат ретінде өз орнын сақтады. Бұл еңбек көптеген басылымдардан өтті. Сэр Исаак Ньютон 1672 жылғы Кембридж басылымына бірнеше маңызды жақсартулар енгізді; 1715 жылы Джеймс Юрин құнды қосымшасы бар тағы бір Кембридж басылымын шығарды; 1733 жылы бүкіл шығарманы Дугдейл ағылшын тіліне аударды; ал 1736 жылы Дугдейлдің екінші басылымын Шоу қайта қарады. 1716 жылы Неапольде итальян тілінде басылып шықты; 1750 жылы голланд тіліне аударылды; 1751 жылы Осман б. Абдулеменнан оны түрік тіліне аударды; 1755 жылы Шоудың басылымынан француз тілінде Парижде жарық көрді. Кейінгі географтар арасында д’Анвилль мен Александр фон Гумбольдт Вареньнің дарындылығына және ғылымға сіңірген еңбегіне ерекше назар аударды.
In 1649 he published, through L. Elzevir of Amsterdam, his Descriptio Regni Japoniae. In this was included a translation into Latin of part of Jodocus Schouten's account of Siam (Appendix de religione Siamensium, ex Descriptione Belgica Iodoci Schoutenii), and chapters on the religions and customs of various peoples. Next year (1650) appeared, also through Elzevir, the work by which he is best known, his Geographia Generalis, in which he endeavored to lay down the general principles of the subject on a wide scientific basis, according to the knowledge of his day. Varenius followed the Sphaera mundi (1620) of Giuseppe Biancani, though he also introduced ideas that had come into thinking during the intervening decades. The work is divided into (1) absolute geography, (2) relative geography and (3) comparative geography. The first investigates mathematical facts relating to the earth as a whole, its figure, dimensions, motions, their measurement, etc. The second part considers the earth as affected by the sun and stars, climates, seasons, the difference of apparent time at different places, variations in the length of the day, etc. The third part treats briefly the actual divisions of the surface of the earth, their relative positions, globe and map construction, longitude, navigation, etc. Varenius, with the materials at his command, dealt with the subject of geography in a truly philosophic spirit; and his work long held its position as the best treatise in existence on scientific and comparative geography. The work went through many editions. Sir Isaac Newton introduced several important improvements into the Cambridge edition of 1672; in 1715 James Jurin issued another Cambridge edition with a valuable appendix; in 1733 the whole work was translated into English by Dugdale; and in 1736 Dugdale's second edition was revised by Shaw. In 1716 an Italian edition appeared at Naples; in 1750 a Dutch translation followed; in 1751 Osman b. Abdulemennan translated it into Turkish; and in 1755 a French version, from Shaw's edition, came out at Paris. Among later geographers d'Anville and Alexander von Humboldt especially drew attention to Varen's genius and services to science.