Кіріспе
Мұздатылған десерт сататын дүкен
Мұздатылған балмұздақ (американдық ағылшын тілінде) немесе мұздатылған балмұздақ (британдық ағылшын тілінде) – мұздатылған балмұздақ, желато, сорбе және/немесе мұздатылған йогуртты тұтынушыларға сататын орындар. Балмұздақ әдетте қалыпты балмұздақ (сондай-ақ қатты қапталған немесе қатты берілетін балмұздақ деп те аталады) және/немесе жұмсақ балмұздақ түрінде сатылады, оны көбінесе шектеулі дәмдері бар аппарат арқылы (мысалы, шоколад, ваниль және "твист" немесе "зебра", олардың қоспасы) ұсынады. Балмұздақ дүкендері әдетте көптеген дәмдер мен тағамдар ұсынады. Дүкендерде балмұздақ пен басқа мұздатылған десерттер конусқа, стақанға немесе тарелкеге салынып беріледі, соңғы екеуін қасықпен жеуге болады. Кейбір балмұздақ дүкендері балмұздақтан жасалған десерттерді, мысалы, сандэ (сироп, кілегей және басқа да қосымшалармен безендірілген балмұздақ) немесе сүт коктейлі, тіпті аралас сусынды (Бостон шейкері деп аталады) дайындайды.
Тарих
Мұздың шығу тегі жиі даулы болғанымен, көптеген ғалымдар алғашқы мұзхананың 17 ғасырда Францияда ашылғанын көрсетеді. 1686 жылы Франческо Прокопио дель Колтелли Париждегі алғашқы кафесін ашты. Сицилиялық негізін қалаушының атымен аталған "Кафе Прокоп" француз халқына джелатоны таныстырды. Бұл десерт элиталық қонақтарға кішкентай фарфор ыдыстарда ұсынылды. 1800 жылға дейін мұздық сирек және экзотикалық десерт болып қала берді, оны көбінесе жоғары топтағы адамдар жеді. 1800 жылы жылу оқшауланған мұз үйлерінің, 1851 жылы Пенсильваниядағы алғашқы мұз құйма зауытының және 1870 жылдары өнеркәсіптік салқындатудың енгізілуі мұз құймасын өндіру мен сақтауды әлдеқайда оңайлатты. Алғашқы мұз құйма зауытын Филадельфия фермерлерінен сүт өнімдерін сатып алып, Балтиморда сататын сүт сатушы Джейкоб Фасселл салған. Мұздықты жаппай өндіру өнімнің бағасын айтарлықтай төмендетіп, оны қарапайым халыққа да қолжетімді етті. 19 ғасырдың басында Филадельфияда (Пенсильвания штаты) "мұз, сироп, француз ликерлері, торт, ең жақсы шараптар, желе және т.б." сияқты түрлі сусындар сататын АҚШ-тағы мұз құйма дүкенінің алғашқы нұсқасы болды. Бір дереккөз бойынша, АҚШ-тағы алғашқы мұз құйма дүкені 1790 жылы Нью-Йорк қаласында ашылған.
Өнімнің жалпы көрінісі
Gelato - американдық балмұздаққа қарағанда көбірек сүт және азырақ майы бар итальяндық балмұздақ. Сорбет – жеміс, сироп және мұздан жасалған мұздатылған тәтті. Оған сүт немесе май қосылмайды. Мұздатылған йогурт – майлылығы төмен балмұздақтың танымал түрі, құрғақ балмұздаққа ұқсас жұмсақ текстураға ие. Бұл мұздатылған өнімдердің бәрі балмұздақ конустары, кеселер, балмұздақ десерттері және сүт коктейльдері түрінде сатылуы мүмкін. Кейбір дүкендер мұзды торттар, балмұздақ таяқшалары және басқа да алдын ала қаптамаланған мұздатылған тәттілерді де сатады. Мұздатылған десерттерден басқа, кейбір заманауи балмұздақ дүкендері әртүрлі ыстық, жылдам дайындалатын тағамдарды да сатады.
Түрлері
Мұражайлар (немесе дәмханалар) көлемі мен атмосферасы жағынан әртүрлі болады. Кейбіреулерінде тек тапсырыс беру терезесі және сыртқы орындықтар ғана болады, ал енді біреулерінде толыққанды ішкі жабдықтар бар. Кейбір мұражайларда машинадан өтуге арналған терезелер де бар. Тіпті осы әдістердің бірнешеуін біріктіретін мұражайлар да кездеседі. Кейбір мұражайлар жыл бойы ашық болады, әдетте жылы аймақтарда және қалалық жерлерде, ал суық климаттағылары тек жылы айларда, әсіресе наурыздан қарашаға дейін жұмыс істейді. Мысалы, Австрияның Вена қаласындағы кейбір балмұздақ сататын жерлер қыс айларында жабылады. Ресейдің Мәскеу қаласындағы кейбір балмұздақ сататын жерлер балмұздақпен бірге алкогольдік сусындарды да ұсынады.