Кіріспе
Медицинадағы экзотикалық диагноз, көбінесе қажетсіз және дұрыс емес. "Зебра" – американдық медициналық жаргон, көбінесе таңғажайып, экзотикалық медициналық диагнозды білдіреді, әсіресе, одан көп кездесетін түсіндірмелерге қарағанда. Бұл 1940 жылдардың соңында Мэриленд университетінің медицина мектебінің профессоры Теодор Вудвардтың медициналық интерндеріне айтқан: "Егер сіз артыңыздан қадам дыбысын естісеңіз, зебра көруді күтпеңіз" деген афоризмнің қысқаша түрі. (АҚШ-та зебралар жылқылардан гөрі сирек кездесетіндіктен, қадам дыбысының көзі жылқы болуы мүмкін.) 1960 жылға қарай бұл афоризм медициналық ортада кеңінен танымал болды. Бұл мәлімдеме – статистикалық базалық көрсеткіш қателігіне қарсы ескерту, онда ауру сияқты жағдайдың халық арасында болу ықтималдығы жеке адамды бағалау кезінде ескерілмейді. Медициналық тәжірибесі аз мамандар сирек кездесетін диагноздарды қоюға бейім, себебі (а) қолжетімділік эвристикасы ("есте оңай сақталатын оқиғалар ықтимал деп бағаланады") және (б) б.з.д. 85 ж. шамасында жазылған "Риторика ад Херениумда" алғаш айтылған құбылыс, "көзге түсетін және жаңа нәрселер ұзақ уақытқа есте қалады". Осылайша, бұл афоризм медициналық студенттерге медициналық деректерді бағалауды үйреткенде осы қателіктерге қарсы маңызды ескерту болып табылады. Диагностика мамандары, алайда, "зебра" типті диагноздарды оларды нақты жоққа шығарғанға дейін есте ұстау қажет екенін атап өтті. Медицинада түсініксіз және сирек диагноз үшін сонымен қатар қолданылатын жаргон – фассинома.
Zebra is the American medical slang for a surprising, often exotic, medical diagnosis, especially when a more commonplace explanation is more likely. It is shorthand for the aphorism coined in the late 1940s by Theodore Woodward, professor at the University of Maryland School of Medicine, who instructed his medical interns: "When you hear hoofbeats behind you, don't expect to see a zebra." (Since zebras are much rarer than horses in the United States, the sound of hoofbeats would almost certainly be from a horse.) By 1960, the aphorism was widely known in medical circles. The saying is a warning against the statistical base rate fallacy where the likelihood of something like a disease among the population is not taken into consideration for an individual. Medical novices are predisposed to make rare diagnoses because of (a) the availability heuristic ("events more easily remembered are judged more probable") and (b) the phenomenon first enunciated in Rhetorica ad Herennium (c. 85 BC), "the striking and the novel stay longer in the mind." Thus, the aphorism is an important caution against these biases when teaching medical students to weigh medical evidence. Diagnosticians have noted, however, that "zebra" type diagnoses must nonetheless be held in mind until the evidence conclusively rules them out:
Comparable slang for an obscure and rare diagnosis in medicine is fascinoma.
Мысалдар
Америка Құрама Штаттарында терідегі некроздық зақымданулар көбінесе локсоцелизм (құрттық өрмек шағуы) деп диагноз қойылады, тіпті Loxosceles түрлері сирек кездесетін немесе жоқ аймақтарда да. Бұл алаңдатарлық жағдай, себебі мұндай дұрыс емес диагноз дұрыс диагнозды және емдеуді кешіктіруі мүмкін.
Қолданылуы
Элерс-Данлос синдромы сирек кездесетін жағдай саналады және осы синдроммен күресетін адамдар «медициналық зебра» деп аталады. Зебра бүкіл әлемде EDS-тің талисманы ретінде қабылданды, пациенттер қауымдастығын біріктіру және осы ауру туралы хабардарлықты арттыру мақсатында қолданылады.