Кіріспе

Контрабанда – заңдар немесе белгілі бір адамға немесе затқа қол жеткізуді шектеуші моральдық нормалар болған кезден бері кездесетін әрекет. Кез келген контрабандалық ұйымның түпкі негізі – сұраныс пен ұсыныс арасындағы экономикалық байланыс. Ұйым үшін маңызды мәселе – тұтынушының не қалауы және оны алу үшін контрабандистке немесе контрабандалық ұйымға қанша төлеуге дайындығы.

Даму контрабандасының моделі (DSM)

Даму контрабандасы моделі – контрабандистер мен ұйымдардың даму кезеңдерін сипаттайтын бірыңғай модель. Контрабандистер үш түрлі кезеңнің біріне жатады деп хабарланады. Контрабандалық қызмет атқарылатын ұйымдар да үш түрлі кезеңнің біріне жатады. ІІ кезең үш түрлі корпорацияға бөлінеді.

І кезең - контрабандистер

I кезең контрабандистер әдетте өз қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін контрабандалық тауар тасымалдайды, бірақ кейде олар шығындарын жабу үшін контрабандалық тауардың бір бөлігін сатуға жететін мөлшерде тасымалдауы мүмкін. Құқық қорғау органдарының "контрабандист профіліне" сәйкес келетін адамдар мен "мүлдік тасымалдаушылар" осы топқа жатады. Кездейсоқ жағдайларда, тәжірибелі контрабандистер жаңадан бастағандарды контрабандалық заттарды тасымалдауға көндіреді, себебі кәсіби контрабандистер қауіпсіздік деңгейін тексеруі немесе жаңа контрабандист ұсталғанда алаңдату тудыруы мүмкін, соның арқасында ірі көлемдегі контрабанда тасымалдануына жағдай жасалады. Контрабандалық тауар орналастырылғаннан кейін, сол адам немесе отбасы "жаңадан бастаған" деп аталады (Лихтенвальд, 2003-жылды қараңыз). "Жаңадан бастаған контрабандисті" пайдалану кәсіби контрабандистерге қауіпсіздік бағалауын тексеруге және контрабандалық тауар "жаңадан бастағанның" эмоцияларын немесе мінез-құлқын басқара алмауына, тауардың жасыру тәсіліне немесе пара берудің нәтижесіз болуына байланысты анықталмағанын анықтауға мүмкіндік береді. "Жаңадан бастаған контрабандисті" пайдалану кәсіби контрабандистің жеке басын анықтамауға да мүмкіндік береді. I кезең контрабандистері полиция және мемлекеттік органдармен ұсталатын ең көп топ. Осы органдар қауіпсіздік және құқық қорғау күшін осы топтағы адамдарды ұстауға жұмылдырады. 2005 жылдың мамыр айында MITRE корпорациясы контрабандистердің күрделі бейімделу мінез-құлқын модельдеуге қабілетті компьютерлік симуляция бағдарламасын жасағанын хабарлаған баспасөз хабарламасын жариялады. "Күрделі бейімделген мінез-құлықты модельдеу" жобасын Дэниел Венезе басқарды және MITRE-дің Кәсіпорынды жаңғырту орталығы демеушілік етті. Бағдарлама контрабанданың жаңа әдістерін үнемі жасауға қабілетті, осылайша олармен күресу үшін стратегиялар жасалуы мүмкін. Агенттік осы стратегияларды жасағаннан кейін, оларды симуляцияға енгізе алады, соның арқасында контрабандистердің өз әдістерін қалай өзгертетінін тексеруге болады. "Күрделі бейімделген мінез-құлық" жобасы туралы ақпаратты The MITRE Digest-тен табуға болады.

ІІІ кезең - контрабандистер

ІІІ кезеңдегі контрабандистер мен ұйымдар контрабанда жасау мақсатында ғана құрылады. ІІІ кезеңдегі контрабандистер мен ұйымдарды ІІ кезеңдегі контрабандистер мен ұйымдардан ерекшелендіретін бірнеше фактор бар. ІІІ кезеңдегі жеке тұлға немесе бизнес контрабанданы өте күрделі түрде жүзеге асырады. Жалпы алғанда, ІІІ кезеңдегі адамдар контрабанданы қолдайтын және оны қалыпты мінез-құлық деп есептейтін ортада тәрбиеленеді. Бұл адамдардың отбасы контрабандамен айналысқан тарихы болады. ІІІ кезеңдегі контрабандистер контрабанда ісінде өте тәжірибелі (Лихтенвальдтың зерттеулерінде (Лихтенвальд, 2003, 2004) екі жыл бойы тұтқындалып, зерттелген контрабандист І кезеңдегі контрабандалық бизнестен бастап, ІІ кезеңдегі бизнестің мүшесі болып, содан кейін ІІІ кезеңдегі контрабандалық ұйымға қатысқан). ІІІ кезеңдегі контрабандалық корпорация қарсы барлау, пара беру, ақшаны жылысу және тағы да басқалар сияқты ресми бөлімдерге бөлінеді. Мысалы, контрабандистер жеміс-жидектер мен көкөністер сияқты, жарамдылық мерзімі бітіп қалмас үшін бір жерден екінші жерге тасымалдау қажет өнімдерді тасымалдайтын жүк көлігі корпорациясын сатып алады. Бұзылу қаупіне байланысты контрабандалық корпорация кіру портында контрабандалық тауарларды тексеру кешіктірілгеніне наразылық білдіре алады. Контрабандалық корпорация ұсталу қаупін ескере отырып, қай жүктерде контрабандалық тауар болатынын таңдай алады. Контрабанда ұйымы контрабанда мүмкіндіктерін ұсынатын басқа бизнеске инвестиция жасайды. Сонымен қатар, белгілі бір жағдайларда шекараны заңсыз кесіп өтуге де баруы мүмкін. Мысалы, радарлық жүйелер жұмыс істемеген кезде, контрабанда ұйымы жағдайды пайдаланып, шекараны кесіп өтуі мүмкін. ІІІ кезеңдегі контрабанда ұйымы контрабандалық тауар өндірілетін немесе алынатын елге, сондай-ақ контрабандалық тауар сақталатын елге өзінің жағымды бейнесін қалыптастыруға тырысады. Соңында, ол контрабандалық тауардың соңғы пунктіне жеткен елге де өзін жақсы көрсетуге ұмтылады. ІІІ кезеңдегі контрабанда ұйымындағы адамдар өз үкіметтері мен басқа үкіметтердің назарын І кезеңдегі және ІІ кезеңдегі контрабандистер мен ұйымдарға аударуға тырысады, ешқандай үкіметке қиындық тудырмау үшін және күдік тудырмау үшін.