Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Умбри – ежелгі Италияның италық халқы. Умбрия деп аталатын аймақ әлі де бар, және қазір итальян тілінде сөйлейтін адамдар оны мекендейді. Ол ежелгі Умбриядан сәл кіші. Көбінесе ежелгі Умбрия қалалары б.з.д. 9-4 ғасырларда қорғануға қолайлы төбелерге орналасқан. Умбрия Тибр және Нар өзендерімен шектесіп, Адриатика теңізіндегі Апеннин тауларының етектерін қамтыды. Көне Умбрия тілі – латын-фалиск тілдерімен байланысты Оскан-Умбрия тобының бір тармағы.
Italic people of ancient Italy
The Umbri were an Italic people of ancient Italy. A region called Umbria still exists and is now occupied by Italian speakers. It is somewhat smaller than the ancient Umbria. Most ancient Umbrian cities were settled in the 9th 4th centuries BC on easily defensible hilltops. Umbria was bordered by the Tiber and Nar rivers and included the Apennine slopes on the Adriatic. The ancient Umbrian language is a branch of a group called Oscan Umbrian, which is related to the Latino Faliscan languages.
Шығу тегі
Олар кейбір римдік дереккөздерде Ombrii деп те аталады. Ежелгі римдік жазушылар умбрилерді галлдықтардың ұрпақтары деп санайды және олардың ежелгі галл тайпасынан тарағанын жазды. Плутарх бұл атаудың солтүстік Еуропа тайпасының атын жазудың басқаша түрі болуы мүмкін екенін, ал екі этнонимнің де « » патшалығымен байланысы бар екенін айтты. (Дегенмен, грек және рим ғалымдары кейде кельт және герман халықтарын шатастыратын. Тарихи Амброндар Ютландта немесе оның маңында пайда болған, олар герман тілінде сөйлейтін халық еді және олардың кельт халықтарымен байланысы бар екенін көрсететін ешқандай дәлел табылмады.) Ливийдің пікірінше, басқа галл тайпасы – Исомбрымен байланыс болуы мүмкін; олардың кельт атауы Исомбры «Төменгі Умбрия» немесе Умбрияның төменгі жағындағы тұрғындар дегенді білдіруі мүмкін. Сол сияқты, рим тарихшысы Катон Үлкені өзінің «Түпнұсқа» атты еңбегінде галлдарды «умбрилердің ата-бабалары» деп сипаттайды. Амброндар Ломбардтар мен Суэбтермен бірге Солтүстік Еуропа тайпалары ретінде «Widsith» поэмасында да еске алынады. Плиний Үлкені атаудың халықтық этимологиясы туралы былай деп жазды: «Умбрия халқы Италиядағы ең көне халық саналады; гректер оларды Ombrii (яғни, «дауыл халықтары», ὅμβρος – «дауыл» сөзінен) деп атаған, себебі олар күшті су тасқынынан аман қалған (сөзбе-сөз «дауылдың жаңбырынан, imbribus, жердің суға батуы»). Этрусктер умбрилердің 300 қаласын жеңіп алды. Олардың кеңеюі Ver Sacrum ритуалына сәйкес оңтүстікке қарай болды.
They are also called Ombrii in some Roman sources. Ancient Roman writers thought the Umbri to be of Gaulish origin; wrote that they were descended from an ancient Gaulish tribe. Plutarch wrote that the name might be a different way of writing the name of a northern European tribe, the and that both ethnonyms were cognate with "King of the ". (However, both Greek and Roman scholars sometimes conflated Celtic and Germanic peoples. The historical Ambrones originated in or around Jutland, were apparently a Germanic speaking people, and no evidence that they had a connection to the Celtic peoples, per se, has been found.) Livy suggested that the , another Gaulish tribe, might be connected; their Celtic name Isombres could possibly mean "Lower Umbrians," or inhabitants of the country below Umbria. Similarly Roman historian Cato the Elder, in his masterpiece Origines, defines the Gauls as "the progenitors of the Umbri". The Ambrones are also mentioned, with the Lombards and the Suebi, among the tribes of Northern Europe in the poem Widsith. Pliny the Elder wrote concerning the folk etymology of the name: quote|The Umbrian people are thought the oldest in Italy; they are believed to have been called Ombrii (here, "the people of the thunderstorm," after ὅμβρος, "thunderstorm") by the Greeks because they survived the deluge (literally "the inundation of the lands by thunderstorms, imbribus). The Etruscans vanquished 300 Umbrian cities. Their expansion was in a southward direction, according to the rite of Ver Sacrum.
Мәдениет
Лепонт жазулары Умбрияда да табылды, бұл аймақ Терни мәдениетінің пайда болған жері, ол Халштатт және Ла Тене кельт тілді мәдениеттерімен күшті ұқсастықтарға ие болды. Біздің заманымыздан бұрын 10 ғасырға жататын Тернидің Умбрия некрополі Голасекка мәдениетінің кельт некрополімен толық дерлік бірдей болды.
Lepontic inscriptions have also been found in Umbria, in the area which saw the emergence of the Terni culture, which had strong similarities with the Celtic speaking cultures of Hallstatt and La Tène. The Umbrian necropolis of Terni, which dates back to the 10th century BC, was virtually identical in every aspect to the Celtic necropolis of the Golasecca culture.
Дін
Біздің заманымыздан бұрынғы 6-4 ғасырларда Умбрия қауымдары құдайларға құрбандық шалатын ауылдық қасиетті орындар салды. Жануарлар немесе құдайлардың пішініндегі қоладан жасалған құрбандық заттары да ұсынылды. Умбрия құдайларының қатарында Ферония, Валентия, Минерва Матузия және Клитумн бар. Игувин тақташалары 1444 жылы Италиядағы Губбио қаласының жанындағы Шеггияда табылды. Б.з.б. 2-немесе 3-ғасырларда жазылған олар, жануарларды құрбандыққа шалумен байланысты діни ғұрыптарды сипаттайды. Гиспеллумдағы Венераға (немесе оның Умбриядағы теңдесіне) арналған ежелгі қасиетті орын, б.з.б. 3-ғасырдан бастап Умбрия тайпалары үшін маңызды қасиетті мекен болды және Республика дәуірінде (б.з.б. 2-1 ғасырлар) монументалды түрде безендірілді. Қазіргі заманғы Цери фестивалі Губбио қаласында жыл сайын 15 мамырда епископ Убальд немесе Губбиолық Убальдоны (1084-1160 жж.) құрметтеп тойланады. Бұл фестиваль сондай-ақ Пэнсильвания штатындағы Джессуп қаласында, Губбио аймағынан көптеген иммигранттар тұратын жерде, Сент-Убальдо күні ретінде аталып өтеді.
During the 6th–4th centuries BC, Umbrian communities constructed rural sanctuaries in which they sacrificed to the gods. Bronze votives shaped as animals or deities were also offered. Umbrian deities include Feronia, Valentia, Minerva Matusia and Clitumnus. The Iguvine Tablets were discovered in 1444 at Scheggia, near Gubbio, Italy. Composed during the 2nd or 3rd centuries BC, they describe religious rituals involving animal sacrifice. The ancient sanctuary to Venus (or her Umbrian equivalent) at Hispellum was an important sacred place for Umbrian tribes from the 3rd c. BC and the site was monumentalised in the Republican age (2nd 1st century BC). The modern Festival of Ceri, celebrated every year in Gubbio on May 15 in honor of Bishop Ubald or Ubaldo of Gubbio (1084 1160), shares certain features with the rites described in the 3rd c. BC Iguvine tables mentioned above, and so may be a survival of that ancient pre Christian custom. It is also celebrated in Jessup, PA, a town with a large number of immigrants from the Gubbio area, as Saint Ubaldo Day.
Саяси құрылым
Бізде ежелгі Умбрияның саяси құрылымы туралы тікелей мәліметтер аз болғанымен, екі адамның ухтурдың жоғары лауазымын атқарғаны және рәсімдерді бақылауға жауапты болғаны анық. Басқа азаматтық лауазымдардың ішінде марон болды, ол ухтурдан төмен дәрежелі (латын auctor-ымен тығыз байланысты, содан ағылшын тіліндегі "автор" сөзі шыққан), сондай-ақ kvestur деп аталатын діни лауазым (латын квесторымен туыс немесе одан алынған). Умбрияның әлеуметтік құрылымы, әлдебір әскери шен-қызметке негізделген, ерекше топтарға бөлінген. Август билігі тұсында төрт умбриялық аристократ сенатор атанды. Император Нерваның әулеті Умбриядан шыққан. Гай Джолион Брэдлидің сөзінше, "Аймақтың діни орындары ауыл шаруашылығы және мал өсірумен айналысатын қоғамды көрсетіп тұр деп есептелінеді, ал қалалық өмір Этруриямен салыстырғанда осы қоғамға кеш келген".
While we have little direct information about ancient Umbrian political structure, it is fairly clear that two men held the supreme magistracy of uhtur and were responsible for supervising rituals. Other civic offices included the marone, which had a lower status than uhtur (closely related to Latin auctor whence English "author"), and a religious position named kvestur (cognate to or a borrowing of Latin Quaestor). The Umbrian social structure was divided into distinct groups probably based upon military rank. During the reign of Augustus, four Umbrian aristocrats became senators. Emperor Nerva’s family was from Umbria. According to Guy Jolyon Bradley, " The religious sites of the region have been thought to reveal a society dominated by agricultural and pastoral concerns, to which town life came late in comparison to Etruria."