Кіріспе

Жылқының жабдығы

Мұрындық – жылқының бауыры мен жағын қоршап тұратын, жылқының құбылысының бір бөлігі. Англиялық стильдегі ат шабуда мұрындық жеке басынан немесе тақтасынан бөлек бекітіліп, тіс салғыштан тәуелсіз ұсталатын болса, оны көбінесе кавесон немесе кавесон мұрындығы деп атайды. Басқа стильдердегі ат шабуда қарапайым мұрындық кейде тіс салғышпен бірге қолданылатын бас бауға тікелей жалғастырылады.

Даму

Адамдар жылқыны қолға үйрету және міну үшін қолданған алғашқы құралдардың бірі – мұрындық болуы мүмкін. Қаптама кейін дамыды. Алғашында мұрындық былғарыдан немесе арқаннан жасалған. Қаптама ойлап табылғаннан кейін, кейбір мәдениеттерде мұрындық қолдың астына кигізілетін белбеуге дейін төмендетілді, бұл мінгенге жұмыстан кейін жылқының аузынан қаптаманы алып тастауға және астына шектеу белбеуін қалдыруға, немесе жылқыны осы белбеумен байлауға мүмкіндік берді. Егер жылқы қорқып үрейленсе, қаптама аузына зақым келтіруі мүмкін еді. Дегенмен, мұрындықтың жылқының аузын қаптамамен жабық ұстау қабілеті, сондай-ақ мартингейл сияқты құралдарды бекітуге пайдалы екені де анықталды, сондықтан кейбір дәстүрлерде ол кейде еліктің жұмыс бөлігі ретінде қалдырылды. Ежелгі Парсы сияқты басқа мәдениеттерде жас жылқыларды оқыту құралы ретінде мұрындық пайда болды, ол – деп аталды, және бұл оқу мұрындығы қазіргі заманғы құралдарға, мысалы, бүгінгі босал стиліндегі хакамор мен лонжировка кавессонына айналды. Бүгінде байланыс және басқарудың негізгі тәсілі ретінде мұрындыққа сүйенетін қаптамасыз еліктің көптеген түрлері бар.

Батыс үлгілері

Батыс ат спортында, қарапайым жұмыс атты жабдығымен мұрындық таспалар көбінесе тағылмайды. Бүркенің бүйірлеріне бекітілген, әдемілік үшін ғана қолданылатын мұрындық таспалар 1950 жылдары және көптеген батыс фильмдерінде танымал болған, бірақ қазіргі кезде сирек кездеседі. Батыс жабдықтарымен қолданылғанда, олар әдетте үш санатқа бөлінеді: салыстырмалы түрде берік мұрындық, көбінесе жеке бас жағымен, тік мартингаль немесе байлағышты қолдау үшін тағылуы мүмкін. Ол әдетте бет сүйектерінің астында орналастырылады, бірақ бос реттеледі немесе реттелмейді. Ол аттың аузын жаппайды, тек байлағышты ұстап тұрады. Мұрындық таспалар жаттығуларда қолданылады. Кейбір жас аттарды босал деп аталатын, сыңар теріден жасалған, арнайы мұрындықпен бастайды, оған бауыздар бекітіледі. Жақсы жаттығудан өткен хакамор ат бітпен жүргенде, кейде "қалам босал" деп аталатын жеңіл босал, бүркенің үстіне қойылуы мүмкін, бауыздарымен немесе онсыз. Жас аттарды шұғыл үйрету үшін, кейбір батыс жаттықтырушылары жеңіл арқанды немесе қарындаш босалды бос мұрындық ретінде қолданады, аттың біттен қашу үшін аузын ашуын болдырмау үшін. Бұл материал былғарыдан гөрі қаттырақ және иілмейтін. Ыстық немесе сезімтал аттарда, ағылшын жабдықтарына ұқсас стандартты қарапайым кавассон қолдануға болады. Басқару үшін бітсіз жабдықтардың әртүрлі түрлері бар, олар мұрындықты біт орнына қолданады, соның ішінде бүйірлік тартым және механикалық хакамор.

Қосымша

Тұмсықтың әр түрлі стилі олардың мақсатына қарай таңдалады. Аттың тістерін бөліп, аузын сәл ашуы (сырттан көрінбейтіндей) қажет, осылайша жақ сүйегі дұрыс иіліп, жақ сергіп, битке жақындауы керек. Тым қысқа таңылған тұмсық мұны болдырмайды. Егер ат жағын сергіте алмаса, дұрыс басын ұстауда қиындыққа келеді. Тұмсықты стандартты түрде орнату үшін, тұмсық пен жылқының мұрын сүйегі арасына бір немесе екі саусақ сиятындай болуы керек, бірақ көптеген ат теміршілер оны одан да қысқа таңады. Қазіргі таңда мұрынды тым қысқа таңудың тудыратын стресс пен ауырсыну деңгейін анықтау үшін зерттеулер жүргізілуде. Жақында ат спорты ғылымындағы зерттеулер дәстүрлі және кранк тұмсықтарды мұрынның жоғарғы бөлігімен қиылысатын "мұрынның орта сызығы" деген жерге екі саусақ сиятындай етіп орнатуды ұсынады. Халықаралық ат спорты ғылым қоғамы тығыз тұмсықтың физиологиялық стресске әкелуі және жағымсыз мінез-құлықты жасыруы мүмкін екенін мәлімдеді, сондай-ақ жарыс ережелерін өзгертуді және жарыс төрешілерінің тұмсықтың қысқалығын стандартты өлшегішпен тексеруін және аттардың жабдығын тиісінше реттеуін талап етуді ұсынады. Француздық немесе қарапайым кавессон: Бас бөлігін реттеу арқылы тұмсық, жылқының жақ сүйегі мен еріні арасында шамамен бірдей қашықтықта орналасуы керек. Мұрын мен жақ айналасына осы жабдықты орнату кезінде, аттың және ат теміршінің қолының өлшеміне қарай, тұмсық пен мұрынның жоғарғы бөлігі арасына бір немесе екі саусақ оңай сиятындай болуы керек. Төмен түсетін: Бұл стильде бау және қапталды бекіту біттен төмен, жақ ойысында орналасады. Жоғарғы бөлігі мұрын сүйегінің астына түсіп қалмауына көңіл бөлу керек – егер ол осы сүйектің астындағы жұмсақ тіндерге қысым жасаса, тыныс алуға кедеріл келтіруі мүмкін. Жалпы, төмен түсетін тұмсықты орнату кезінде, алдыңғы бөлігі мен мұрын сүйегі арасына саусақты салуға болады. Флеш: Жоғарғы кавессон төменгі флеш бауының тұмсықтың ұшына қарай тартылуын болдырмау үшін қарапайым кавессоннан сәл қысқа орнатылады. Төменгі флеш бауы біттен төмен және жақ ойысының астынан өтеді. Баудың қалған бөлігі төмен қарай бағытталған етіп бекітіледі. Кранк: Бұл стилді орнату туралы пікірлер әртүрлі. Кейбіреулер оны өте қысқа орнату керек деп санайды, осылайша аттың жағын ашуына немесе қиыстыруына жол бермеу үшін. Басқалары тығыз кавессонның жағымсыз мінез-құлықты жасыратынын айтады және тұмсық пен мұрынның жоғарғы бөлігі арасына бір немесе екі саусақ сиятындай етіп орнатуды ұсынады. Халықаралық ат спорты ғылым қоғамының соңғы зерттеулері кез келген тұмсықты тым қысқа орнатуға кеңес бермейді және барлық жарыстарда тұмсықты екі саусақ сиятындай етіп орнатуды ұсынады.