Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Көгілдір кобальтпен боялған терең көк шыны.
Deep blue glass colored with cobalt
Кобальт шынысы – бояу ретінде ұнтақталғанда "смальт" деп аталатын, кобальт қосылысын, әдетте кобальт оксиді немесе кобальт карбонатын, шыны балқыту кезінде қосу арқылы дайындалатын терең көк түсті шыны. Кобальт өте күшті бояғыш зат, сондықтан көзге көрінетін түс беру үшін оның өте аз мөлшері ғана қажет. Кобальт шыны пластиналары жалын сынақтарында оптикалық сүзгі ретінде қолданылады, олар натрий іздерінен шығатын күшті сары жарықты сүзіп, күлгін және көк түстерді көру қабілетін кеңейтеді, бұл дидимий шынысына ұқсас. Зәйтүн майын татыған мамандар бағаланатын майдың түсін жасыру үшін кобальт шынысынан жасалған арнайы стақандарды пайдаланады, бұл бағалау кезінде пікір қателігіне жол бермейді. "Смальт" деп аталатын орташа дәрежеде ұнтақталған кобальт шынысы (калий кобальт силикаты) шыны жасау, сурет салу, керамика жасау, басқа түрдегі шыны мен керамиканы әрлеу және басқа да мақсаттар үшін пигмент ретінде тарихи маңызға ие болды. Оның ұзақ мерзімді өндірілуі мен қолданылуы толыққанды сипатталған. Кобальт алюминаты, сондай-ақ "кобальт көк" деп те аталады, оны ұқсас мақсаттар үшін қолдануға болады. Бристоль көк шынысы сияқты кобальт шынысы әдемі түсі үшін бағаланады және коллекционерлердің арасында танымал. Ол Харвидің Бристоль Крем шериінің және Тьи Нант минералды суының ерекше көк түсті бөтелкелерінде қолданылады.
Cobalt glass—known as "smalt" when ground as a pigment—is a deep blue coloured glass prepared by including a cobalt compound, typically cobalt oxide or cobalt carbonate, in a glass melt. Cobalt is a very intense colouring agent and very little is required to show a noticeable amount of colour. Cobalt glass plates are used as an optical filter in flame tests to filter out the undesired strong yellow light emitted by traces of sodium, and expand the ability to see violet and blue hues, similar to didymium glass. Specialty tasting glasses made of cobalt glass are used by professional olive oil tasters to disguise the color of the oil being assessed to avoid bias in judging. Moderately ground cobalt glass (potassium cobalt silicate)—called "smalt"—has been historically important as a pigment in glassmaking, painting, pottery, for surface decoration of other types of glass and ceramics, and other media. The long history of its manufacture and use has been described comprehensively. Cobalt aluminate, also known as "cobalt blue", can be used in a similar way. Cobalt glass such as Bristol blue glass is appreciated for its attractive colour and is popular with collectors. It is used in the distinctive blue bottles of Harvey's Bristol Cream sherry and Tŷ Nant mineral water.
Тарих
Кобальт алюминат шынысының ең ерте белгілі мысалы б.з.д. 2000 жылға жуық ежелгі Месопотамиядағы бір кесек, мүмкін пигмент ретінде қолдануға арналған; ол заманауи дәуірге дейін сирек кездесетін. Кобальт оксиді смальты египеттік керамикада шамамен бес ғасырдан кейін пигмент ретінде пайда болады, ал көп ұзамай Эгей аймағында да қолданыла бастады. Суреттерде смальт ұзақ уақыт бойы түсін жоғалтуға бейім, сондықтан қазіргі кезде көбінесе қолданылмайды. Қытай фарфоры Тан әулетінен бастап смальт глазурьдарын пайдаланған, бірақ қытайлық кобальт шынысы Чжоу әулетінен (б.з.д. 1122–221) табылған. 1536 жылы Францияның Франциск I-нің Фонтенблодағы галереясын безендіру үшін үлкен көлемде смальт сатып алынды. Әдетте түсі өзгеретін смальт 15-17 ғасырлардағы еуропалық суреттерде кең таралған. Мысалы, ол Ханс Холбейн кішісінің сэр Уильям Батстың портретінде (шамамен 1540 ж.), Майкл Пачердің "Тұңғыш әкелердің алтарында" (шамамен 1483 ж.), және Доменико Гирландайоның (1449–1494) фрескаларында кездеседі. Еуропалық смальт процесін ойлап табу дәстүрлі түрде богемиялық шынышы Кристоф Шюрерге, шамамен 1540–1560 жылдарға жатқызылады. Алайда, Дирик Буттың шамамен 1455 жылғы "Жатаққа салу" (The Entombment) еңбегінде оның болуы, оның кем дегенде бір ғасыр бұрын қолданылғандығын көрсетеді. Англия мен Шотландияда кір жуу крахмалына смальт қосылған. 1609 жылдың ақпанында Джеймс VI және I Шотландияда осы мақсатта "көк лазурит" өнімін өндіруге патент беруді қарастырған. Норвегиядағы Blaafarveværket өнеркәсіптік өндіріс орталығында 19 ғасырда кобальт смальт шынысын өндіру үшін кобальт оксиді кварц пен калий карбонатымен бірге балқыту әдісі қолданылған. Нәтижесінде, шыныға ұқсас, қатты көк түсті зат алынды, ол ұнтақталды және шыны және фарфор өндірушілерге сатылды.
The earliest known example of cobalt aluminate glass dates to a lump from about 2000 BC in ancient Mesopotamia, very possibly intended for use as a pigment; it was rare until the modern era. Cobalt oxide smalt appears as a pigment in Egyptian pottery about five centuries later, and soon after in the Aegean region. In paintings, smalt has a tendency to lose its color over a long period, and is little used today. Chinese porcelain used smalt glazes from the Tang dynasty onwards, though Chinese cobalt glass is found from the Zhou dynasty (1122–221 BC). A large quantity of smalt was purchased for the decoration of the gallery of Francis I of France at Fontainebleau in 1536. Smalt, normally now discoloured, is common in European paintings from the 15th to 17th centuries. For example, it is found in Hans Holbein the Younger's portrait of Sir William Butts (ca. 1540), in Michael Pacher's painting "The Early Fathers' Altar" (ca. 1483), and in the frescos of Domenico Ghirlandaio (1449–1494). The invention of a European smalt process has traditionally been credited to a Bohemian glassmaker named Christoph Schürer, around 1540–1560. However, its presence in Dieric Bouts' The Entombment from circa 1455 proves that it was used at least a century earlier. In England and Scotland, smalt was added to laundry starch. James VI and I considered awarding a patent for making a "blue azure" product for this purpose in Scotland in February 1609. The process used for producing cobalt smalt glass at the Blaafarveværket industrial manufacturing center in Norway in the 19th century has been documented as smelting cobalt oxide together with quartz and potassium carbonate. The result was an intensely blue glass like substance that was ground and sold to producers of glassware and porcelain.