Кіріспе

NASA таңдаған ғарышкерлер тобы – NASA Astronaut Group 3, «Он төрттік» – NASA-ның «Жемини» және «Аполлон» бағдарламалары үшін таңдалған он төрт ғарышкерден тұратын топ болды. Олардың таңдалуы 1963 жылдың қазан айында жарияланды. Жетісі АҚШ Әуе күштерінен, төртеуі – АҚШ Әскери-теңіз күштерінен, біреуі – АҚШ Теңіз жаяу әскерінен, ал екеуі – азаматтық қызметкерлер еді. Төртеуі ғарышқа ұшуға үлкермей, оқу-жаттығулар кезінде қайтыс болды. Қалған он ғарышкердің барлығы «Аполлон» миссияларына қатысты, ал бесеуі «Жемини» миссияларына да қатысты. Базз Олдрин, Алан Бин, Джин Сернан және Дэвид Скотт Айға бас салды. «Он төрттік» тобы сынақ ұшқышы болу талабын жеңілдеткен алғашқы топ болды, бірақ оның орнына әскери реактивтік ұшақтардағы тәжірибе талап етілді. Бұл Базз Олдринге, Билл Андерске, Джин Сернанға, Роджер Чаффиге, Уолтер Каннингхамға және Расти Швайкартқа қатысты, ал қалғандарының барлығы сынақ ұшқыштары болды. Орташа есепте, бұл топтың мүшелері бұрынғы екі топтан жас, сәл бойы ұзын, салмағы ауыр және білімі жоғары болды.

Өмірбаян

1957 жылғы 4 қазанда Кеңес Одағының "Спутник-1" спутнигін ұшыруы, "ғарыш жарысы" деп аталатын АҚШ-пен салқын соғыс кезеңіндегі технологиялық және идеологиялық бәсекелестікті бастады. Американың технологиялық кемістігін көрсету американдық қоғамды терең қызықтырды. "Спутник" дағдарысына жауап ретінде АҚШ президенті Дуайт Д. Эйзенхауэр Американың ғарыш бағдарламасын бақылау үшін жаңа азаматтық мекеме – Ұлттық аэронавтика және ғарыш басқармасын (NASA) құрды. Вирджиния штатының Хэмптон қаласындағы NASA Лэнгли зерттеу орталығының Ғарыш жұмыс тобы (STG) "Project Mercury" деп аталатын американдық ғарыш ұшу жобасын жасады, мақсаты – адамды ғарышқа, содан кейін орбитаға жіберу. 1959 жылғы 9 сәуірде "Түпкілікті жеті" немесе "Меркурий жеті" деп танылған алғашқы астронавттардың таңдалуы жарияланды. 1961 жылға қарай, әлі ғарышқа адамды жібермегенімен, STG "Project Mercury" жобасының бастапқы қиындықтарын жеңіп шыққанына сенімді болды және АҚШ ғарыш технологиясы бойынша Кеңес Одағынан озып кетті. STG Mercury Mark II-ні қарастыра бастады, ол түпнұсқа Mercury ғарыш кемесінің екі адамдық мұрагері болатын. Бұл сенім 1961 жылғы 12 сәуірде Кеңес Одағының "Восток-1" спутнигін ұшырғанда және ғарышкер Юрий Гагарин Жер орбитасына шыққан алғашқы адам болғанда күйреп қалды. Осыған жауап ретінде президент Джон Кеннеди 1961 жылғы 25 мамырда әлдеқайда амбициялы мақсатты жариялады: онжылдықтың соңына дейін адамды Айға жіберу. Бұл жобаның атауы "Аполлон" болды. Екі адамдық Mercury II ғарыш кемесінің концепциясы 1962 жылғы 3 қаңтарда ресми түрде "Gemini" жобасы деп аталды. 1962 жылғы 18 сәуірде NASA "Project Mercury" астронавттарына көмектесетін және "Gemini" миссияларында олармен бірге қатысатын астронавттардың екінші тобына өтініш қабылдай бастағанын ресми түрде хабарлады. Олар "Аполлон" жобасының миссияларын орындауға дайын болатын. "Келесі тоғыз" деп аталған тоғыз үміткер таңдалып, олардың есімдері 1962 жылғы 17 қыркүйекте жарияланды. 1963 жылғы мамыр айына қарай, "Gemini" жобасының қажеттіліктеріне жеткілікті астронавттар болғанымен, "Аполлон" жобасының жоспары бойынша 1965 жылы "Сатурн I" зымырандарымен төрт экипаждық Жер орбиталық миссиясы; 1966 жылы "Сатурн IB" зымырандарымен екі-төрт миссия; және 1967 жылдан бастап "Сатурн V" зымырандарымен Жер және Ай орбиталық миссияларының алты немесе одан да көп миссиясы жоспарланған. Осы жоспар бойынша NASA Астронавттар кеңсесінің басшысы, "Mercury Seven" астронавты Деке Слейтон, астронавттардың жетіспеушілігін болжады, бірақ олардың мұндай көп санының ұшатынына күмәнданды. Сонымен қатар, 1963 жылдың ортасына қарай "Mercury Seven" астронавттарының үшi – Скотт Карпентер, Джон Гленн және өзі – ұшудан шеттесті, нәтижесінде 13 белсенді астронавт қалды. Осыған сүйене отырып, ол жылдық шығын деңгейі шамамен он пайызды құрайды деп есептеді. Осыдан кейін "Аполлон" жобасына тағы 10-20 астронавт қажет болуы мүмкін екені анықталды. 1963 жылғы 5 маусымда NASA 10-15 жаңа астронавтты іздейтінін мәлімдеді. Азаматтық өтініштер 1963 жылғы 1 шілдеге дейін, ал әскери өтініштер 15 шілдеге дейін қабылдауға болады, бұл әскери қызметтерге өтініш берушілерді алдын ала тексеруге уақыт береді.

Таңдау процесі

Іріктеу комиссиясы құрылды, оған Меркурий 7 астронавттары Дек Слейтон, Алан Шепард, Уолли Ширра және Джон Гленн, сондай-ақ НАСА-ның сынақ ұшқышы Уоррен Дж. Норт, Ұшқыш топтарын басқару бөлімінің бастығы кірді. Белгіленген мерзімге дейін 720 өтініш келіп түсті, оның 492-сі әскери қызметкерлерден, ал 228-і азаматтық адамдардан болды. Олардың 490-ы қабылдауға лайықты деп танылды және 136-сы тексеруге іріктелді. Іріктеу комиссиясы 17-20 шілде аралығында өтініштерді қарастырып, одан әрі қарау үшін үздік 34 үміткерді таңдады. Олар 31 шілде мен 15 тамыз аралығында медициналық тексеруден өту үшін Брукс әуе базасына жіберілді. Үміткерлер "бізге алғашқы жетіге жасалған сияқты ешқандай қорлық көрсетілмеді" деп қуанды. Тексерулерге кардиограмма, жүгіргендегі сынақтар, электроэнцефалограмма және қандағы қант деңгейін тексеру кірді. Олардың оттегінің жетіспеуіне қалай ден қоятынын анықтау үшін гипоксиялық сынақтар жасалды, оларды қараңғы бөлмелерде айналдырып, қозғалысқа байланысты ауруға төзімділігін тексерді, ал бір құлаққа мұз су құйып, ішкі құлақтың тепе-теңдік бұзылысына қалай реакция жасайтынын бағалады. Психологиялық сынақтардың бірінде үміткерлерге ақ қағаз беріліп, оның нені бейнелейтінін сұрады. 1962 жылы осы процестен өткен азаматтардың бірі Майкл Коллинз, ол қағазда қарда жыныстық қатынаста жүрген ақ аюлар бейнеленгенін айтты. Медициналық себептермен алты үміткер іріктеуден шығарылды. Содан кейін Дуайт ARPS-ке өтініш берді, ал Роберт Ф. Кеннеди ЛеМейге оның қабылдануын қамтамасыз етуді бұйырды. Полковник Чак Йегер, командир, Дуайттан жоғары бағаланған басқа ұшқыштар бар екенін айтып, наразылық білдірді. Барлығы қабылданды, сондықтан IV топқа әдеттегі сегіз емес, он төрт адам қабылданды. "Неге қара нәсілді жігіт ғарышқа ұшуы керек?" - деп сұрады Йегер, содан кейін: "Егер маған қалдырылса, сіздер тіпті Әуе күштерінің формасын киюге де лайық болмас едіңіздер". Дуайт сыныпта сегізінші орынды иеленді. Оның алдындағы жеті үміткермен бірге Дуайт 1963 жылдың шілде айында НАСА астронавттарын даярлауға АҚШ Әуе күштерінен ұсынылды. Дуайт соңғы үміткерлердің қатарына кірмеді, бірақ оның сыныптастары Скотт пен Фриман кірді.

Топ мүшелері

+ Төрт ғарышкер Бейне Аты Туған Өлген Мансабы Сілтеме. (Сығанақ) Глен Ридж, Нью-Джерси, 20 қаңтар 1930 31 желтоқсан 2100 Олдрин 1951 жылы Вест-Пойнттегі АҚШ әскери академиясында механикалық инженерлік мамандығы бойынша ғылым бакалавры дәрежесін алып, сыныпта үшінші орынды иеленді. Ол АҚШ Әуе күштеріне шақырылып, Корея соғысы кезінде реактивтік ұшқыш болып қызмет етті. Ол 66 жауынгерлік миссиясын орындады және екі МиГ-15 ұшағын атып түсірді. 1963 жылы Массачусетс технология институтында астронавтика бойынша ғылым докторы дәрежесін алды, диссертациясы адаммен орбиталық кездесу үшін көзқарас бағыты бойынша техникаға арналған. Ол Gemini 9 үшін резервтік ұшқыш, ал 1966 жылы Gemini 12 ұшқышы болды. Apollo 8 командалық модулінің резервтік ұшқышы болғаннан кейін, ол Apollo 11 ай модулінің ұшқышы болды және Айға аяқ басқан екінші адам болды. 1971 жылы NASA-дан кеткеннен кейін ол АҚШ Әуе күштері сынақ ұшқыштары мектебінің командирі болды. 1972 жылы Әуе күштерінен зейнеткерлікке шықты. Гонконг, 17 қазан 1933 31 желтоқсан 2100 Андерс 1955 жылы АҚШ Әскери-теңіз академиясынан электр инженерлігі бойынша ғылым бакалавры дәрежесін алып, Әуе күштеріне қатысуды таңдады. 1962 жылы Әуе күштері технология институтынан ядролық инженерия бойынша ғылым магистрі дәрежесін алды. 1968 жылғы желтоқсанда Apollo 8 ай модулінің ұшқышы ретінде, алғашқы айды айналып ұшуда Андерс маңызды фотосуреттерге, әсіресе Жердің тууына жауапты болды. Сондай-ақ, ол Gemini 11 және Apollo 11 үшін резервтік командалық модульдің ұшқышы болды. Астронавт корпусынан кеткеннен кейін Андерс 1969 жылдан 1973 жылға дейін Ұлттық аэронавтика және ғарыш кеңесінің атқарушы хатшысы, 1973 жылдан 1975 жылға дейін Атом энергиясы комиссиясының мүшесі, Ядролық реттеу комиссиясының бірінші төрағасы және Норвегиядағы АҚШ елшісі болды. Дейтон, Огайо, 30 желтоқсан 1931 28 ақпан 1966 Бассетт 1950 жылдан 1952 жылға дейін Колумбустағы Огайо мемлекеттік университетінде оқыды. 1952 жылы колледждің ортасында Бассетт Әуе күштері ROTC-ке қатысты, бірақ сол жылдың қазан айында АҚШ Әуе күштеріне авиация курсанты ретінде кірді. Ол 1960 жылы Техас технологиялық колледжінде электротехника мамандығы бойынша ғылым бакалавры дәрежесін алды және Лос-Анджелестегі Оңтүстік Калифорния университетінде аспирантуралық жұмыс жасады. Бассетт сонымен қатар USAF эксперименталды сынақ пилоттары мектебін (62A сыныбы) және ARPS (III сыныбы) бітірді. Ол Gemini 9 ұшқышы болып таңдалды, бірақ миссияға дейін төрт айдан аз уақыт бұрын T-38 ұшағының апатында қайтыс болды. Уилер, Техас, 15 наурыз 1932 26 мамыр 2018 Бин 1955 жылы Техас университетінің Остин қаласындағы авиациялық инженерлік мамандығы бойынша ғылым бакалавры дәрежесін алды. Ол әскери-теңіз офицерлерін даярлау корпусы (NROTC) бағдарламасы арқылы офицер болып тағайындалды және Мэриленд штатының Патуксент Ривердегі АҚШ әскери-теңіз сынақ пилоттары мектебінде оқыды. Ол Gemini 10 үшін резервтік командалық пилот және Apollo 9 үшін резервтік ай модулінің пилоты болды. 1969 жылы Apollo 12 ай модулінің пилоты ретінде ол Айға аяқ басқан төртінші адам болды. Ол 1973 жылы Skylab 3 командирі, ал 1975 жылы Apollo-Soyuz сынақ жобасының резервтік командирі болды. 1975 жылғы қазанда әскери-теңіз флотынан зейнеткерлікке шықты, бірақ азаматтық ретінде Астронавт кеңсесі ішіндегі Астронавт кандидаттары операциялары мен оқу тобының басшысы болып қызмет етті. 1981 жылы NASA-дан зейнеткерлікке шықты. Чикаго, Иллинойс, 14 наурыз 1934 16 қаңтар 2017 Сернан Пердью университетінде оқыды. Ол NROTC бағдарламасы арқылы әскери-теңіз флотына қатысты. 1963 жылы Калифорниядағы Монтерейдегі АҚШ әскери-теңіз аспирантурасында авиациялық инженерлік мамандығы бойынша ғылым магистрі дәрежесін алды. Сернан 1966 жылы Gemini 9A үшін резервтік пилот, кейіннен бірінші пилот болды, ол екінші американдық EVA-ны орындады. Ол Gemini 12 және Apollo 7 үшін ай модулінің резервтік пилоты болды. 1969 жылғы мамырда ол Apollo 10-дағы ай модулінің пилоты болды, бұл Айға қонуға арналған "дайындық", ай модулінің алғашқы айлық ұшуы және экипаждық көлікпен қол жеткізген ең жоғары жылдамдық. Ол Apollo 14 ғарыш кемесінің резервтік командирі болды, содан кейін Apollo 17 ғарыш кемесінің командирі ретінде Айға оралды, бұл соңғы адаммен Айға қону болды және Айға аяқ басқан соңғы адам болды. Ол Айға екі рет ұшқан үш адамның бірі. 1976 жылы NASA мен әскери-теңіз флотынан зейнеткерлікке шықты. Гранд-Рапидс, Мичиган, 15 ақпан 1935 27 қаңтар 1967 Чаффи Иллинойс технология институтында және Пердью университетінде оқыды, онда ол 1957 жылы авиациялық инженерлік мамандығы бойынша ғылым бакалавры дәрежесін алды. Ол NROTC бағдарламасы бойынша әскери-теңіз флотына қатысты. 1962 жылы ол Райт Паттерсон әскери-әуе базасындағы Әуе күштері технология институтында сенімділік инженерлігі бойынша ғылым магистрі дәрежесін алуға кірісті. Ол алғашқы экипаждық Apollo миссиясының пилоты болуға жоспарланған, бірақ ұшыру репетициясы кезінде кабинадағы өрттен қаза тапты. Рим, Италия, 31 қазан 1930 28 сәуір 2021 Коллинз 1952 жылы Вест-Пойнттегі АҚШ әскери академиясынан әскери ғылымдар бойынша ғылым бакалавры дәрежесін алды және Әуе күштеріне қатысты. Ол USAF эксперименталды ұшу сынақ пилоттары мектебін (60C сыныбы) және ARPS (III сыныбы) бітірді. 1965 жылы ол Gemini 7 үшін резервтік пилот болды, содан кейін 1966 жылы Gemini 10 ұшқышы болды, бұл екі рет кездесуді орындаған алғашқы миссия және оның барысында ол екі EVA орындады. Ол Apollo 3 (кейіннен Apollo 8 деп аталды) экипажында болды, бірақ ұшырудан бірнеше ай бұрын медициналық себептермен алынып тасталды. 1969 жылы ол Apollo 11 командалық модулінің пилоты ретінде Айға ұшты, бұл алғашқы Айға қону болды. Ол 1970 жылдың қаңтарында NASA-дан кетіп, Халық істері жөніндегі мемлекеттік хатшысының орынбасары және Вашингтондағы Смитсониан институтының Ұлттық әуе және ғарыш мұражайының директоры болды. Крестон, Айова, 16 наурыз 1932 3 қаңтар 2023 Каннингем 1951 жылы әскери-теңіз флотына қатысты және 1952 жылы ұшу оқуын бастады. 1953 жылы ол АҚШ теңіз корпусының екінші лейтенанты болып тағайындалды және Корея соғысында түнгі истребитель пилоты ретінде 54 миссия орындады. Ол 1956 жылдан 1975 жылға дейін резервист болды. Каннингем 1960 жылы физика бойынша бакалавр, ал келесі жылы физика бойынша магистр дәрежесін алды. Ол астронавттарды даярлауға қабылданған кезде докторлық диссертациясын жазып жатқан. Ол Apollo 2 экипажының негізгі құрамында ай модулінің пилоты ретінде таңдалды, содан кейін Apollo 1 үшін резервтік экипажға кірді. Ол 1968 жылғы қазанда Apollo 7 ай модулінің пилоты ретінде ғарышқа ұшты, бұл алғашқы экипаждық Apollo миссиясы болды. Каннингем содан кейін Астронавт кеңсесінің Skylab бөлімінің бастығы болды. Ол 1971 жылы NASA-дан кетті. Колумбус, Огайо, 23 маусым 1930 2 желтоқсан 1987 Эйзель 1952 жылы АҚШ әскери-теңіз академиясын бітірді және Әуе күштеріне қатысуды таңдады. Ол 1960 жылы Огайодағы Райт Паттерсон әскери-әуе базасындағы Әуе күштері технология институтынан астронавтика бойынша ғылым магистрі дәрежесін алды. Ол USAF эксперименталды ұшу сынақ пилоттары мектебін (62A сыныбы) және ARPS (IV сыныбы) бітірді. Ол 1968 жылғы қазанда Apollo 7 командалық модулінің пилоты ретінде ғарышқа ұшты, бұл алғашқы экипаждық Apollo миссиясы болды. Сондай-ақ, ол Apollo 10 үшін резервтік командалық модульдің пилоты болды. 1972 жылы ол Әуе күштерінен және NASA-дан Тайландтағы АҚШ Бейбіт корпусының директоры болу үшін зейнеткерлікке шықты. Хаверфорд, Пенсильвания, 18 ақпан 1930 31 қазан 1964 Фримен Делавэр университетінде Ньюаркта бір жыл оқыды, содан кейін АҚШ әскери-теңіз академиясына түсті, онда ол 1953 жылы ғылым бакалавры дәрежесін алды және Әуе күштеріне қатысуды таңдады. 1960 жылы ол Мичиган университетінен авиациялық инженерлік мамандығы бойынша ғылым магистрі дәрежесін алды. Ол USAF эксперименталды сынақ пилоттары мектебін (62A сыныбы) және ARPS (IV сыныбы) бітірді. Ол 1964 жылы әртүрлі ғарышқа қатысты тапсырмаларға тағайындалғанға дейін T-38 апатында қаза тапты.

Оқыту

Ол "авиация мен астронавтика арасындағы қашықтықты қысқарту үшін, технологияның бізге тигізер ықпалын азайту үшін" пайдалы деп ойлады. 240 сағаттық курста астрономия (12 сағат), аэродинамика (8 сағат), ракеталар (12 сағат), байланыс (8 сағат), ғарыш медицинасы (12 сағат), метеорология (5 сағат), жоғарғы атмосфера физикасы (12 сағат), навигация (34 сағат), орбиталық механика (40 сағат), компьютерлер (36 сағат) және геология (58 сағат) пәндері оқытылды. Геология сабақтары ерекше жағдай болды, себебі олар тек он төрт емес, барлық астронавттар үшін арналған. Геология бойынша оқу-жаттығулар Аризонадағы Үлкен Каньонға және метеор кратеріне, Нью-Мексикодағы Филмонт Скаут ранчосына, Орегон штатының Бенд қаласындағы Ат лавасының түтік жүйесіне, сондай-ақ Техас штатындағы Марафон көтерілісіндегі күл ағынына саяхаттарды қамтыды. Бұдан бөлек, Панамада он төрт астронавт үшін жартас арасында тірі қалу жаттығулары, ал Невада штатының Рино қаласы маңында шөлде тірі қалу жаттығулары өткізілді. Суда тірі қалу жаттығуы Дильберт Дункерін пайдалана отырып, Пенсакола әскери-теңіз базасында жүргізілді. "Меркурий жетілігі" мен "Келесі тоғызы" жасағандай, он төрт астронавттың әрқайсысына басқалармен бөлісетін білімді дамыту және конструкторлар мен инженерлерге астронавттардың пікірін жеткізу үшін жеке бағыт берілді: Олдринге – миссияны жоспарлау; Андерске – қоршаған ортаны бақылау; Бассеттке – оқыту және симуляторлар; Бинге – құтқару жүйелері; Сернанға – ғарыш кемесінің қозғалтқышы және "Агена"; Шафиге – байланыс; Коллинзге – қысымды сақтайтын костюмдер және сыртқы кеңістікте жұмыс; Каннингхэмге – ұшпайтын эксперименттер; Эйзельге – кеңістіктік бағдар; Фриманға – күштеуіштер; Гордонға – кабинаны басқару; Швейкартқа – ұшу кезіндегі эксперименттер; Скоттқа – басшылық және навигация; ал Уильямсқа – қашықтықтан басқару операциялары мен экипаж қауіпсіздігі тапсырылды. Он төрт астронавт екі бөлімге бөлінді. "Аполлон" бөлімін "Меркурий жетілігінен" Гордон Купер басқарды. Оның құрамына "Тоғыздан" Пит Конрад, ал он төрттен Андерс, Сернан, Шафи, Каннингхэм, Эйзель, Фриман, Гордон және Швейкарт кірді. "Операциялық" бөлімді "Тоғыздан" Нил Армстронг басқарды. Оған "Тоғыздан" Эллиот Си, ал он төрттен Олдрин, Бассетт, Бин, Коллинз, Скотт және Уильямс бекітілді.

Мұра

Он төрт астронавттың арасында өлім-жітім көрсеткіші жоғары болды. Басетт, Фриман және Уильямс T-38 ұшақтарының апатынан, ал Шаффи «Аполлон-1» кемесінің өртінен ғарышқа ұшу мүмкіндігінсіз қаза тапты. Қалғандарының барлығы кем дегенде бір рет ұшты; Олдрин, Бин, Коллинз және Гордон екі рет, ал Сернан мен Скотт үш рет ұшты. Олдрин, Андерс, Бин, Сернан, Коллинз, Гордон және Скотт Айға ұшты (Сернан екі рет), ал Олдрин, Бин, Сернан және Скотт оның бетіне бас салды.