Оқпан: 1756 жылғы оқиғасы

Кіріспе

Уолтер Д. Эдмондстың «Matchlock Gun» атты балалар кітабы. Ол 1942 жылы американдық балалар әдебиетіне ең көрнекті үлес қосқаны үшін «Ньюбери» жүлдесіне ие болды.

Қысқаша мазмұны

Кітаптың оқиғасы 1756 жылы Нью-Йорк штатының Гилдерленд қаласында француз және үнді соғысы кезінде өрбітеді. Он жасар Эдвард Ван Алстин (кітап бойы ол "Атеорд" деп аталады, бұл оның голланд тіліндегі есімі) және оның анасы Гертруда өз үйін және отбасын Эдвардтың арғы атасы Голландияның Берген Оп Зумынан әкелген ежелгі (және тым ауыр) испандық шұңғырлы мылтығымен қорғауға бекінеді, ал әкесі Тьюнис жергілікті жасақпен бірге жаумен күресу үшін үйден кеткен (Эдвардтың көңіліне тигендей, шұңғырдың орнына мылтықпен). Гертруда, Эдвард және оның кіші қарындасы Труди күнделікті шаруаларын істеп жатады, бірақ француз-үнді әскерлерінің жақын маңдағы елді мекендерге шабуыл жасап, өртеп жібергені және Тьюнис пен оның жасағы оларды тоқтатуға жіберілгені туралы хабар келеді. Сол күні, балаларымен бірге сиырларды бағып жүргенде, Гертруда алыстан түтін көтерілгенін көріп, шабуылшылар жақындап келе жатқанын түсінеді. Тьюнис бұрын айтқандай, балаларын қайын анасының кірпіш үйіне апарудың орнына, ол үнді шабуылына қарсы жоспар құрайды. Үйге оралған соң, ол шұңғырлы мылтықты оқтайды, оны атуға дайындап қояды және Эдвардқа қалай және қашан ату керектігін түсіндіреді. Содан кейін ол сыртқа шығып, шабуылшыларды күтеді. Кітаптың шешімінде Гертруда алыстан отты көреді және қайын анасының үйіне шабуыл жасалғанын біледі. Сәтке дейін ол қараңғыда үйді өртеп жіберуге ниеттенген бес үндіні көреді. Олардан қашып үлкермей, ол үйдің алдына жетеді және Эдвардқа алдын ала келісілген ескерту береді, бірақ лақтырылған томахоктан иығына жарақат алады, ал Эдвард терезе арқылы атып, үш шабуылшыны өлтіреді және қалған екеуін қуып жібереді (олардың біреуі, көрінеу жараланған, кейін оралған жасақ тарапынан өлтіріледі). Үйі өртеніп жатқанда, Эдвард пен Труди есінен танып қалған аналарын қауіпті жерге сүйреп апарады. Эдвард испандық мылтықты құтқару үшін өртенген үйге қайта кіреді, кейіннен олардың әкесі мен басқа жасақтар оларды табады. Кітаптың алғы сөзінде бұл оқиға Трудидің ұрпақтарынан жеткен шындыққа негізделгенін айтады (Труди шебер ип-ерікші ретінде танымал болды, себебі оның анасы, иығының жарақатынан кейін, бұл жұмысты істей алмады).

The book is set in the year 1756 during the French and Indian War in Guilderland, New York. Ten year old Edward Van Alstyne (throughout the book, he is called "Ateoord", which is his name in Dutch) and his mother Gertrude are determined to protect their home and family with an ancient (and much too heavy) Spanish matchlock gun that Edward's great grandfather had brought from Bergen Op Zoom in the Netherlands while his father Teunis is away from home with the local militia fighting the enemy (using, to Edward's disappointment, a musket instead of the matchlock). Gertrude, Edward, and his younger sister Trudy go about their everyday chores, but news arrives that the French Indian forces have been attacking and burning nearby settlements and that Teunis and his militia company have been sent to intercept them. Later that day, while she and the children are out herding the cows, Gertrude spots a column of smoke in the distance and realizes that raiders are getting closer. Rather than take herself and the children over to her mother in law's brick house as Teunis had previously suggested, since raiders would be more likely to attack it rather than their house, she devises a plan for a possible Indian attack. Returning home, she loads the matchlock gun, fixes it in position to fire and instructs Edward how and when to fire it. She then goes outside to keep a watch for any approaching raiders. At the book's climax, Gertrude sees flames in the distance and realizes that her mother in law's house has indeed been attacked. Moments later, she spots five Indians approaching in the darkness, bent on burning the house. Barely able to outrun them, she reaches the front porch and manages to shout a pre arranged warning to Edward, but is wounded in the shoulder by a thrown tomahawk, and the boy fires the gun through the front window, killing three raiders and driving off the remaining two (one of them, apparently wounded, is later killed by the returning militia). As their house burns, Edward and Trudy manage to drag their unconscious mother to safety. Edward goes back into the burning house to save the Spanish gun, and later he, Trudy and their mother are found by their father and the other militiamen. The book's foreword states that this is a true story handed down from Trudy's descendants (Trudy became widely known as an expert spinner, having been taught by her mother who, because of her crippled shoulder, could no longer perform the task).

Аудио бейімделулері

Кітап екі рет жазылған, алғаш рет 1969 жылы Newbery Awards Records, Inc. (NAR 3005) компаниясымен аудиодрама түрінде, ал екінші рет 2015 жылы Blackstone Audio компаниясы Марк Турецкий оқыған.

Сын

Кітап американдықтарды "қорқыныш, ең бір қорқынышты жағдай" ретінде бейнелегені үшін сынға ұшырады, бұл 20 ғасырдағы балалар әдебиетіндегі жергілікті халықтардың ең нашар сипаттамаларының бірі болуы мүмкін, тіпті, "америкалықтардың өткенін жұмылдырып, онда жергілікті халықтар адамнан кем саналып, оларды құрту үшін барлық күш салынған" деп айыпталды.