Генри Робертсон Боуэрс: Полярлық саяхатшының өмірі мен қазасы

Кіріспе

Британдық Корольдік теңіз күштері офицері және саяхатшы (1883–1912)

Генри Робертсон Бауэрс (29 шілде 1883 – шамамен 29 наурыз 1912) – Роберт Фалькон Скотттың 1910–1913 жылдардағы «Терра-Нова» экспедициясының полярлық тобының мүшесі. Олардың барлығы Оңтүстік полюстен қайтып келе жатқанда қаза тапты.

Ерте өмір

Бауэрс 1883 жылғы 29 шілдеде Шотландияның Гринок қаласында дүниеге келген. Теңіз капитаны және тәуелсіз саудагер Александр Бауэрстің жалғыз ұлы және үш баланың ең кішісі, анасы – Эмили, туған тегі Вебб. Ол шотланд тегінен шыққан. Әкесі Рангун қаласында қайтыс болғаннан кейін, анасы оны үш жасынан бастап екі үлкен әпкесімен бірге тәрбиеледі. 1896 жылдың қаңтарына дейін отбасы Оңтүстік Лондонның Стритхэм қаласына көшіп, Патфилд Роудтың 19-шы үйінде тұрды, 1899 жылы Боуэрс ханым әлі де сол жерде тұрған. Стритхемде тұрған кезінде Бауэрс 1896-1897 жылдары Пинфолд Роудтағы Стритхем ұлдар гимназиясында оқыды. Ғимарат бүгінгі күні Стрейтхэм кітапханасының артындағы Компьютер орталығы болып сақталған. 2012 жылғы 29 наурызда Стрейтхэм қоғамы оның өлімінің жүз жылдығына арналған ескерткіш тақта орнатты. Ол алғашқы рет сауда флотында курсант ретінде теңізге шықты, HMS Worcester кемесінде оқыды және Лох-Торридон кемесімен әлемді төрт рет айналып келді. Содан кейін 1905 жылы Корольдік үнді теңіз қызметіне қабылданды. Ол кіші лейтенант болып тағайындалды, Цейлон және Бирмада қызмет етті, Иравадди өзеніндегі өзендік канонерлік қайыққа қолбасшылық етті. Кейіннен Парсы шығанағында қару-жарақ контрабандасын болдырмау үшін қызмет етті.

Terra Nova экспедициясы

Боуэрс 1910 жылы Роберт Фалькон Скотттың Терра-Нова экспедициясына қосылды, бұл шешімге оның Скотттың бұрынғы «Дискавери» экспедициясының және Эрнест Шеклтонның «Нимрод» экспедициясының есебін оқуы себеп болды. Оның бұрын полярлық тәжірибесі болмағанмен, Корольдік географиялық қоғамның бұрынғы президенті сэр Клементс Маркхэм Скоттқа оны ұсынды. Маркхэм «Дискавери» экспедициясын ұйымдастырушы болған. Маркхэм «Ворчестер» кемесінде Боуэрспен кездесіп, оның қабілеттеріне қатты әсер қалдырғандықтан, Скотт Боуэрсті алдын ала сұхбатсыз экспедицияға шақырды. Кемеге жүк тиеу кезінде 19 фут биіктіктен құлағаннан кейін (біреу қақпақты абайсызда тастап кеткен), Скотт жас жігіттің бойының кішкентайлығы мен дене бітіміне көңілі толмады. «Жарайды, енді ол біздің жанымызда, сонда жағдайды жақсартуға тырысамыз», - деді Скотт, бірақ көп ұзамай ойын өзгертті. Бастапқыда экспедициялық жабдықтарға жауапты кеме тобының кіші офицері ретінде тағайындалған Боуэрс өзін еңбекқор және білікті ұйымдастырушы ретінде көрсетті. «Терра-Нова» Жаңа Зеландиядан шыққан кезде Скотт оны жағалауға шығу, жабдықтар, навигация және шана рационын ұйымдастыруға жауапты жағалау тобының мүшесі етіп тағайындады. Оның есімдік қабілеті Скоттқа үлкен көмек берді. Антарктидаға келгеннен кейін алты ай өткен соң, 1911 жылдың шілдесінде Боуэрс Эдвард Адриан Уилсон мен Апсли Черри Гаррардпен бірге император пингвиндерінің көбейетін жеріне – Кейп Крозиерге қыстық сапарға шықты. Сапардың мақсаты ғылыми зерттеулер үшін ұрықтанбаған жұмыртқаны табу еді. Олар Скотттың Эванс мысығындағы базасынан Росс аралының шетіне дейін 97 шақырымды қараңғыда және температураның -ден -ге дейін өзгеруіне қарамастан, шананы тартып жеткізді. Мұздап, шаршап, мақсатына жеткенімен, оларды қарлы дауыл қамтыды. Шатырларын жел ұшырып әкетті, ал адамдар қардың қалың қабаты астындағы ұйықтайтын қаптарында қалды. Жел басылғаннан кейін, олар шатырларын бір шақырымдай жердегі жартастан тапты. Үш жұмыртқаны сәтті жинап, қатты шаршағаннан кейін, олар 1911 жылдың 1 тамызында, жолға шыққаннан кейін бес аптадан кейін Эванс мысығына оралды. Черри Гаррард бұл сапарды «Әлемдегі ең жаман сапар» деп атады, бұл атау 1922 жылы жарық көрген кітабына берілді, онда 1908–1912 жылдардағы экспедицияның тағдыры баяндалған. 1911 жылдың 1 қарашасында Оңтүстік полюске дейінгі ұзақ сапар басталды. Скотт Боуэрсті полярлық тобына қосуды жоспарламаған еді. Ол Скотттың екінші адамдары лейтенант Эдвард Эванс басқарған шана тобының мүшесі және Скотт пен оның командасын оңтүстікке сүйемелдеген соңғы қолдау тобының мүшесі болды. Бірақ 1912 жылдың 4 қаңтарында, Эванс тобы кері қайтуға дайын болған кезде, Боуэрс полярлық топқа тағайындалды. Кейбіреулер бұл Скотттың импульсивті шешімі болған сияқты деседі, бірақ Антарктика зерттеушісі Ранулф Файнс сияқты басқалар бұл логикалық шешім болғанын көрсетті, әсіресе ресурстарды үнемдеу үшін полярлық жер арқылы өту жылдамдығын арттыруды көздегенде. Бірнеше күн бұрын ол Эванстың адамдарына шаңғыларын тастап, Боуэрске басқалары шаңғымен жүріп, сол тұғырға дейін жаяу жүруді бұйырған болатын. Сонымен қатар, топқа бесінші адамды қосу төрт адамға арналған шатырға тағы бір адамды тығыздауды және төрт адамға арналған бірліктерде салынған рациондарды бөлуді білдірді. Скотттың Боуэрсті полярлық топқа қосуға ең ықтимал себебі, ол Фредерик Кук пен Роберт Пирридің Солтүстік полюстегі талаптары сияқты дау-дамайлардан аулақ болу үшін Оңтүстік полюстегі позициясын растау үшін тағы бір тәжірибелі навигатор қажет екенін түсінуі болды. Бірақ ол неге Боуэрсті партияның басқа мүшесімен алмастырмағаны белгісіз. Бұл теорияны растау үшін Боуэрс ақырында Полярлық партия үшін географиялық Оңтүстік полюстің нақты орнын анықтады. Сонымен қатар, экспедицияның қалған камерасын басқарған Боуэрс Оңтүстік полюстегі және Амундсеннің шатырындағы танымал суреттердің көпшілігін түсірді. 1912 жылдың 16 қаңтарында Скотттың тобы полюске жақындағанда, Боуэрс бір ай бұрын Роалд Амундсеннің полярлық тобы жасаған лагерьде қалған қара туды алғаш көрді. Олар Оңтүстік полюске бірінші болу үшін жарыста жеңілгенін білді. 18 қаңтарда олар Оңтүстік полюске келді және Амундсеннің тобы Польхайм лагерінде қалдырған шатырды тапты. Оның ішіндегі күні көрсетілген жазбада Амундсеннің 1911 жылдың 14 желтоқсанында полюске жеткені, Скотттың тобынан 35 күн бұрын жеткені жазылған. Қайтар жолда олар бастапқыда жақсы үлгерді, бірақ 17 ақпанда П. О. Эдгар Эванс құлағаннан кейін ми травмасынан қайтыс болды. Ақпан айының соңында температура күрт төмендеді, ал 1 наурызда алдын ала белгіленген кездесу орнына келмеді, ал Оутстің аяғы мұздап, гангренаға шалдықты, бұл топтың жылдамдығын баяулатты. Серіктерін құтқару үшін ол 16 наурызда әдейі шатырдан шығып, өліміне себеп болды. Скотт, Боуэрс және Уилсон үш күн бойы жалғастырды, тағы 32 шақырымға жетті, бірақ 20 наурызда қарлы дауыл оларды келесі азық қоймасынан 18 шақырым қашықтықта тоқтатты. Дауыл бірнеше күнге созылды, олардың азықтары мен отындары жетіспеді. Әлсіз, суық және аш болғандықтан, олар 29 наурызда немесе одан кейін шатырларында қайтыс болды – Скотттың соңғы күнделік жазбасы, базалық лагерьден 238 шақырым қашықтықта. Олардың денелерін келесі көктемде, 12 қарашада 1912 жылы іздеу тобы тапты. Іздеу тобы олардың үстіне шатырды құлатып, оларды қардан жасалған қабірге, үстіне шаңғыдан жасалған крест орнатты. Олар тапқан және өздерімен алып кеткен заттардың ішінде Оңтүстік полюстегі суреттері бар Kodak пленкасы және кейіннен Гондвана теориясын дәлелдеген геологиялық үлгілер болды. Боуэрс төбелері, кейін Боуэрс таулары деп аталған, оның құрметіне аталды.

Bowers joined Robert Falcon Scott's Terra Nova expedition in 1910, after having read the accounts of Scott's earlier Discovery expedition, and of Ernest Shackleton's expedition in Nimrod. He had no previous polar experience, but was recommended to Scott by the ex President of the Royal Geographical Society, Sir Clements Markham, who had been the main organiser of Scott's earlier Discovery expedition. Markham had met Bowers aboard HMS Worcester and had been so impressed with him that Scott invited Bowers to join the expedition without a prior interview. After Bowers fell 19 feet into a hold when loading the ship (someone had carelessly left the cover off), Scott was less impressed by the short, stout young man. "Well, we're landed with him now, and must make the best of it," said Scott, but he soon changed his mind. Originally appointed as a junior officer of the ship's party in charge of expedition stores, Bowers quickly distinguished himself as an extremely hard working, highly skilled organiser. By the time the Terra Nova left New Zealand, Scott had promoted him to be a member of the shore party, in charge of landing, stores, navigation and the arrangement of sledging rations, a role in which his extraordinary powers of memory served Scott well. Six months after arriving in Antarctica, Bowers made the winter journey to the emperor penguin breeding grounds at Cape Crozier in July 1911 with Edward Adrian Wilson and Apsley Cherry Garrard. The aim of the party was to secure an unhatched egg for scientific study. In almost total darkness and with temperatures ranging from , they man hauled their sledge 60 mile (97 km) from Scott's base at Cape Evans to the far side of Ross Island. Frozen and exhausted, they reached their goal, only to be pinned down by a blizzard. Their tent was ripped away and carried off by the wind, leaving the men in their sleeping bags under a thickening drift of snow. When the winds subsided, by great fortune they found their tent lodged about half a mile away in rocks. Having successfully collected three eggs and desperately exhausted, they eventually arrived back at Cape Evans on 1 August 1911, five weeks after setting off. Cherry Garrard later referred to this trip as The Worst Journey in the World, which became the title of his book published in 1922 recounting the fate of the 1908–1912 expedition. On 1 November 1911, the long trek to the South Pole began. Scott had not originally planned to include Bowers in his polar party. He had been a member of the sledge team led by Scott's second in command, Lieutenant Edward Evans and the last support party to accompany Scott and his team southward, but on 4 January 1912, just as Evans party was about to turn back, Bowers was assigned to the polar party. Some have argued that this seems to have been an impulsive decision by Scott, however, others, such as Antarctic explorer Ranulph Fiennes, have indicated that this was a logical decision – particularly when one intended to increase the speed of a polar land crossing, in an effort to reduce the consumption of resources. Only a few days earlier, he had ordered Evans's men to depot their skis, so that Bowers had to travel on foot to the pole while the others were still on skis. In addition, adding a fifth man to the party meant squeezing another person into a tent made for four, and having to split up rations that were packed in units for four men. The most likely motivation for Scott to add Bowers to the polar party was a realisation that he needed another experienced navigator to confirm their position at the South Pole to avoid controversy, such as that surrounding the claims of Frederick Cook and Robert Peary at the North Pole, although why he did not substitute Bowers for another member of the party—most likely Oates—is not clear. To back this theory up, it was Bowers who eventually took the sights to fix the exact location of the geographic South Pole for the Polar party. It was also Bowers who was in charge of the expedition's remaining camera and took most of the famous photographs at the South Pole and at Amundsen's tent. On 16 January 1912, as Scott's party neared the Pole, it was Bowers who first spotted a black flag left at a camp made by Roald Amundsen's polar party over a month previously. They knew then that they had been beaten in the race to be first to the South Pole. On 18 January, they arrived at the South Pole to find a tent left behind by Amundsen's party at their Polheim camp; inside, a dated note informed them that Amundsen had reached the Pole on 14 December 1911, beating Scott's party by 35 days. During the return journey, they first made good progress, but P. O. Edgar Evans died on 17 February, presumably of a brain injury after a fall. At the end of February, temperatures fell sharply, the dog relief team failed to show up at the prearranged meeting point on 1 March, and Oates's foot became frostbitten and gangrenous, slowing the party down; in a vain attempt to save his companions, he deliberately walked out of their tent to his death on 16 March. Scott, Bowers, and Wilson continued on for three more days, progressing 20 mile (32 km) more, but were stopped 11 mile (18 km) short of the next food depot by a blizzard on 20 March. The blizzard continued for days, longer than they had fuel and food for. Too weak, cold and hungry to continue, they died in their tent on or soon after 29 March—Scott's last diary entry—148 mile (238 km) from their base camp. Their bodies were found by a search party the following spring on 12 November 1912. The search party collapsed the tent over them, thus burying them where they lay under a snow cairn topped by a cross made from a pair of skis. Among the items they found and took back with them were the Kodak film rolls with the photographs at the South Pole and geological specimens which later proved the Gondwana theory. The Bowers Hills in Antarctica, later renamed the Bowers Mountains, were named in his honour.

Кейіпкері мен лақап аты

Бауэрс бойы бес фут төрт дюйм болатын шағын адам еді. Оның қызыл шашы және ерекше, құс сияқты мүңкісі бар еді, осының арқасында әріптес саяхатшылары арасында оған тез арада "Бирди" деген лақап қойылды. Ол қайраттылығымен, сенімділігімен және көңілді мінезімен танымал болды. Экспедицияның бір мүшесі Апсли Черри Гаррард оның "еңбекке қабілеті зор еді" десе, "оның мінезінде ешқандай сырлылық жоқ еді. Ол ашық-жарқын, тура және өзімшіл емес еді" деп айтқан. Скотт өзінің күнделігінде Боуэрс туралы "ол полярлық саяхатқа шыққан ең жақын саяхатшы, сондай-ақ ең батыл саяхатшылардың бірі" деп жазды. Боуэрстің анасына, олардың денелері табылған шатырдан алынған хатында Скотт былай деп жазды: "Біз саяхатымыздың соңына жақын тұрмыз, мен оны екі батыл, асыл адаммен аяқтап жатырмын. Олардың бірі – сіздің ұлыңыз. Ол мен үшін ең жақын және сенімді достарымның бірі болды, мен оның тамаша адалдығын, қабілетін және күшін бағалаймын. Қиындықтар күшейген сайын оның батыл рухы жарқырады, ол соңына дейін көңілді, үмітшіл және жеңілмейтін болды."