Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Корольдік флот адмиралы (1880–1957)
Royal Navy admiral (1880–1957)
Эдвард Ратклифф Гарт Рассел Эванс, 1-ші барон Монтеванс, (28 қазан 1880 – 20 тамыз 1957) – Корольдік флот офицері және Антарктика зерттеушісі. Эванс 1901–1904 жылдары Антарктидаға «Discovery» экспедициясына Корольдік флотынан жіберілді, ол көмекші кеме экипажында қызмет етті, содан кейін өзінің Антарктика экспедициясын жоспарлай бастады. Бірақ, ол бұл жоспарды тоқтатты, себебі Роберт Фалькон Скотттың 1910–1913 жылдардағы Оңтүстік полюске арналған «Терра-Нова» экспедициясында экспедициялық кеме «Терра-Нова» капитаны ретінде екінші командашы лауазымын ұсынды. Ол Скоттпен бірге полюске 150 мильдей жақындады, бірақ соңғы қолдау тобының басшысы ретінде кері қайтарылды. Оралғанда ол қатты қырынумен ауырды және мүжілген күйі аман қалды. Экспедициядан кейін Эванс елді аралап лекциялар оқыды және 1914 жылдың жазында теңіз командашысы ретінде қызметіне оралды. Бірінші дүниежүзілік соғысты эсминец капитаны ретінде өткізді, 1917 жылғы Довер бұғазы шайқасынан кейін «Брокельдің Эвансы» деп танымал болды. 1921–1922 жылдары Гонконгта крейсерге қолбасшылық етті, онда ол құлаған кемеден жолаушыларды құтқаруға қатысқаны үшін медальмен марапатталды, содан кейін бірнеше жыл бойы қазіргі заманғы шайқас крейсеріне басшылық етуден бұрын, Үй шаруашылық балық шаруашылығын қорғау эскадрильясына басшылық етті. Кейіннен ол Австралия эскадрильясы мен Африка станциясына басшылық етті, содан соң «The Nore» бас қолбасшысы болды – бұл флоттың ірі бас қолбасшылықтарының бірі. Осы кезеңде, қызметтегі офицер үшін ерекше жағдай, ол сонымен қатар Абердин университетінің ректоры болды. Төрт жыл «The Nore» басшысы болғаннан кейін, Эванс 1939 жылдың басында қолбасшылықты тапсырды және Екінші дүниежүзілік соғысқа дайындық кезінде Лондонға азаматтық қорғаныс комиссары болып тағайындалды. Норвегияға неміс шабуылынан кейін ол жеке танысы Хакон VII патшамен байланыс орнату үшін сол жерге сапарлады. Ол соғыс бойы азаматтық қорғаныс рөлінде болды, бірақ 1941 жылы флоттан зейнеткерлікке шыққан болатын, ал 1945 жылы пэрлік дәрежесіне көтеріліп, Лордтар палатасында Лейборист партиясының мүшесі ретінде отырды.
Admiral Edward Ratcliffe Garth Russell Evans, 1st Baron Mountevans, (28 October 1880 – 20 August 1957) was a Royal Navy officer and Antarctic explorer. Evans was seconded from the navy to the Discovery expedition to Antarctica in 1901–1904, when he served on the crew of the relief ship, and afterwards began planning his own Antarctic expedition. However, he suspended this plan when offered the post of second in command on Robert Falcon Scott's ill fated Terra Nova expedition to the South Pole in 1910–1913, as captain of the expedition ship Terra Nova. He accompanied Scott to within 150 miles of the Pole, but was sent back in command of the last supporting party. On the return he became seriously ill with scurvy and only narrowly survived. After the expedition Evans toured the country giving lectures, and returned to his naval duties as a commander in the summer of 1914. He spent the First World War as a destroyer captain, becoming famous as "Evans of the Broke" after the battle of Dover Strait in 1917. He commanded a cruiser at Hong Kong in 1921–1922, where he was awarded a medal for his role in rescuing passengers from the wrecked vessel , and then spent several years commanding the Home Fisheries Protection Squadron before being given command of the modern battlecruiser He later commanded the Australian Squadron and the Africa Station before becoming Commander in Chief, The Nore, one of the Navy's senior Home Commands; during this time, unusually for a serving officer, he was also Rector of the University of Aberdeen. After four years at the Nore, Evans handed over command in early 1939, and was appointed Civil Defence Commissioner for London during the preparations for the Second World War; after the German invasion of Norway he travelled there to liaise with King Haakon VII, a personal acquaintance. He remained in a civil defence role throughout the War, though he had officially retired from the Navy in 1941, and was raised to the peerage in 1945, sitting in the House of Lords as a Labour member.
Ерте өмір
Эдвард Ратклиф Гарт Эванс, отбасы мен достары арасында "Тедди" деп танылған, 1880 жылдың 28 қазанында Беркли алаңының жанындағы Лондон қаласында дүниеге келді. Ол Фрэнк Эванс пен оның әйелі Элизаның үш ұлының екіншісі еді. Фрэнк Эванс, Линкольн қоғамдастығының жас адвокаты, Уэльске тамырлары бар Ланкаширдің ірі отбасынан шыққан; оның әкесі Олдхэмде азық-түлік сатушысы болған. Элиза МакНалтидің отбасы ирланд текті және Депфордта тұрған. Отбасының әлеуметтік жағдайы жақсы болған, бірақ үш Эванс баласы осы деңгейге лайықты мінез-құлық танытпады; Эдвард тоғыз жасқа келгенде, ол ағаларымен бірге жиі Шығыс аяққа дейін саяхаттап, бірде ұрлық жасағаны үшін полицияға ұсталған. Эдвард пен оның үлкен ағасы Джо 1890 жылы он жасында Мерчант Тейлор мектебіне қабылданды, бірақ бір жылдан кейін төбелес және сабақтан қашу себептерімен мектептен қуылды. Содан кейін ол Кройдон маңындағы ауылдық, салыстырмалы түрде жаңа мектепке жіберілді, ол "қиын балаларды" тәрбиелеуге бағытталған еді; ол ең кішкентай бала болғанымен, жиі қудаланды және үйін сағынды, бірақ ауылдық ортаны ұнатып, оқытуға жақсы жауап берді. Кейін ол Майда Вейлдегі мектепке түсіп, жоғары бағалар алды, бірақ бұрынғы жаман мінез-құлқына қайта оралды; мектеп директоры оны префект етіп тағайындады, бұл Эвансты өзіне тәртіп орнатуға итермеледі. Ол мектептегі үздік оқушылардың біріне айналды, көптеген жүлделер алды және 14 жасында оқуын аяқтады. Эванс теңізде мансап іздеді және мектепте оқып жүргенде Корольдік теңіз академиясының оқу кемесіне курсант болып түсуге тырысты, бірақ сәтті болмады. Оның алдындағы мүмкіндіктер – қымбат репетитормен дайындалып, Британия емтиханын қайта тапсыру немесе негізінен сауда флоты офицерлерін даярлайтын, арзан жекеменшік оқу кемесі HMS Worcester-ге қатысу еді. Әкесі соңғысын таңдады, және Эванс 1895 жылдың қаңтарында Вурчестерге қосылды. Ол қатты зорлық-зомбылыққа ұшырады, бірақ екінші жылдың ортасына қарай өз орнын тапты және қабілетті, еңбекқор, бірақ әлі де тәртіпсіз кадет ретінде танылды. Ол бірнеше жүлде алды, соңғы курста әскери-теңіз курсанттығына қол жеткізді. Мидшипмен Эванс 1897 жылы Жерорта теңізіндегі крейсерге тағайындалды, бұл кеме өте таза және қатаң тәртіптілігімен танымал еді, бұл Эванстың көңілінен шықпады. Тамыз айында ол ластанған сүт ішкеннен кейін бруцеллезбен ауыр сырқаттанды және үш айға емделу үшін үйге жіберілді. Осы уақытта ол дене шынықтыруға деген шексіз құмарлыққа ие болды, күніне 40-50 шақырым жүріп, теңізде сағаттап жүзді; ол бұл жағдайын келесі ондаған жылдар бойы сақтап қалды. Қызметке оралғаннан кейін ол бірінші рет соғыс кемесіне, содан кейін шлюпке орналасты, одан кейін тексерістен өтіп, кіші лейтенант болып өтті. Содан кейін ол Гринвичтегі Корольдік теңіз колледжінде оқыды, онда ол сол кездегі лейтенант Роберт Фалькон Скоттпен алғаш рет кездесті.
Edward Ratcliffe Garth Evans, known to his family and friends as "Teddy", was born in London on 28 October 1880, at a mews near Berkeley Square. He was the second of three sons born to Frank Evans and his wife Eliza, née McNulty. Frank Evans, a young barrister at Lincoln's Inn, hailed from a large Lancashire family of Welsh descent; his father had been a provision merchant in Oldham. Eliza McNulty's family were of Irish origin and lived at Deptford. The family were respectably middle class, but the three Evans children did not behave as respectably as might be expected; when Edward was nine, he and his brothers frequently roamed far into the East End, on one occasion being detained by the police after a theft. Edward and his older brother Joe were admitted to the Merchant Taylors' School in 1890, when he was ten, and were expelled for fighting and truancy a year later. He was then sent to a relatively modern school in the countryside near Croydon, which aimed to educate "troublesome boys"; despite being the youngest boy and often victimised and homesick, he enjoyed the rural environment and responded well to the teaching. He later attended a school in Maida Vale where he obtained high marks but slipped back into his old misbehaviour; the headmaster responded by making him a prefect, which shocked Evans into self discipline. He became one of the school's star performers, with a string of prizes, before leaving at 14. Evans sought a career at sea, and while at school had tried, but failed, to obtain a cadetship with the Royal Navy training ship The alternatives open to him were to be "crammed" by an expensive tutor and resit the Britannia examination, or to attend the cheaper privately run training ship HMS Worcester, which mainly trained officers for the Merchant Navy. His father chose the latter, and Evans joined the Worcester in January 1895. He was heavily bullied, but by the middle of his second year had found his place, and gained a reputation as an able and diligent – if still troublesome – cadet. He won several prizes, culminating in a coveted Navy cadetship in his final year. As a Midshipman Evans was posted to the cruiser in the Mediterranean in 1897, a ship noted for her immaculate presentation and strict conduct, which was not entirely to Evans' taste. In August he became seriously ill with brucellosis, after drinking contaminated milk, and was sent home to recover for three months. During this time, he gained a lasting fanaticism for physical fitness, walking forty or fifty miles in a day and swimming for hours in the sea; he would maintain this state of fitness for decades to come. After returning to duty, he was posted to the battleship and then the sloop , following which he was examined and passed as a sub lieutenant. He then studied at the Royal Naval College, Greenwich, interrupted with a posting to , where he first encountered then Lieutenant Robert Falcon Scott.
Антарктикаға алғашқы экспедиция, 1902-1904
1901 жылдың шілдесінде Британдық Ұлттық Антарктика экспедициясы – «Ақпарат экспедициясы» – Скотттың басқаруымен Лондоннан «RRS Discovery» кемесімен аттанды. Экспедицияны жоспарлау кезінде, егер «Discovery» Антарктидада жоғалып кетсе, бір жылдан кейін көмекке кеме жіберу қарастырылған еді. Бірнеше айдан кейін газетте осы туралы мақала оқыған Эванс оқиғаға қатысу мүмкіндігін сезіп, экспедицияны ұйымдастырушы Сэр Клементс Маркхамға хат жазды. Келесі апталарда ол Маркхеммен екі рет кездесіп, жақсы әсер қалдырды. 1902 жылдың басында Эванс Әскери-теңіз флотынан «SY Morning» көмекші кемесіндегі екінші офицер болып тағайындалды, ол ескірген кит аулау кемесі болатын. «Morning» 1902 жылдың шілдесінде Лондоннан шығып, қатты дауылдан кейін және Жаңа Зеландияның Крайстчерч қаласында жөндеуден өткен соң, 6 желтоқсанда Антарктидаға экспедицияны қысқы жайлау орнында, шамамен Росс теңізінде іздеу үшін бет бұрды. Кейп-Адардан оңтүстік-шығысқа қарай және мұз фронты бойымен Кейп-Крозьерге дейін, іздеу аймағының шегіне дейін үздіксіз жұмыс істегеннен кейін, олар экспедициядан Макмердо бұғазына қайта оралуын бағыттайтын хабарлама тапты. Осы жерде екі экипаж кездесті – екі кеме арасында 15 мильдік мұздық болды, сондықтан ұзақ шлейфпен жүру қажет болды, Эванс «Discovery» экипажымен алғашқылардың бірі болып амандасты. Бір аптадан кейін Скотт, Шеклтон және Уилсон скорбут пен қар соқырлығынан ауырып, бірақ 82°17′S координатасына, жаңа «Ең оңтүстік нүктесіне» жеткендері үшін қуанышты болды. Эванс осы үш адамды танудың өміріндегі ең үлкен жетістік болғанын жеке жазды. Антарктидада болған кезде Эванс 1902 жылдың 31 желтоқсанында лейтенант болып жоғарылатылды. 1903 жылдың наурыз айының соңында «Morning» кемесіне қайта оралуға бұйрық берілді, бірақ ол мұзда қатып қалған «Discovery» кемесімен бірге керек-жарақтарын қалдырды. Бірнеше экипаж мүшелері ауыстырылды, соның ішінде Шеклтон, ол қыста қалуға дені сау емес деп есептелді, бірақ Скоттпен жеке қақтығыстар да шешімге әсер еткен болуы мүмкін. Жаңа Зеландияға оралғаннан кейін Эванс елдегі уақытша қызметке орналасуға өтініш берді, ал «Morning» Адмиралтейство ұйымдастырған тағы бір көмекші сапарға дайындалды, бұрынғысы – Корольдік географиялық қоғам. Ол қараша айында екінші көмекші кеме «Terra Nova» компаниясында тағы да оңтүстікке қарай жүзіп, 1904 жылдың қаңтарында «Discovery» кемесімен кездесті. Эвансқа сегіз мильдік мұзды бұзу үшін жарылғыш заттарды орнату жұмысы тапсырылды, олар оны он бір күнде орындап шықты, «Discovery» кемесін қатты дауыл басталар алдында босатып алды. Экспедициядағы еңбегі үшін Скотт бұл бұғазға қарап тұрған тауды Эванс тауы деп атады. Екінші рет оңтүстікке кетер алдында Эванстың Жаңа Зеландиялық Хилда Расселлмен құдаласуы туралы хабарланды. Хилда жергілікті танымал заңгер Т. Г. Расселлдің қызы және Крайстчерч ауданындағы Парламент мүшесінің бірі Г. В. Расселлдің немересі болды. Эванс 1904 жылдың 1 сәуірінде Крайстчерчке оралды, ал олар 13 сәуірде үйленді. Олар қазан айында Англияға оралды, онда Эванс қолалық полярлық медальмен марапатталды және навигациялық офицер болып маманданған теңіз флотына қайта қосылды. 1907 жылы ол Шеклтонның Антарктика экспедициясына қосылуға қысқа уақыт ойланды, бірақ болашақ перспективаларын шектемеу үшін теңіз карьерасында көбірек уақыт өткізу маңызды деп шешті.
In July 1901, the British National Antarctic Expedition – the "Discovery Expedition" – sailed from London aboard RRS Discovery, with Scott in command. Part of the planning for the expedition had provided for a relief ship to follow a year later, in case Discovery was lost in the Antarctic; on reading a newspaper article about this some months later, Evans saw an opportunity for adventure and wrote to Sir Clements Markham, the organising force behind the expedition. He met Markham twice in the following weeks, and made a strong impression. In early 1902, Evans was seconded from the Navy to be second officer aboard the relief ship, the SY Morning, an ageing ex whaler. The Morning sailed from London in July 1902, and after a severe storm and a refit in Christchurch, New Zealand, headed for the Antarctic on 6 December to search for the expedition in their winter quarters, somewhere in the Ross Sea. After working steadily south east from Cape Adare and along the ice front to Cape Crozier, the limit of their search range, they found a message from the expedition, directing them back towards McMurdo Sound. Here the two crews met – the two ships were separated by fifteen miles of ice, requiring long sledge journeys – with Evans among the first party to greet the Discoverys crew. A week later, Scott, Shackleton, and Wilson returned from their journey inland, sick with scurvy and snow blindness, but triumphant at having reached 82°17′S, a new "Farthest South". Evans privately recorded that having known the three was "a great thing in my life". While in the Antarctic, Evans was promoted to lieutenant on 31 December 1902. At the end of March 1903 the Morning was ordered to return, leaving supplies with the Discovery, still sealed in the ice. Several crew were exchanged, including Shackleton, who was considered not healthy enough to remain for the winter, though personal conflicts with Scott may have played a part in the decision. Once back in New Zealand, Evans applied for a temporary posting to stationed in the country, while the Morning was refitted for another relief voyage, this time organised by the Admiralty rather than the Royal Geographical Society. She sailed south again in November, in company with a second relief ship, Terra Nova, and met the Discovery in January 1904. Evans was given charge of a party of men laying explosives to blast a channel through eight miles of ice, which they achieved in eleven days, bringing the Discovery out just before a heavy gale struck. In recognition of his work with the expedition, Scott named a mountain overlooking the Sound as Mount Evans. Shortly before sailing south for the second time, Evans' engagement to a New Zealand woman, Hilda Russell, had been announced. Hilda was the daughter of T. G. Russell, a prominent local solicitor, and the niece of G. W. Russell, one of the Members of Parliament for the Christchurch area. Evans arrived back in Christchurch on 1 April 1904, and the couple were married on 13 April. They arrived back in England in October, where Evans was awarded the Bronze Polar Medal and rejoined the navy, specialising as a navigation officer. In 1907 he briefly considered applying to join Shackleton's Antarctic expedition, but decided instead that it was important to spend more time in his naval career, to avoid limiting his future prospects.
Екінші Антарктика экспедициясы, 19101913
1909 жылы Эванс Антарктиканың тартымдылығына әлжулеп, Маркхэмнің қолдауымен Король Эдуард VII жерін зерттеу экспедициясын ұйымдастыратынын жариялады. Ол полюске экспедиция жоспарлады, бірақ бұл екінші мақсат болды; «Ұлы Антарктида құрлығын айналып өту маған әлдеқайда қызықтырақ көрінді». Эванс бастапқыда Уэльстің Антарктика экспедициясы үшін Кардиффтен қолдау іздеді. Сол кезде Скотт Шеклтонның жақында аяқталған «Нимрод» экспедициясына жауап ретінде жаңа экспедиция жоспарлай бастады. Олар бұл кезде бәсекелес болғандықтан, Эванс өзінің жобасын тоқтатты және қаржысын, қолдауын Скоттқа берді. Скотт оны екінші қолбасшы етіп тағайындады. Эванс Кардиффтен және Уэльстен көптеген демеушілерді әкелді, сондықтан Скотт «Терра Нова» экспедициялық кемесінің бас портын Кардифф деп атады және Эвансты капитан етіп тағайындады. Бұл серіктестікке қарамастан, олар ешқашан жақын болған жоқ, Скотттың ұстамдылығы мен Эванстың ашықтығы арасындағы қайшылық дәреже мен жас айырмашылығымен күшейді. Скотт кейіннен Эвансты күнделігінде «жасөспірім құлшынысымен» және «жақсы ниетті, бірақ үйренуге өте жайлы» деп сипаттады, оны құрлықтағы зерттеушіге қарағанда теңізші ретінде әлдеқайда қабілетті деп есептеді және оның жеке экспедициясына басшылық етуге ешқашан жарамсыз болады деп ойлады. Экспедиция 1911 жылдың 4 қаңтарында Росс аралының батыс жағына, Скотттың құрметіне Еванс мысығы деп атаған жерге қонды. Эванс негізгі жағалау тобына қосылды, «Терра Нова» кемесін лейтенант Гарри Пеннеллге тапсырды және сол жылдың соңында Поляр экспедициясы үшін Ұлы мұздық кедергісі бойында бірнеше қоймалар құруға кірісті. Эванс мысығында қыстағаннан кейін, топ тамыз және қыркүйек айларында негізгі саяхатқа дайындала бастады. Эванс Моторлық партияға басшылық етті, олар төрт адамды және екі мотошананы алып, негізгі экспедицияға арналған жабдықтарды оңтүстікке қарай кедергіге қарай, иттер мен понилермен бірге алып кетуге тиіс болды. Бірақ моторлық шаналар жоспарланғандай жұмыс істемеді; қозғалтқыштар сенімсіз болып шықты, жиі қыздырылмаса іске қосылмай, немесе қысқа қашықтықтан кейін тоқтап қалады. Біріншісі басталғаннан кейін бес күн өткен 30 қазан күні, екіншісі бір күннен кейін толығымен бұзылды. Төрт адам жүктерін қайта жинап, бір шананы сүйреп оңтүстікке қарай жылжыды. Олар бұзылудан бұрынғыдай жылдамдықпен жүріп, 21 қарашада олармен кездескен негізгі топтан алты күн бұрын кездесуге жетті. Эванстың тобының екі мүшесі (мотор механиктері мен көмекшілері) солтүстікке қайтып келді, ал Моторлық партия «Адамдар шана сүйреу тобы» ретінде қайта ұйымдастырылды. Эванс бас дәрігер Стокер Лэшли, хирург лейтенант Аткинсон және канадалық физик К.С. Райтпен бірге. Топ 5 желтоқсанға дейін алға жылжи берді, содан кейін төрт күн бойы қарлы боран тоқтатып, қорын ашты, бірақ оңтүстікке қарай жылжуға мүмкіндік болмады. Негізгі экспедицияның қалған понилерін алға жылжу алдында атып тастауға тура келді. 10 желтоқсанда Бёрдмор мұздығына жеткенде, олардың жолынан шығатын жол, иттер партиялары да кері қайтарылды, соның салдарынан экспедицияны толығымен адамдар шанамен тасымалдауға тура келді. Осы кезде экспедиция төрт адамнан тұратын үш топтан құралды. Алайда, екі топ салыстырмалы түрде демалып үлкерген, ал Эванс пен Лэшли 1 қарашадан бері шана сүйреп келе жатқан. Бұл топтың артта қалуына және Скотттың Эванстың бейжайлығы мен ұйымдаспауына наразы болуына себеп болды. 20 желтоқсанда алғашқы қолдау тобы кері қайтып, сегіз адамды алға жылжуға қалдырды; Эванстың командасы өзінен, лейтенант Бауэрстен, Лэшлиден және старшина Криден тұрды. 3 қаңтарда Скотт Эванстың полюске бармайтынын, бірақ өзінің командасын, соңғы қолдау тобын солтүстікке қайтаратынын мәлімдеді. Эванс бұл шешімді жеке физикалық шаршауымен түсіндірді - ол және Лэшли осы кезде алты жүз мильді жүктелген шанамен сүйреп әкелген, реакциясын сабырлылықпен жазды, бірақ Бауэрс оны «қатты қиналып» отырғанын айтты. Топтар 4 қаңтарда эмоционалды түрде ажырасты, Эванс, Лэшли және Крин полюстен 160 миль (257 км) қашықтықта солтүстікке қайтты. Бауэрс негізгі партиямен қалды. Қайта оралу жолы қиын болды, өйткені осы уақытқа дейін шаналарды төрт адамнан тұратын командалар тасыған, ал үш адамға дейін азайту оларды едәуір баяулатты. Бірнеше күнді үнемдеу үшін, топ тау беткейінен баяу және қауіпсіз түсудің орнына, терең жараланған Шеклтон мұздықтарынан Беардмор мұздығына бірнеше жүз фут төмен шанамен түсті. Үшеуі де зардап шекті, бірақ ауыр жарақат алмады, тіпті Эванстың бағалауынша, сағаттық жылдамдыққа жетті. Мұздыққа жеткеннен кейін Эванс ауыр физикалық проблемаларға тап болды. Алдымен ол қардан соқыр болды, көруі қиын болды, содан кейін цинганың алғашқы белгілерін байқады. Бұл белгілер тез өршіп, оны әлсіз және үнемі қатты ауыртты, екі апта ішінде Лэшли мен Крин шанамен сүйреп әкелгендей болды. Эванс цингаға осы деңгейде шалдыққан жалғыз адам болды, және себебін анықтау үшін бірнеше аргументтер келтірілді. Алайда, себебі басқа зерттеушілерден айырмашылығы, Эванс қыс бойы ит етін (әсіресе ит бауырларын) жеуден қашқан болуы мүмкін, ол оны ұнатпаған, бірақ витамин С-ның бай көзі болған. Оның серігі Фрэнк Дебенхэм көп жылдардан кейін айтқандай, «Тедди шынымен жаман бала болды және ит етін жемейтін». 13 ақпанда Эванс оларға өзін тастап кетуге бұйрық берді, бірақ олар бас тартты, Эванстың кейіннен «теңіз офицері ретіндегі бұйрықтарым алғаш рет және соңғы рет орындалмады» деді. Олар 35 мильдей жердегі базалық лагерге дейін бара алмағанда, 17 ақпанда бораннан тоқтауға мәжбүр болды. Лэшли Эвансты күту үшін қалды, ал Крин солтүстікке кетті. Ол 18 сағат жүргеннен кейін Аткинсон мен көмекшісі және иттер тобымен лагерге жетті. Ауа райы аяқталғаннан кейін олар оңтүстікке бет алды, Эвансты өлімге жуықтап жатқан күйде тауып, оны сақтықпен лагерге жеткізді. Ол «Терра Нова» кемесі келгенге дейін бірнеше күн бұрын келді, және денсаулығын қалпына келтіру үшін кемеге қайтарылды. Ол сәуірге дейін төсекке жатты, содан кейін Жаңа Зеландияға келді. Полюске жақында оралған Амундсенмен кездесіп, әйелімен қайта қосылғаннан кейін Эванс Англияға қайтып келді, онда 1912 жылғы жазды экспедицияны қалпына келтіруге және қаржы жинауға жұмсады. Онде ол Король Георг V-пен кездесіп, командир шеніне көтерілді. Кейінірек сол жылы Эванс «Терра Нова» кемесімен көмекке сапар жасады; ол Скотттың полюске жеткен күні, 18 қаңтарда Мак-Мердо шығанағына келді, Скотттың тобының қаза болғаны туралы хабарды естіді. Жаңалыққа «шешілмес қайғы» білдірген Эванс Скотттың орнына экспедицияға ресми басшылық етті және континенттен экспедицияның соңғы шығуын ұйымдастырды. Эванстың әйелі Хильда 1913 жылдың 14 сәуірінде күйеуінің Скотттың екінші және қазалы экспедициясынан оралғаннан кейін Англияға қайтып келе жатқанда перитонитке шалдықты. Ол 15 сәуірде кеме дәрігерімен операция жасады. Кеме Неапольге 17-сі жеткенде есінде болды, бірақ теңізге қайта оралғаннан кейін 18 сәуірдің жарты түнінде қайтыс болды. Хильда Францияның Тулон қаласында жерленді. Хильда Эванстың ескерткіші Жаңа Зеландияның Крайстчерч қаласындағы Линвуд зиратында, 46-блокта, 205-ші учаскеде, Рассел отбасының қабірінде орналасқан. 1921 жылы Эванс «Коллинз» баспасы арқылы «Терра Нова» экспедициясы туралы «Оңтүстік...» атты жеке ескермелерін жариялады.
In 1909, Evans finally succumbed to the lure of the Antarctic, and announced – with Markham's blessing – that he would organise an expedition to explore King Edward VII Land. He planned an expedition to the Pole, but as a secondary objective; "the circum navigation of the great Antarctic continent appealed to me far more". Evans initially sought support in Cardiff for a Welsh National Antarctic Expedition. Around the same time, Scott began planning a new expedition in response to Shackleton's recently completed Nimrod Expedition – the two were by this time rivals – and on hearing of this Evans abandoned his own project, transferring his funding and support to Scott. In return, Scott appointed him second in command. Evans brought so much Cardiff and Welsh sponsorship that Scott named Cardiff the home port of the expedition ship, Terra Nova and made Evans Captain. Despite this partnership, the two were never close, with the clash between Scott's reserve and Evans' openness accentuated by the difference in rank and age. Scott later described Evans in his diary as carried by "boyish enthusiasms" and "well meaning, but terribly slow to learn", deeming that he was much more capable as a sailor than an explorer on land, and probably would never be suited to command his own expedition. The expedition landed on the west side of Ross Island on 4 January 1911, at a site Scott named Cape Evans in Evans' honour. Evans joined the main shore party, leaving the Terra Nova in the hands of Lieutenant Harry Pennell, and worked to establish a series of depots along the Great Ice Barrier for the use of the Polar expedition later in the year. After wintering in the Cape Evans hut, the party began to prepare for the main journey in August and September. Evans was given command of the Motor Party, which was to leave first, taking four men and two tracked motor sledges south onto the Barrier with supplies for the main expedition, which would follow with dogs and ponies. In the event, the motor sledges failed to work as planned; the engines proved unreliable, frequently refusing to start until heated, or stopping after a short distance. The first broke down permanently on 30 October, five days after starting, and the second followed a day later. The four men reorganised their loads and pushed south pulling a single sledge with of equipment and supplies. They managed about the same speed as before the breakdown, and made the rendezvous six days ahead of the main party, who caught up with them on 21 November. Two of Evans' party (the motor mechanic and an assistant) returned north, and the Motor Party was reorganised as the "Man hauling Party". with Evans leading Chief Stoker Lashly, Surgeon Lieutenant Atkinson and C. S. Wright, a Canadian physicist. The group pushed onwards until 5 December, when they were halted by a blizzard for four days, working through their supplies but unable to press south. The remaining ponies from the main expedition had to be shot before moving on. On arriving at the Beardmore Glacier on 10 December, their route off the Barrier, the dog parties were also sent back, leaving the entire expedition to be man hauled. At this point, the expedition was made up of three groups of four men, all man hauling their sledges. However, two of the groups were relatively rested, whilst Evans and Lashly had been pulling a sledge since 1 November. This began to tell, with the group dropping behind and causing tensions with Scott, who grew frustrated and impatient with Evans' perceived carelessness and disorganisation. On 20 December, the first supporting party turned back, leaving eight men to press onwards; Evans' team was reorganised comprising himself, Lieutenant Bowers, Lashly, and Petty Officer Crean. On 3 January, Scott announced that Evans would not continue to the Pole, but would take his team, the Last Supporting Party, back north. Evans privately attributed this to his physical exhaustion – he and Lashly had pulled a loaded sledge for six hundred miles by this stage – and recorded his reactions stoically, though Bowers described him as "frightfully cut up". The groups parted emotionally on 4 January, and Evans, Lashly and Crean turned to head back, only 160 mile (257 km) from the Pole – Bowers had remained with the main party. The journey back was difficult, as until this point the sledges had been handled by four man teams, and the reduction to three slowed them considerably. In an attempt to save several days, the party descended from the plateau by sledging several hundred feet down the deeply crevassed Shackleton Icefalls onto the Beardmore Glacier, rather than take the slower and safer climb down the mountainside. The three emerged battered but without major injury, despite having reached speeds that Evans estimated at close to sixty miles per hour. Once on the glacier, however, Evans began to suffer severe physical problems. He was initially afflicted with snow blindness, making him unable to see clearly, and later began to develop the early signs of scurvy. These signs rapidly multiplied, leaving him weakened and constantly in severe pain, and within a couple of weeks he had deteriorated to the point that he was being pulled on the sledge by Lashly and Crean. Evans was the only one to develop scurvy to this degree, and a number of arguments have been put forward as to the reason. However, it seems likely that the root cause was that unlike the other explorers, Evans had apparently tried to avoid eating seal meat (in particular seal liver) during the winter, which he disliked but which was a rich source of Vitamin C. As his companion Frank Debenham put it many years later, "Teddy really was a very naughty boy and wouldn't eat his seal meat". On 13 February, Evans attempted to order them to abandon him, but they refused, in what Evans later called "the first and last time my orders as a naval officer were disobeyed". They were finally forced to halt by a blizzard on 17 February, thirty five miles from the base camp at Hut Point, when it became clear that the two men would no longer be able to pull the sledge. Lashly remained to look after Evans while Crean headed north; after walking for eighteen hours, he arrived at the hut where he met Atkinson with an assistant and a dog team. They headed south as soon as the weather cleared, finding Evans near to death, and carefully brought him back to the camp. He arrived there a few days before the Terra Nova returned, and he was returned to the ship to be nursed back to health. He remained bedridden until April, when he arrived in New Zealand. After meeting Amundsen, recently returned from the Pole, and being reunited with his wife, Evans headed back to England, where he spent the northern summer of 1912 recuperating and raising funds for the Expedition. There, he met King George V, who promoted him to the rank of commander. Returning south later in the year, Evans commanded the Terra Nova on its relief journey; it arrived at McMurdo Sound on 18 January, the anniversary of Scott's arrival at the Pole, to be greeted by the news of the polar party's death. Recording his "overwhelming sorrow" at the news, Evans assumed formal command of the expedition in lieu of Scott, and organised the final departure of the expedition from the continent. Evans' wife, Hilda, became ill with peritonitis on board the Oranto on 14 April 1913 whilst on her way to England with her husband after his return from Scott's second and fateful expedition. She was operated on by the ship's doctor on 15 April. Conscious when the ship reached Naples on the 17th she stayed on board but after setting back to sea, she died at midnight of 18 April. Hilda was buried in Toulon, France. A memorial to Hilda Evans is to be found in Linwood Cemetery, Bromley, Christchurch, New Zealand at Block 46 Plot 205 – the Russell family grave. In 1921 Evans published through Collins, a first hand account of the Terra Nova Expedition entitled South With Scott. Out of print for many years, the book attracted interest as the centenary of the Expedition approached and it was re examined from a counter revisionist perspective, most notably by Karen May of the Scott Polar Institute.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
Антарктикадағы қызметінен кейін Эванс теңізде сәтті мансапқа ие болды, 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда командир шенімен қызмет етті. 1917 жылғы 20 сәуірде Гудвин Сэндс жанындағы Довер тоғанындағы түнгі күзету кезінде ол Доверді бомбалауға кіріскен Кайзерлихе Марине-ге қарасты алты неміс эсминецтеріне қарсы әрекет жасады. Эванспен бірге ол неміс эсминецтерімен Довер бұғазы шайқасы деп танылған шайқасқа қатысты. HMS Swift эсминецтерінің біреуін торпедамен батырды, ал Broke эсминеці екіншісіне қасақана шағылысып, оны дерлік екіге бөліп жіберді. Екі кеме біріне-бірі тікелей жабысып, Broke палубасында қысқа уақытқа қақтығыс болды, бірақ Broke босап шықты. Неміс эсминеці батып, қалған неміс соғыс кемелері қашып кетті. Ауыр зақымдалған Broke үйге буксировкаланды, ал соған ұқсас зақымдалған Swift өз күшімен қайтып келді. Бұл әрекет оған капитан шеніне дереу өрлеуді, DSO орденін беруді әкелді және Эвансты британ баспасөзінде "Broke-тың Эвансы" деп мақтан тұтқан халыққа танымал батыр етті. Эванс Довер күзетіндегі қызметі туралы "Теңіздерді сақтау" (1920) кітабында жазды. Эванс 1916 жылы норвегиялық Эльза Андвордқа үйленді, олардан екі бала дүниеге келді: Ричард Эванс, 2-ші барон Монтеванс (1918 жылы туған) және командир Эдвард Эванс (1924 жылы туған), екеуі де бала-шағалы болды.
Following his Antarctic service, Evans had a successful naval career, serving at the outbreak of the First World War in 1914 in the rank of commander. On 20 April 1917, while on night patrol of the Dover Barrage near Goodwin Sands, he commanded the destroyer in an action against six German destroyers of the Kaiserliche Marine that had started to bombard Dover. Along with , Evans engaged the German destroyers in what became known as the Battle of Dover Strait. A torpedo from HMS Swift sank one of the enemy destroyers, Then the Broke deliberately rammed another, , almost breaking it in two. The two ships became locked together and for a while there was close quarters fighting on Broke's deck until the Broke managed to break free. The German destroyer sank while the remaining German warships escaped. The badly damaged Broke was towed home, while the similarly damaged Swift made her own way back. The action gained him immediate promotion to the rank of captain, award of the DSO, and made Evans a popular hero, feted in the British press as "Evans of the Broke". Evans wrote an account of his activities on the Dover Patrol in his book Keeping the Seas (1920). Evans married Norwegian Elsa Andvord in 1916, by whom he had two children: Richard Evans, 2nd Baron Mountevans (born 1918), and Cdr the Hon Edward Evans (born 1924), both of whom left children.
Соғыс аралығы
Қытай станциясында қызмет еткен кезінде Эванс "Хонг Мо" кемесінен 200 адамды құтқарып алды. Оның батып бара жатқан кемеге жүзіп барып, басшылық көрсеткені үшін бірнеше құтқару наградаларына ие болды. 1928 жылғы ақпанда ол Австралия Корольдік Теңіз Флотының (ресми атауы "Австралиялық эскадрильяның командирі") дербес адмиралы болып тағайындалды. 1932 жылғы қарашада вице-адмирал болды. 1933-1935 жылдары Африка станциясының бас қолбасшысы және Бечуаналенд, Свазиленд және Басутоланд британдық протектораттарының жоғары комиссарының орынбасары қызметін атқарды. 1935-1939 жылдары Кент қаласындағы Чатемде орналасқан Корольдік Теңіз Флотының операциялық қолбасшылық лауазымы – "Нор" бас қолбасшысы болып қызмет етті және 1936 жылғы шілдеде адмирал дәрежесіне көтерілді. Эванс 1935 жылы Бат орденінің кавалер-командоры (KCB) атанды, ал 1937 жылы Иерусалимнің Святого Иоанна орденінің (KGStJ) құрметті рыцары болып тағайындалды.
While in command of on the China Station, Evans rescued 200 survivors from the SS Hong Moh. His actions, including swimming to give direction on the sinking ship, earned him several awards for life saving. In February 1928 he was promoted to rear admiral commanding the Royal Australian Navy Fleet (formally titled "Rear Admiral Commanding HM Australian Squadron"). In November 1932 he was made vice admiral. He was commander in chief of the Africa Station and Deputy High Commissioner of the British Protectorates of Bechuanaland, Swaziland and Basutoland from 1933 to 1935. He served as Commander in Chief, The Nore, an operational command position of the Royal Navy based at Chatham in Kent, from 1935 to 1939 and was promoted to admiral in July 1936. Evans was advanced to Knight Commander of the Order of the Bath (KCB) in 1935, and appointed a Knight of Grace of the Order of St John of Jerusalem (KGStJ) in 1937.
Екінші дүниежүзілік соғыс
1939 жылы қайтарылғаннан кейін, Эванс келесі жылы Норвегия жорығына қатысты, одан соң 1941 жылдың 9 қаңтарында Корольдік теңіз күштерінен зейнетке шықты. Екінші дүниежүзілік соғыстың қалған бөлігінде ол Лондон айманындағы азаматтық қорғаныс комиссары қызметін атқарды. 1936 жылдан 1942 жылға дейін Абердин университетінің ректоры болды.
Recalled in 1939, the following year Evans participated in the Norwegian campaign, after which he retired from the Royal Navy on 9 January 1941. During the remainder of the Second World War he served as London Regional Commissioner for Civil Defence. He was Rector of the University of Aberdeen from 1936 to 1942.
Зейнеткерлік
1947 жылғы 4 наурызда Монтеванс MV Боливар атты норвегиялық кемеде болғанда, кеме екіге бөлініп, Далкей аралынан 13 шақырым қашықтықтағы Киш жағалауында қирады. Ол және кемеде болған тағы 44 адам Dún Laoghaire және Howth RNLI құтқару кемелерімен құтқарылды. 1947 жылы Эванс Ұлыбританиядағы кәсіби күрестің ережелерін бекіту үшін комиссия төрағасы болды. Бұл ережелер адмирал Лорд Монтеванс ережелері деп аталды. Эванс 1957 жылғы 20 тамызда Норвегияда қайтыс болды, ал оның орнын ұлы Ричард Эванс, 2-ші барон Монтеванс басты. Ол Ослодағы Vår Frelsers gravlund зиратындағы отбасылық жерлеу учаскесіне жерленді.
On 4 March 1947 Mountevans was on board a Norwegian vessel, MV Bolivar, when it broke in two and was wrecked on the Kish Bank 13 kilometers from Dalkey Island. He and 44 others on board were rescued by the Dún Laoghaire and Howth RNLI lifeboats. In 1947 Evans chaired a committee to formalise the rules of professional wrestling in the UK. These rules became known as the Admiral Lord Mountevans rules. Evans died in Norway on 20 August 1957 and was succeeded by his son Richard Evans, 2nd Baron Mountevans. He was buried in the family plot at the Vår Frelsers gravlund cemetery in Oslo.
Танымал мәдениетте
1948 жылғы «Антарктидадан келген Скотт» фильмінде Эванстың рөлін Кеннет Мор сомдады. 1985 жылғы «Жердегі соңғы орын» атты Орталық телеарнасының сериалында Эванстың рөлін актер Майкл Малони ойнады.
In the 1948 film Scott of the Antarctic, Evans was played by Kenneth More. In the 1985 Central Television serial, The Last Place on Earth, Evans was played by actor Michael Maloney.