Оңтүстік жұлдыздар шоқшасы - Гру́с — Мақалалармен ағылшынша

Кіріспе

Оңтүстік аспан шеңберіндегі шоқжұлдыз.

Грус шоқжұлдызына сәйкес жұлдыздар көбінесе Қытайдан көруге тым оңтүстікке орналасқан. Қытай астрономиясында Гамма және Ламбда Грюистер, Piscis Austrinus шоқжұлдызының жұлдыздарымен бірге, ванна тәрізді Bàijiù астеризмінің құрамына кірген болуы мүмкін.

Сипаттамалары

Грус солтүстікке қарай Piscis Austrinus, солтүстік-шығысқа қарай Sculptor, шығысқа қарай Phoenix, оңтүстікке қарай Tucana, оңтүстік-батысқа қарай Indus және батысқа қарай Microscopiumмен шектеседі. Байер өзінің Уранметриясында Грусқа жол ашу үшін Piscis Austrinus құйрығын туралады. 1922 жылы Халықаралық астрономиялық одақ қабылдаған үш әріпті қысқарту "Gru" болып табылады. Бельгиялық астроном Эжен Дельпорт 1930 жылы белгілеген шоқжұлдыздың ресми шекаралары 6 сегменттен тұратын көпбұрыш ретінде анықталады. Экваторлық координаттар жүйесінде осы шекаралардың оң жақ көтерілу координаттары −36.31° мен −56.39° аралығында, ал еңіс координаттары −36.31° мен −56.39° аралығында орналасқан. Грус ағылшын аралдары мен АҚШ-тың солтүстігіндегі бақылаушылар үшін тым оңтүстікке қарай орналасқан, бірақ оны Флоридадан немесе Сан-Диегодан оңай көруге болады; бүкіл шоқжұлдыз 33°N енінен оңтүстікке қарай бақылаушылар үшін көрінеді. Құралымның кейбір бөліктері техникалық тұрғыдан 33°N мен 53°N аралығындағы көрермендер үшін көкжиектен жоғары көтерілгенімен, көкжиектен бірнеше градусқа дейінгі жұлдыздар байқауға келмейді. Байер өзінің картасында Грусты бейнеледі, бірақ оның жұлдыздарына Байер атауларын бермеді. Француз зерттеушісі және астрономы Николя Луи де Лакаилль оларды 1756 жылы Альфадан Фиге дейін белгіледі, кейбірін жіберіп алды. 1879 жылы американдық астроном Бенджамин Гулд Каппа, Ну, Омикрон және Си деген атауларды қосты, олардың барлығын Лакаилль каталогтаған, бірақ Байер атаулары берілмеген. Лакаилль оларды тым әлсіз деп санады, ал Гулд басқаша ойлады. Шы Грюис бастапқыда Микроскопиумға орналастырылған. Керісінше, Гулд Лакайнның Сигмасын тым күңгірт деп санағандықтан тастады. Грус бірнеше жарқын жұлдыздарға ие. Оның дәстүрлі атауы, Алнаир, "жарық" дегенді білдіреді және оның Грустың ең жарқын жұлдызы деген мәртебесіне сілтеме жасайды (бірақ арабтар оны Балықтың құйрығындағы ең жарқын жұлдыз ретінде көрді, өйткені Грус сол кезде суреттелген). Алнаир шамамен 380 есе жарық және Күн диаметрінен 3 есе артық. Алнаирден батысқа қарай 5 градус жерде орналасқан M5III типті спектральді қызыл алып. Оның диаметрі 0,8 астрономиялық бірлік (АБ) (егер Күн жүйесінде орналасса, ол Венера орбитасына дейін созылады) және Жерден шамамен 170 жарық жылы қашықтықта орналасқан. Бұл өзгеретін жұлдыз, ең төменгі шамасы 2,3, ең жоғарғы шамасы 2,0. Пегас алаңынан Фомалхаут арқылы өтетін қиялға салынған сызық Алнаир мен Бета Грюиске жетеді. Бета Грюис – көк-ақ субгигант, спектрлік түрі B8III және шамасы 3,0, Жерден 211 жарық жылы қашықтықта орналасқан. Сондай-ақ Аль-Дханаб деп аталады. Грус шоқжұлдызында жалаң көзбен көрінетін бірнеше қос жұлдыз бар. Алнайр мен Бетамен үшбұрыш құрайтын Дельта Грюис – оптикалық қос, оның компоненттері – Дельта1 және Дельта2 45 доға секундқа бөлінеді және 12 шамалы қызғылт сары жұлдыз серігі болуы мүмкін. Дельта2 – Жерден 325 жарық жылы қашықтықта орналасқан M4.5III типті және жартылай тұрақты өзгеретін қызыл алып, шамасы 3,99 мен 4,2 аралығында. Оның массасы Күн массасынан 3 есе, диаметрі 135 есе көп. Mu1 – екеуінің ішіндегі ең жарық, шамасы 4,8, Жерден 275 жарық жылы қашықтықта орналасқан, ал Mu2 – шамасы 5,11, 265 жарық жылы қашықтықта орналасқан. Пи Грюис – айнымалы компоненті бар оптикалық қос, оған Пи1 Грюис және Пи2 кіреді. Пи1 – S5 типті спектральді жартылай тұрақты қызыл алып, 191 күн ішінде 5,31-ден 7,01 шамаға дейін өзгереді, Жерден шамамен 532 жарық жылы қашықтықта орналасқан. Жердегі көрермендер үшін ең жарқын S класты жұлдыздардың бірі, оның 10,9 шамалы серігі бар, ол G0V типті сары негізгі тізбекті жұлдыз. Бұл жұп екілік жүйе болуы мүмкін. Пи2 – Жерден 130 жарық жылы қашықтықта орналасқан F3III IV типті спектрлі алып жұлдыз, оның шамасы көбінесе серігінен асып түседі, 5,6 шамасына жетеді. Оң жақ қанатты белгілеп тұрған – Тета Грюис, бірақ донор жұлдызының спектрлік түрі F5V деп есептеледі. Бұл жұлдыздардың спектрі жарылыстан кейін тынығатын күйге оралған нобаларға өте ұқсас, бірақ олардың өзі жарылып шыққандығы байқалған жоқ. Американың өзгермелі жұлдызды бақылаушылар қауымдастығы болашақтағы оқиғалар үшін оларды бақылауды ұсынады. CE Грюис (Grus V 1 деп те аталады) – ақ жұлдыз және донор жұлдыздан тұратын әлсіз (18–21 шамадағы) жұлдыздық жүйе; бұл жағдайда екеуі өте жақын, олар жауын-шашындық құлыпталған. Полярлар деп аталатын донор жұлдыздың материалы ақ жұлдыздың айналасында аккреция дискісін қалыптастырмайды, керісінше, тікелей оған ағылады. Алты жұлдыздық жүйеде планеталық жүйелер бар деп есептеледі. Tau1 Грюис – шамасы 6,0, Жерден шамамен 106 жарық жыл қашықтықта орналасқан сары жұлдыз. Ол негізгі тізбек жұлдызы болуы мүмкін немесе кеңейіп, салқындағандықтан тізбектен ғана бастап шығуы мүмкін. 2002 жылы осы жұлдызда планеталық серігі табылды. HD 215456, HD 213240 және WASP 95 – екі планетасы, планетасы және алыс қызыл ергежейлі планетасы бар сары күнге ұқсас жұлдыздар; соңғысы – WASP 95b – күнінің айналымын бар болғаны екі күнде аяқтайды. Gliese 832 – M1.5V типті қызыл ергежейлі және 8,66 шамалы жұлдыз, Жерден бар болғаны 16,1 жарық жыл қашықтықта орналасқан; сондықтан ол Күн жүйесіне ең жақын жұлдыздардың бірі. 2008 жылы 9,4±0,4 жылдық кезеңмен қызыл ергежейлі планета – Gliese 832 b айналып тұратыны табылды. WISE 2220−3628 – Y типті қоңыр ергежейлі, сондықтан белгілі ең салқын жұлдызға ұқсас нысан. Жерден шамамен 26 жарық жыл қашықтықта орналасқандығы есептелді. 2019 жылдың шілдесінде астрономдар S5 HVS1 деген жұлдызды тапты, ол сағатта 1700 шақырымнан астам жылдамдықпен қозғалады, бұл қазіге дейін анықталған кез келген жұлдыздан ең жоғары жылдамдық. Бұл жұлдыз оңтүстік аспандағы Грус шоқжұлдызында орналасқан және Жерден шамамен 29 000 жарық жыл қашықтықта, Галактика ортасындағы Sagittarius A* супермассивті қара тесімімен өзара әрекеттескеннен кейін Галактикадан шығарылған болуы мүмкін.

Grus is bordered by Piscis Austrinus to the north, Sculptor to the northeast, Phoenix to the east, Tucana to the south, Indus to the southwest, and Microscopium to the west. Bayer straightened the tail of Piscis Austrinus to make way for Grus in his Uranometria. The three letter abbreviation for the constellation, as adopted by the International Astronomical Union in 1922, is "Gru". The official constellation boundaries, as set by Belgian astronomer Eugène Delporte in 1930, are defined as a polygon of 6 segments. In the equatorial coordinate system, the right ascension coordinates of these borders lie between and , while the declination coordinates are between −36.31° and −56.39°. Grus is located too far south to be seen by observers in the British Isles and the northern United States, though it can easily be seen from Florida or San Diego; the whole constellation is visible to observers south of latitude 33°N. efn|1=While parts of the constellation technically rise above the horizon to observers between 33°N and 53°N, stars within a few degrees of the horizon are to all intents and purposes unobservable. Bayer depicted Grus on his chart, but did not assign its stars Bayer designations. French explorer and astronomer Nicolas Louis de Lacaille labelled them Alpha to Phi in 1756 with some omissions. In 1879, American astronomer Benjamin Gould added Kappa, Nu, Omicron and Xi, which had all been catalogued by Lacaille but not given Bayer designations. Lacaille considered them too faint, while Gould thought otherwise. Xi Gruis had originally been placed in Microscopium. Conversely, Gould dropped Lacaille's Sigma as he thought it was too dim. Grus has several bright stars. Marking the left wing is Alpha Gruis, Its traditional name, Alnair, means "the bright one" and refers to its status as the brightest star in Grus (although the Arabians saw it as the brightest star in the Fish's tail, as Grus was then depicted). Alnair Alnair is around 380 times as luminous and has over 3 times the diameter of the Sun. Lying 5 degrees west of Alnair,), a red giant of spectral type M5III. It has a diameter of 0.8 astronomical units (AU) (if placed in the Solar System it would extend to the orbit of Venus) located around 170 light years from Earth. It is a variable star with a minimum magnitude of 2.3 and a maximum magnitude of 2.0. An imaginary line drawn from the Great Square of Pegasus through Fomalhaut will lead to Alnair and Beta Gruis. a blue white subgiant of spectral type B8III and magnitude 3.0 lying around 211 light years from Earth. Also known as Al Dhanab,

There are several double stars visible to the naked eye in Grus. Forming a triangle with Alnair and Beta, Delta Gruis is an optical double whose components—Delta1 and Delta2—are separated by 45 arcseconds. and may have its own magnitude 12 orange dwarf companion. Delta2 is a red giant of spectral type M4.5III and semiregular variable that ranges between magnitudes 3.99 and 4.2, located 325 light years from Earth. It has around 3 times the mass and 135 times the diameter of the Sun. Mu1 is the brighter of the two at magnitude 4.8 located around 275 light years from Earth, while Mu2 the dimmer at magnitude 5.11 lies 265 light years distant from Earth. Pi Gruis, an optical double with a variable component, is composed of Pi1 Gruis and Pi2. Pi1 is a semi regular red giant of spectral type S5, ranging from magnitude 5.31 to 7.01 over a period of 191 days, and is around 532 light years from Earth. One of the brightest S class stars to Earth viewers, it has a companion star of apparent magnitude 10.9 with sunlike properties, being a yellow main sequence star of spectral type G0V. The pair make up a likely binary system. Pi2 is a giant star of spectral type F3III IV located around 130 light years from Earth, and is often brighter than its companion at magnitude 5.6. Marking the right wing is Theta Gruis, though the donor star has been calculated to be of spectral type F5V. These stars have spectra very similar to novae that have returned to quiescence after outbursts, yet they have not been observed to have erupted themselves. The American Association of Variable Star Observers recommends watching them for future events. CE Gruis (also known as Grus V 1) is a faint (magnitude 18–21) star system also composed of a white dwarf and donor star; in this case the two are so close they are tidally locked. Known as polars, material from the donor star does not form an accretion disc around the white dwarf, but rather streams directly onto it. Six star systems are thought to have planetary systems. Tau1 Gruis is a yellow star of magnitude 6.0 located around 106 light years away. It may be a main sequence star or be just beginning to depart from the sequence as it expands and cools. In 2002 the star was found to have a planetary companion. HD 215456, HD 213240 and WASP 95 are yellow sunlike stars discovered to have two planets, a planet and a remote red dwarf, and a hot Jupiter, respectively; this last—WASP 95b—completes an orbit round its sun in a mere two days. Gliese 832 is a red dwarf of spectral type M1.5V and apparent magnitude 8.66 located only 16.1 light years distant; hence it is one of the nearest stars to the Solar System. A Jupiter like planet—Gliese 832 b—orbiting the red dwarf over a period of 9.4±0.4 years was discovered in 2008. WISE 2220−3628 is a brown dwarf of spectral type Y, and hence one of the coolest star like objects known. It has been calculated as being around 26 light years distant from Earth. In July 2019, astronomers reported finding a star, S5 HVS1, traveling , faster that any other star detected so far. The star is in the Grus constellation in the southern sky, and about 29,000 light years from Earth, and may have been propelled out of the Milky Way galaxy after interacting with Sagittarius A*, the supermassive black hole at the center of the galaxy.

Терең аспан нысандары

IC 5148 тұмандығы, «қосалқы дөңгелек» деп аталған, Ламбда Грюистен батысқа қарай 1 градусқа жуық орналасқан планеталық тұмандық. Шамамен 3000 жарық жылы қашықтықта орналасқан бұл тұмандық секундына 50 километр жылдамдықпен кеңейіп келеді, бұл барлық планеталық тұмандықтардың арасындағы ең жылдам кеңейу деңгейлерінің бірі. Бұл галактикалар – NGC 7552, NGC 7590, NGC 7599 және NGC 7582. Соңғы үш галактика аспанда 10 доғалық минуттан аспайтын аумақты алып жатыр және кейде «Грюс үштігі» деп аталады, бірақ олардың төртеуі де IC 1459 Грюс тобы деп аталатын галактикалардың ірі, еркін тобының құрамына кіреді. Галактиканың көрінетін шамасы 11,9, ал қашықтығы шамамен 80 миллион жарық жылы. Ол Грюс үштігінен батысқа қарай 4 градусқа жуық орналасқан. NGC 7424 галактикасында екі ультражарық рентген сәулесінің көзі және бір супернова байқалды. SN 2001ig 2001 жылы ашылып, IIb типіндегі супернова ретінде жіктелді – спектрінде бастапқыда әлсіз сутегі сызығын көрсеткен, бірақ кейін бұл эмиссия анықталмайтын болды және оның орнына оттегі, магний және кальций сызықтары, сондай-ақ Ib типіндегі супернова спектріне ұқсас басқа да белгілер пайда болды. SN 2001ig-нің тірі қалған серігі – F, A немесе B спектрлік типіндегі массивті жұлдыз деп саналады, ол бұрын Волф-Райет жұлдызы болған деп есептеледі. Алнаир маңында орналасқан NGC 7213 галактикасының көрінетін шамасы 12,1-ге тең. Көрінетін жарықта бұзылмағандай көрінетін бұл нысан, ұзын толқынды ұзындықта қарағанда соқтығысу немесе бірігудің белгілерін көрсетеді, оның ішінде 64000 жарық жылына дейін созылған газ жібі бар иондалған сутегінің бұзылған үлгілері бар. NGC 7410 – 1834 жылғы қазан айында британдық астроном Джон Гершельдің Жақсы Үміт мүйісіндегі бақылаулары кезінде ашқан спиральді галактика. Галактиканың визуалды шамасы 11,7, ал Жерден шамамен 122 миллион жарық жылы қашықтықта орналасқан.