Кіріспе

Шаш, тырнақ, тері және олардың ауруларымен айналысатын медицина саласы – дерматология. Бұл медициналық және хирургиялық аспектілері бар мамандық. Дерматолог – тері, шаш, тырнақ және кейбір косметикалық мәселелерге байланысты ауруларды емдейтін мамандандырылған дәрігер.

Этимология

1819 жылы ағылшын тілінде тіркелген "дерматология" сөзі грек тіліндегі δέρματος (dermatos) – δέρμα (derma) сөзінің жаттық түрі, яғни "тері" (өзі δέρω dero, "сүю" сөзінен туындаған) және λογία (logia) сөздерінен шыққан. Нео-латын тіліндегі "дерматология" термині 1630 жылы пайда болды, ал 1730 жылдардан бастап француз және неміс тілдерінде анатомиялық термин ретінде қолданылып келді.

Тарих

1708 жылы Париждегі танымал Сент-Луи ауруханасында алғашқы маңызды дерматология мектебі құрылды, сонымен қатар алғашқы оқулықтар (Уиллан, 1798–1808) мен атластар (Алиберт, 1806–1816) жарық көрді.

Америка Құрама Штаттары

Медициналық білімі бар (M.D. немесе D.O.), Америка Құрама Штаттарында жалпы дерматологтың Америка дерматология академиясының, Америка дерматология кеңесінің немесе Америка остеопатиялық дерматология кеңесінің сертификатына қол жеткізу үшін оқыту мерзімі төрт жылды құрайды. Бұл оқуға алдымен медициналық, ауыстыру, хирургиялық немесе педиатриялық интернатура жылдары кіреді, одан кейін үш жылдық дерматология резидентурасы болады. Осы оқудан кейін иммунодерматология, фототерапия, лазерлік медицина, Мосс микрографиялық хирургиясы, косметикалық хирургия, дерматопатология немесе педиатриялық дерматология салаларында бір немесе екі жылдық резидентурадан кейінгі стипендия алуға болады. Бұл дерматологиялық стипендиялар қосымша таңдаулы білім беруді ұсынса да, көптеген дерматологтар осы қызметтерді таңдаулы стипендиясыз да жетіктеп бере алады. Соңғы бірнеше жыл бойы АҚШ-та дерматология резидентурасына түсу өте бәсекелі болды. Америка дерматология академиясының мәліметінше, дерматологтар әртүрлі жастағы пациенттерде 3000-нан астам тері, шаш және тырнақ ауруларын диагностикалау және емдеуге даярланады. Америка Құрама Штаттары он жылдан астам уақыттан бері дерматологтардың жалпы жетіспеушілігін бастан өткеруде. «Журнал Американ медициналық қауымдастығы» жариялаған зерттеуде әр 100 000 адамға 3,4 дерматологтан аспайтыны көрсетілген.

Косметикалық дерматология

Дерматологтар косметикалық хирургия саласында жетекші роль атқарады. Кейбір дерматологтар хирургиялық дерматология бойынша феллоушыптерді аяқтайды. Көптегендері тұрғын дәуірінде ботулинистік токсин, толтырғыштар және лазерлік хирургияны қолдануды үйренеді. Кейбір дерматологтар липосакция, блефаропластика және бет көтеру сияқты косметикалық процедураларды жасайды. Көптеген дерматологтар косметикалық тәжірибесін ең аз инвазивті процедуралармен шектейді. Американдық дерматологиялық кеңестен ресми нұсқаулар болмаса да, хирургия және лазерлік медицина салаларында көптеген косметикалық феллоушыптер ұсынылады.

Дерматопатология

Дерматопатолог – терінің патологиясына маманданған патолог немесе дерматолог. Бұл сала дерматологтар мен патологтар арасында ортақ. Әдетте, дерматолог немесе патолог дерматопатология бойынша бір жылдық тағылымдаманы аяқтайды. 2022 жылы нарық көлемі 0,6 миллиард долларға бағаланды және нарық болжамдарына сәйкес, 2022 жылдан 2030 жылға дейін күрделі жылдық өсім көрсеткіші (CAGR) 11,4% құрайды деп күтілуде. Бұл әдетте жалпы патология бойынша 6 ай және дерматопатология бойынша 6 айды қамтиды. Екі мамандықтан да түлектер дерматопатолог болуға құқылы. Дерматологиядағы стандартты ординатураны аяқтағаннан кейін көптеген дерматологтар дерматопатология саласында да білікті болады. Кейбір дерматопатологтар дерматология және патология бойынша ординатураны аяқтағаннан кейін емтихан тапсуға құқылы.

Трихология

Трихология шаштың түсіп қалуымен, шаштың қалыптан тыс болуымен, гипертрихозбен және бас терісінің өзгерістерімен байланысты ауруларды зерттейтін мамандық. Трихоскопия – шаш ауруларына қызығушылық танытатын дерматологтар қолданатын медициналық диагностикалық әдіс.

Иммунодерматология

Бұл сала иммундық медиацияланған тері ауруларын, мысалы, қызыл жегі (люпус), көпіршікті пемфигоид, жалпы пемфигус және басқа иммундық медиацияланған тері ауруларын емдеуге маманданған. Осы саладағы мамандар көбінесе өздерінің иммунопатологиялық зертханаларын ұстайды. Иммунодерматологиялық тестілеу эпителийлік органдарға – теріге, шырышты қабықтарға, асқазан-ішек және тыныс алу жолдарына әсер ететін көптеген ауруларды дұрыс диагностикалау және емдеу үшін маңызды. Әртүрлі аурулар клиникалық және гистологиялық белгілерімен жиі шатасады. Аурулардың өзі сирек кездессе де, олар қышыл, экзема және созылмалы қабыну сияқты жиі кездесетін тері ауруларының белгілерімен көрініс беруі мүмкін. Сондықтан иммунодерматологиялық ауруды диагностикалау көбінесе кешігеді. Тестілер АҚШ-тың әртүрлі медициналық мекемелері мен дәрігерлерден жіберілген қан мен тіндерге жасалады.

Моос хирургиясы

Мохс хирургиясы деп аталатын дерматологиялық мамандық, тері қатерлі ісіктерін алып тастауға, ісіктің шеттері мен тереңдігін операция кезінде бағалауға мүмкіндік беретін әдіспен назар аударады. 1930 жылдары Фредерик Э. Мосс әзірлеген бұл процедура CCPDMA өңдеуінің бір түрі ретінде анықталады. Осы техникада оқытылған дәрігерлер патология және хирургия саласындағы білімімен жақсы таныс болуы керек, ал дерматологтар резидентура кезінде екі салада да кеңінен оқытылады. Мохс хирургиясын жүзеге асыратын дәрігерлер дерматология резидентурасы барысында осы мамандандырылған техниканы меңгере алады, бірақ көптегендері АҚШ-тың Мохс хирургиясы қоғамының мүшесі болу үшін немесе АҚШ-тың Мохс хирургиясы колледжі ұйымдастыратын бір жылдық стипендия бағдарламасы арқылы қосымша оқудан өтеді. 2020 жылы Америкалық дерматология кеңесі (ABD) Америкалық медициналық мамандықтар кеңесінен (ABMS) Микрографиялық дерматологиялық хирургия (Мохс хирургиясы) мамандығы бойынша сертификациялық емтихан құруға рұқсат алды. Емтихан алғаш рет 2021 жылдың қазан айында Мохс хирургиясын жүзеге асыратын, АҚШ-та сертификатталған кез келген дерматологқа ұсынылды, олардың білімі дерматология резидентурасында немесе стипендия барысында алынған-алмағанына қарамастан. Бұл техника бір дәрігердің хирург және патолог ретінде екі қызметті бірдей атқаруын қажет етеді. Егер осы екі жауапкершіліктің бірі басқа дәрігерге немесе білікті медицина қызметкеріне жүктелсе, онда бұл Мохс хирургиясы болып есептелмейді.

Педиатриялық дерматология

Дәрігерлер педиатрия ординатурасын және дерматология ординатурасын аяқтағаннан кейін осы мамандыққа қол жеткізе алады. Немесе олар ординатурадан кейінгі феллоушипті таңдауы мүмкін. Бұл сала жаңа туған нәрестелердің күрделі ауруларын, тұқым қуалайтын тері ауруларын немесе генодерматоздарды, сондай-ақ балалармен жұмыс істеудің көптеген қиындықтарын қамтиды.

Теледерматология

Теледерматология – дерматологиялық практиканың бір түрі, онда телекоммуникациялық технологиялар дерматологтар мен дерматолог емес мамандар арасында пациенттерді қарау кезінде дерматологиялық ақпаратты және емдеуді аудио, бейне және деректер арқылы, соның ішінде дерматологиялық жағдайлардың фотосуреттерін алмасу үшін қолданылады, сондай-ақ дерматологтардың пациенттермен қашықтықтан тікелей байланысуына мүмкіндік береді. Үндістанда коронавирустың қиын кезеңінде кейбір дерматологтар Practo, Apollo Pharmacy, Skin Beauty Pal, Lybrate сияқты танымал қосымшаларды пайдалана отырып, пациенттерімен онлайн консультациялар жүргізе бастады. Бұл мамандық тері жағдайларын үлкен қашықтықтан қарауға, білім алмасуға, сарапшыларға екінші пікір беру қызметтерін ұйымдастыруға немесе созылмалы тері аурулары бар адамдарды қадағалауға мүмкіндік береді. Теледерматология дерматологтарға онлайн арқылы жеңіл жағдайларды емдеуге мүмкіндік беру арқылы күту уақытын қысқартады, ал дереу көмек қажетті ауыр жағдайларға емдеуге жазу кезінде басымдық беріледі.

Дерматоэпидемиология

Дерматоэпидемиология – халық деңгейінде тері ауруларын зерттеу ғылымы. Оның бір саласы – тері ауруларының әлемдік жүктемесін анықтау. 1990 жылдан 2013 жылға дейін тері аурулары, мүгедектікке түзетілген өмір жылдарымен өлшенгенде, жалпы әлемдік аурулардың шамамен 2% құрады.