Кіріспе
Австриялық опера әншісі
Хилде Гюден (немесе Гюден; 15 қыркүйек 1917 – 17 қыркүйек 1988) – австриялық сопрано, өзінің заманындағы ең бағаланған Штраус және Моцарт сопраноларының бірі болған. Оның жастыққа толы және көтеріңкі интерпретациялары оны «Ариадна на Наксос» операсындағы Цербинетта және «Фигароның үйленуі» операсындағы Сюзанна сияқты рөлдерді орындауға өте қолайлы еткен.
Ерте өмір
Венада туған Хюльда Гейрингер, Ото Иродан ән салуды, Мария Ветцельсбергерден фортепианоны және Вена музыка академиясында биді оқыды. 1937 жылы ол Вена халық операсында Бенацкийдің "Herzen im Schnee" опереттасында Хюльда Герин атымен дебют жасады. Операдағы дебюті 1939 жылы Цюрих операсында "Фигароның тойы" операсындағы Херубино рөлімен болды. 1941 жылы танымал дирижер Клеменс Краусс оны Мюнхен мемлекеттік операсына шақырды, онда ол үлкен табысқа ие болды. Осы кезден бастап ол Хилде Гюден сахналық есімін қолданды.
Соғыстан кейінгі мансап
Италияда Туллио Серафин оны Рим мен Флоренцияда Софияны (Der Rosenkavalier) орындауға шақырды. Одан кейін ол Париж, Милан, Лондон, Венеция, Глиндеборн және басқа да ірі қалаларда зор табысқа жетті. 1946 жылы Зальцбург фестивалінде Моцарттың «Дон Джованни» операсында Зерлина рөлін орындап, тұңғыш рет сахнаға шықты. 1947 жылы Вена мемлекеттік операсының қатарына ұзақ жылдарға қосылды, онда 1973 жылға дейін ең көрнекті жұлдыздардың бірі болды. 1951 жылдың желтоқсанында Метрополитен операсында Риголеттодағы Гилда рөлінде дебют жасады. 1953 жылы Метрополитен операсында Стравинскийдің «Рейк прогресі» операсының АҚШ-тағы тұңғыш қойылымында Энн Трулове рөлін орындады. 1950 жылдардың соңынан бастап, ол сол опералардағы жеңіл рөлдерден лирикалық рөлдерге көшті: Сусаннадан Альмавива графинясына («Le nozze di Figaro»), Зерлинадан Донна Эльвираға («Дон Джованни»), Деспинадан Фиордилигиге («Così fan tutte»), Наннеттадан Элис Фордқа («Фальстаф»), Музеттадан Мимиге («La bohème»). Ол сондай-ақ «Травиатадағы» Виолетта, «Фаусттағы» Маргарита және «Кармендегі» Микаэла рөлдерімен де жоғары бағаланды. Ол өте жан-жақты және дамыған әнші болды. Моцарт пен Рихард Штраус операларынан басқа, ол оперетта жанрында да өте жақсы орындаушы болды. «Жатыр жұлдызы» («Die Fledermaus») операсындағы Розалинді оның ең сәтті рөлдерінің бірі деп есептейді. Белканто репертуарында ол Риголеттодағы Гилда және «Эліксир махаббаты» («L'elisir d'amore») операсындағы Адина рөлдерімен танымал болды. Ол сонымен қатар Lied және оратория жанрындағы туындыларын орындаумен де көзге түсті. 71 жасында Клостернойбургте қайтыс болды және Мюнхендегі Вальдфридхоф зиратына жерленді. (Тенор Фриц Вундерлих те сол жерде жерленген.)
Жазбалар
1950-1960 жылдары Хильда Гюден өзінің ұрпағының ең жақсы әртістерімен, әсіресе Decca/London лейблі үшін ондаған жазба жасады. Оның жазылған туындыларының таңдауы:
1. Моцарт: «Фигароның тойы» (Сузанна рөлінде) Лиза делла Каса, Чезаре Сиепи және Эрих Клайбер (дирижер) қатысуымен; Вена мемлекеттік операсының хоры және Вена филармониясы оркестрі; 1955 ж. жазылған (Decca)
2. Моцарт: «Дон Джованни» (Зерлина рөлінде) Лиза делла Каса, Чезаре Сиепи, Уолтер Берри, Сюзанна Данко және Йозеф Крипс (дирижер) қатысуымен; Вена мемлекеттік операсының хоры мен оркестрі; 1955 ж. жазылған (Decca)
3. Моцарт: «Сиырқұйрық флейтасы» (Памина рөлінде) Вильма Липп, Леопольд Симоно, Курт Бёме және Карл Бём (дирижер) қатысуымен; Вена мемлекеттік операсының хоры мен оркестрі; 1955 ж. жазылған (Decca)
4. Иоганн Штраус: «Жарқанат» (Розалинда рөлінде) Вильма Липп, Антон Дермота, Юлиус Патзак және Клеменс Краусс (дирижер) қатысуымен; Вена мемлекеттік операсының хоры мен оркестрі; 1950 ж. жазылған (London Gramophone LLP 305, Decca, қазір тек «қоғамдық домендегі» нұсқаларда ғана қолжетімді)
5. Иоганн Штраус: «Жарқанат» (Розалинда рөлінде) Эрика Кётт, Уолтер Берри, Реджина Ресник және Герберт фон Караян (дирижер) қатысуымен; Вена мемлекеттік операсының хоры мен оркестрі; 1960 ж. жазылған (Decca)
6. Иоганн Штраус: «Цыган бароны» (Саффи рөлінде) Карл Теркал, Уолтер Берри, Аннелизе Ротенбергер және Генрих Холлрайзер (дирижер) қатысуымен; Вена мемлекеттік операсының хоры мен оркестрі; 1959 ж. жазылған (EMI)
7. Рихард Штраус: «Дафна» (Дафна рөлінде) Фриц Вундерлих, Джеймс Кинг, Пол Шоффлер және Карл Бём (дирижер) қатысуымен; Вена мемлекеттік операсының хоры мен оркестрі; 1964/тікелей эфирде жазылған (DG)
8. Рихард Штраус: «Кавалерлердің гүлдері» (Софи рөлінде) Мария Рейнинг, Сена Юринак және Эрих Клайбер (дирижер) қатысуымен; Вена мемлекеттік операсының хоры мен оркестрі; 1954 ж. жазылған (Decca)
9. Рихард Штраус: «Тыныш әйел» Герман Прей, Фриц Вундерлих, Ханс Хоттер және Карл Бём (дирижер) қатысуымен; Вена мемлекеттік операсының хоры мен оркестрі; 1959/тікелей эфирде жазылған, Зальцбург фестивалі (DG)
10. Рихард Штраус: «Наксос аралындағы Ариадна» (Зербинетта рөлінде) Лиза делла Каса, Ирмгард Зифрид, Рудольф Шок және Карл Бём (дирижер) қатысуымен; Вена мемлекеттік операсының хоры мен оркестрі; 1954/тікелей эфирде жазылған, Зальцбург фестивалі (DG)
11. Рихард Вагнер: «Нюрнберг шебер әншілері» (Ева рөлінде) Пол Шоффлер, Гюнтер Трептоу, Карл Дёнх, Антон Дермота және Ханс Кнаппертсбуш (дирижер) қатысуымен; Вена мемлекеттік операсының хоры мен оркестрі; 1950–51 ж. жазылған (Decca)
12. Джакомо Пуччини: «Богема» (Музетта рөлінде) Рената Тебалди, Джачинто Пранделли, Фернандо Корена және Альберто Эреде (дирижер) қатысуымен; Orchestra e coro dell'Accademia di Santa Cecilia, Рим; 1950 ж. жазылған (Decca)
13. Джузеппе Верди: «Риголетто» (Гилда рөлінде) Альдо Протти, Марио Дель Монако, Чезаре Сиепи және Альберто Эреде (дирижер) қатысуымен; Accademia di Santa Cecilia хоры мен оркестрі, Рим; 1954 ж. жазылған (Decca)
Видео
«Фигароның үйленуі» операсындағы графиня рөлінде Дитрих Фишер-Дискау, Герайнт Эванс, Гразиелла Сьютти және Эвелин Лирмен бірге, 1963 жылы Зальцбург фестивалінде Лорен Маазельдің жетекшілігімен тікелей өнер көрсеткен. DVD-ді Video Artists International, Inc. шығарды. Каталог нөмірі VAI DVD 4519. «Дон Паскуале» және «Жарқанат» операларынан ариялар «Ән өнерінің алтын ғасыры», 1 том, Video Artists International, Inc. баспасынан жарық көрді. Каталог нөмірі VAI DVD 4701. «Весёлая вдова» («The Merry Widow») операсынан «Вилия» әні «Ән өнерінің алтын ғасыры», 2 том жинағында. Video Artists International, Inc. баспасынан жарық көрді. Каталог нөмірі VAI DVD 4702.