Кіріспе

Ливадия сарайы (Ливадийский дворец, Лівадійський палац) – Ресейдің соңғы императоры Николай II және оның отбасының Қырымдағы Ливадиядағы бұрынғы жазғы сарайы. 1945 жылы Ялта конференциясы осы сарайда өтті, онда Франклин Делано Рузвельт және американдық делегация мүшелері орналасқан. Советтік делегация Юсупов сарайында, ал британдық делегация шамамен сегіз шақырым қашықтықтағы Воронцов сарайында орналасқан. Бүгінде сарайда мұражай жұмыс істейді және кейде халықаралық саммиттер үшін пайдаланылады.

Тарих

Бұрын Ламброс Кацониске берілген, кейін Потоцки отбасының иелігінде болған Ливадия иелігі 1860 жылдары сәулетші Ипполито Монигетти үлкен сарай, кішкентай сарай және шіркеу салған кезде Ресей император отбасының жазғы резиденциясына айналды. Бұл резиденцияны Ресейдің Александр II жиі аралаған, ал оның мұрагері Александр III кішігірім сарайда өмір сүрген (және қайтыс болған). Оның ұлы Николай II үлкен сарайды қиратып, оның орнына үлкен ғимарат салуды шешті. (Кіші сарай сақталды, өйткені оның әкесі қайтыс болған, бірақ кейін Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қиратылды.) 1909 жылы Корейцтегі ұлы герцогтардың резиденцияларына жауапты Ялтаның ең сәнді сәулетшісі Николай Краснов жаңа император сарайының жобаларын дайындауға кірісті. Патшаның күнделігі бойынша, бұл жоба Император отбасында көп талқыланған; сарайдың төрт қасбеті де әртүрлі болуы керек деп шешілді. 17 ай бойы құрылыс жүргізілгеннен кейін жаңа сарай 1911 жылы 11 қыркүйекте ашылды. Қарашада Ұлы герцогиня Ольга Николаевна Ливадияда өзінің 16 жылдық мерейтойын атап өтті. 1917 жылғы Ақпан төңкерісінен кейін Николайдың анасы, жесір император Мария Федоровна император отбасының басқа мүшелерімен бірге Ливадияға қашып кетті. Ақырында оларды британдық HMS Marlborough кемесі құтқарып қалды, оны жесір императордың немере інісі король Георг V жіберген.

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1942 жылдың 6 шілдесінде Ливадия сарайының бағында генерал Эрих фон Манштейннің басшылығындағы неміс 11-ші армиясының Севастопольді басып алуымен және Манштейннің генерал-фельдмаршал (фельдмаршал) дәрежесіне көтерілуімен, 1941-1942 жылдары неміс Крым кампаниясының сәтті аяқталғанын атап өту рәсімі өтті. Іс-шараға офицерлер, сержанттар мен неміс "Риттеркрейзі" (Батырлар айқасы) және "Алтын неміс крейзі" (Алтын неміс крейзі) ордендерімен марапатталған солдаттар қатысты. Бұрын психикалық аурухана ретінде пайдаланылған сарай тарихи мұражайға айналды. Тарихи мүліктің көп бөлігі жоғалып кетті, бірақ табылған заттарды қарапайым төлем арқылы көруге болады. 2007 жылдың тамызында сарай Украинаның жеті кереметі жобасы бойынша қазіргі заман тарихының ескерткіші ретінде танылды. Украиналық эстрада әншісі София Ротару, Ресей, Украина және Молдова президенттерінің қатысуымен сарайда 60 жылдық мерейтойын атап өтті – бұл Yalta конференциясынан бергі екінші кездесу болды. 2008 жылы София Ротару Ливадия сарайын қалпына келтіруге қаржы жұмсады. Сарайда көптеген академиялық конференциялар өткізілді. Сарай қызметкерлері өз зерттеулерін белсенді түрде жариялайды. Зияратшылар ең көп 1945 жылғы оқиғаларға қызығушылық танытады. 2017 жылдың 18 қарашасында, Александр III патшаның жерленгеніне 123 жыл толуына орай, Ресей президенті Владимир Путин Левадия сарайының аумағында Александр III-ге ескерткіш ашты. Путиннің сөзінде: "Александр III Ресейді жақсы көріп, оған сенген, және бүгін осы ескерткішті ашып, біз оның іс-әрекеттеріне, жетістіктері мен еңбегіне құрмет көрсетеміз, еліміздің ажырамас тарихына, Отанға адал қызмет еткен барлық дәрежедегі және таптағы адамдарға құрмет білдіреміз".

Сәулет

Ливадия сарайы ақ крымдық әктастан нео-Ренессанс стилінде салынған. Ғимаратта Каррара мәрмәрінен жасалған аркалы портик, кең араб ауласы, итальян ауласы, Флоренция мұнарасы, әшекейлі брамантеск терезелері, "балкон бельведері" және жаспир вазалары бар бірнеше бөліктер орналасқан. Галерея сарайды Монигеттидің 1866 жылы салған Кресттің Көтерілуі шіркеуімен (нео-византиялық стильде) байланыстырады. Сарайдың ішінде 116 бөлме бар, олар әртүрлі стильде безендірілген. Онда Помпей вестибюлі, ағылшын бильярд бөлмесі, нео-барокко стиліндегі асхана және Николай II-нің ерекше қызығушылығын тудырған, Якоб стиліндегі шапақ ағашынан жасалған кабинет бар.