Америкалық Amway компаниясының күмәнді схемалары мен сот процестері

Amway компаниясы пирамида схемасы күдігімен тергелді. Үндістанда заңсыз іс-әрекеттері анықталды, мүлікті тәркіледі. Толық ақпарат мақалада!

22 мин оқу

100%

Дереккөз: Amway — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Америкалық көп деңгейлі маркетингтік компания Amway түрлі елдерде және Федералды сауда комиссиясы (FTC) сияқты мекемелерде пирамида тәрізді схемаларға қатысты тергелді. Компания осы дауларды реттеу үшін ондаған миллион доллар төледі. 2007-2008 жылдар аралығында Amway компаниясы Үндістанда заңсыз бизнес практикалары үшін кінәлі деп танылды. Бұл үкім Үндістан Жоғарғы Сотымен бекітілді. 2021 жылы күштік құрылымдар компанияның және банк активтерін тоқтатты, Amway-дің бизнес-моделін "пирамидалық алаяқтық", ал өнімдерін "алдамшылық" деп сипаттады. 1983 жылы Amway компаниясы 15 жыл бойы Канада үкіметін алдағанын мойындады және айып төлеуге міндеттелді.

Негізін қалау

Джей Ван Андел мен Ричард ДеВос мектеп кезінен бері дос болып, әртүрлі іс-әрекеттерде серіктес болды, оның ішінде гамбургер сататын орын, әуе тасымалы қызметі және қайықпен жүзу бизнесі. 1949 жылы Ван Анделдің екінші туысы Нил Мааскант оларды Nutrilite Products Corporation компаниясымен таныстырды. ДеВос пен Ван Андел тамыз айында Nutrilite тағамдық қоспаларын таратушылар ретінде тіркелді. Олар бірінші қорапты келесі күні 19,50 долларға сатты, бірақ келесі екі аптада қызығушылықтарын жоғалтты. Бірақ Маасканттың ұсынысымен, олардың басшысы болған ол, олар көп ұзамай Чикагоға Nutrilite семинарына сапар шекті. Олар жарнамалық фильмдерді көріп, компания өкілдерінің және табысты дистрибьюторлардың сөздерін тыңдады, содан кейін Nutrilite бизнесін дамытуға шешім қабылдады. Мичиганға қайтып келгеннен кейін олар қоректік қоспалардың екінші қорабын сатты және бизнесті одан әрі дамытуға кірісті. Әр сатылған өнімнен түсетін пайдадан басқа, Nutrilite жаңа дистрибьюторлардың сатуынан алынған комиссияны да төледі – бұл жүйе көп деңгейлі маркетинг немесе желілік маркетинг деп аталады. 1958 жылға қарай ДеВос пен Ван Андел 5000-нан астам дистрибьютордан тұратын ұйым құрды. Алайда, олар мен олардың бірнеше жетекші дистрибьюторлары 1959 жылдың сәуір айында Nutrilite компаниясының тұрақтылығына қатысты алаңдаушылықтарға жауап ретінде, сондай-ақ дистрибьюторларды қолдау және нарыққа қосымша өнімдер табу мақсатында American Way Association, немесе Amway компаниясын құрды. Олардың алғашқы өнімі Frisk деп аталды, ол Огайодағы ғалым әзірлеген органикалық тазалағыш. ДеВос пен Ван Андел Frisk өндіру және тарату құқығын сатып алды, кейіннен оны LOC (Liquid Organic Cleaner) деп атады. Олар өнімдерді сатып алу және сақтау, сату және маркетингтік жоспарларды жүзеге асыру үшін Amway Sales Corporation-ды, ал дистрибьюторларға сақтандыру және басқа да жеңілдіктерді басқару үшін Amway Services Corporation-ды құрды. 1960 жылы олар LOC-тің бастапқы өндірушісі Детройттегі Atco Manufacturing Company-нің 50% үлесін сатып алып, оның атын Amway Manufacturing Corporation деп өзгертті. 1964 жылы Amway Sales Corporation, Amway Services Corporation және Amway Manufacturing Corporation бірігіп Amway Corporation компаниясын құрды. Amway 1972 жылы Nutrilite компаниясының бақылау үлесін, ал 1994 жылы толық иелігін сатып алды.

Jay Van Andel and Richard DeVos had been friends since school days and business partners in various endeavors, including a hamburger stand, an air charter service, and a sailing business. In 1949, they were introduced to the Nutrilite Products Corporation by Van Andel's second cousin Neil Maaskant. DeVos and Van Andel signed up to become distributors for Nutrilite food supplements in August. They sold their first box the next day for $19.50, but lost interest for the next two weeks. They traveled to Chicago to attend a Nutrilite seminar soon afterward, at the urging of Maaskant, who had become their sponsor. They watched promotional filmstrips and listened to talks by company representatives and successful distributors, then they decided to pursue the Nutrilite business. They sold their second box of supplements on their return trip to Michigan, and rapidly proceeded to develop the business further. In addition to profits on each product sold, Nutrilite offered commissions on sales made by new distributors introduced to the company by existing distributors—a system known as multi level marketing or network marketing. By 1958, DeVos and Van Andel had built an organization of more than 5,000 distributors. However, they and some of their top distributors formed the American Way Association, or Amway, in April 1959 in response to concerns about the stability of Nutrilite and in order to represent the distributors and look for additional products to market. Their first product was called Frisk, an organic cleaner developed by a scientist in Ohio. DeVos and Van Andel bought the rights to manufacture and distribute Frisk, and later changed the name to LOC (Liquid Organic Cleaner). They subsequently formed the Amway Sales Corporation to procure and inventory products and to handle sales and marketing plans, and the Amway Services Corporation to handle insurance and other benefits for distributors. In 1960, they purchased a 50% share in Atco Manufacturing Company in Detroit, the original manufacturers of LOC, and changed its name to Amway Manufacturing Corporation. In 1964, the Amway Sales Corporation, Amway Services Corporation, and Amway Manufacturing Corporation merged to form the Amway Corporation. Amway bought a controlling interest in Nutrilite in 1972 and full ownership in 1994.

Халықаралық кеңею

Amway 1971 жылы Австралияға, 1973 жылы Еуропаның бір бөлігіне, 1974 жылы Азияның бір бөлігіне, 1979 жылы Жапонияға, 1985 жылы Латын Америкасына, 1987 жылы Таиландқа, 1995 жылы Қытайға, 1997 жылы Африкаға, 1998 жылы Үндістан мен Скандинавияға, 2003 жылы Украинаға, 2005 жылы Ресейге және 2008 жылы Вьетнамға кеңейді. 2014 жылы Amway, Alfa Bank-пен бірігіп, "Альфа Амвей" деп аталатын ресейлік адалдық карта бағдарламасын құрды. 2018 жылы Forbes журналы Amway-ді АҚШ-тағы ең ірі жеке меншік компаниялардың 42-шісі деп бағалады, ал Direct Selling News Global 100 тізімінде бірінші орынға қойды.

Квикстар

Amway корпорациясының негізін қалаушылар 1999 жылы Alticor деп аталатын жаңа холдингтік компания құрды және үш жаңа компанияны іске қосты: интернетке бағытталған, бауырлас (бірақ жеке) Quixtar, Access Business Group және Pyxis Innovations. Pyxis кейіннен Fulton Innovation компаниясымен алмастырылды, зерттеу және әзірлеме жұмыстарын жүргізді, ал Access Business Group Amway, Quixtar және үшінші тарап клиенттері үшін өндіріс пен логистиканы қамтамасыз етті. Басты ерекшелік – әрбір «Тәуелсіз бизнес иесі» (IBO) өнімдерді тікелей интернеттен Amway-ден тапсырыс бере алады, бұрынғы «жоғарғы дистрибьюторларынан» емес, және оларды тікелей үйіне жеткізіп алады. Amway атауы әлемнің қалған бөлігінде қолданыла берді. Солтүстік Америкадағы Amway дистрибьюторларының көп бөлігі Quixtar-ға көшті, нәтижесінде Alticor 2001 жылдан кейін Amway Солтүстік Америкасын жабуға мәжбүр болды. 2007 жылдың маусым айында Quixtar брендінің 18-24 ай ішінде бүкіл әлемде бірыңғай Amway брендіне (Amway Global) ауыстырылатыны жарияланды.

Әлемдік нарықтар

Amway веб-сайтына сәйкес, 2011 жылы компания 100-ден астам елде және аумақта қызмет етті, олар өңірлік нарықтарға бөлінген: Америка, Еуропа, Үлкен Қытай, Жапония және Корея, Оңтүстік-Шығыс Азия/Австралия. Amway компаниясының ең ірі он нарығы – Қытай, Корея, АҚШ, Жапония, Таиланд, Тайвань, Үндістан, Ресей, Малайзия және Италия.

Amway China (Амвей Қытай)

Amway China 1995 жылы іске қосылды. 1998 жылы заңсыз пирамидалық схемаларды пайдалану салдарынан тәртіпсіздіктер туғаннан кейін, Қытай үкіметі Amway-ді қоса алғанда, барлық тікелей сату компанияларына тыйым салды. Келіссөздерден кейін Amway, Avon және Mary Kay сияқты бірнеше компания тәуелсіз сату күшімен ілгерілетілген бөлшек сауда дүкендері желісі арқылы қызметін жалғастырды. Қытай 2005 жылдың желтоқсанында тікелей сату туралы жаңа заңдарды қабылдады, ал 2006 жылдың желтоқсанында Amway тікелей сатуды қайта бастауға лицензия алған алғашқы компаниялардың бірі болды. Алайда, заң бойынша мұғалімдерге, дәрігерлерге және мемлекеттік қызметкерлерге компанияның тікелей сату агенттері болуына тыйым салынған. Сонымен қатар, АҚШ-тан өзгеше, Қытайдағы сатушылар өздері тартқан дистрибьюторлардың сатуынан комиссия алуға құқылы емес. 2006 жылы Amway China компаниясының 180 000 сату өкілі, 140 дүкені және 2 миллиард долларлық жылдық сатылымы болды. 2007 жылы Amway Greater China және Оңтүстік-Шығыс Азия бас директоры Ева Ченг Forbes журналының «Әлемдегі ең ықпалды әйелдер» тізімінде 88-орынды иеленді. 2008 жылы Қытай Amway компаниясы үшін ең ірі нарыққа айналды, 28% өсім көрсетіп, 17 миллиард юань (2,5 миллиард АҚШ доллары) сатуды қамтамасыз етті. 2010 жылғы сәуірде Bloomberg Businessweek журналында жарияланған мәліметке сәйкес, Amway компаниясының Қытайда 237 бөлшек дүкені, 160 000 тікелей сату агенті және 3 миллиард долларлық кірісі болды. Содан бері Amway Қытайда кеңейуді жалғастырып келеді, тіпті үкімет компанияға қатаң шектеулер салған кезде де, 2021 жылы WeChat мини-қосымшасын іске қосты.

Брендтер

Amway өнімдерінің ассортименті LOC-тен басталып, 1960 жылы кір жуғыш SA8 өнімі қосылды, содан кейін 1965 жылы шаш күтіміне арналған Satinique және 1968 жылы Artistry косметикалық желісі енгізілді. 2018 жылы тамақтану және денсаулық өнімдері жалпы сатылымның 52% құрады, ал сұлулық пен жеке күтім өнімдері – 26% құрады.

Денсаулық және сұлулық

Amway денсаулық және сұлулық брендтеріне Artistry, Satinique, Hymm, Body Series, Glister, Moiskin (Оңтүстік Америка), Nutrilite, Nutriway (Скандинавия және Австралия/Жаңа Зеландия), Attitude (Индия), eSpring, Atmosphere және iCook, сондай-ақ XL және XS энергиялық сусындары жатады. Бұрын тоқтатылған немесе жаңа брендтермен алмастырылған Amway брендтері: Tolsom, Eddie Funkhouser New York немесе beautycycle (Шығыс Еуропа).

Өнер

Amway Artistry өнімдеріне тері күтімі, косметика, қартаюға қарсы кремдер мен сарысулар кіреді. 2011 жылы Artistry брендінің сатылымы 2,8 миллиард долларға жетті. 2001 жылы NSF International Nutrilite компаниясына алғашқы бес диеталық қосымша сертификатын берді. 2011 жылы Nutrilite бренді витаминдер мен диеталық қосымшалар бойынша Amway сатылымын жетекшілік етті, жалпы сомасы шамамен 4,7 миллиард долларды құрады. Euromonitor International мәліметтері бойынша, 2014 жылы Nutrilite әлемдегі ең көп сатылатын витаминдер мен диеталық қосымшалар бренді болды. 2015 жылы Euromonitor International компаниясының мәліметінше, Amway Қытайдағы витаминдер мен диеталық қосымшалардың ең ірі сатушысы атанды, оның нарығының 11% -ы жылдық сатудан 100 миллиард юань (15,6 миллиард доллар) табыс әкелді. 2015 жылы Қытайдағы тұтынушылар брендтері туралы зерттеуге сәйкес, Amway Nutrilite Қытайдағы ең танымал витаминдер мен диеталық қосымшалар бренді екені анықталды. 2009 жылдың қаңтар айында Amway Nutrilite және XS Energy Bars өнімдерін Peanut Corporation of America компаниясының сальмонелламен зарарланған ингредиенттерімен жасалған болуы мүмкін екенін білгеннен кейін өз еркімен қайтарып алу туралы хабарлады. Компания өнімдерге байланысты ешқандай ауру туралы хабарлама алмағанын мәлімдеді. 2012 жылы Ғылым және қоғамдық мүдделер орталығы (CSPI) Amway компаниясын Nutrilite Fruits & Vegetables 2GO Twist Tubes туралы негізсіз және заңсыз мәлімдемелер жасады деп айыптады және компания түзету шараларын қабылдамаса, оған қарсы топтық сот процесін бастаумен қорқытты. Amway компаниясы өнімдер туралы жасалған мәлімдемелердің дұрыс негізделгенін және өнімнің таңбаламасын өзгерту жоспарында емес екенін, бірақ CSPI күмәнданған мәлімдемелерді қарап шығатынын мәлімдеді. Кейіннен CSPI Amway компаниясы 2014 жылдың соңына дейін өнім таңбаламасын өзгертуге келіскенін хабарлады.

eSpring (жазғы)

Amway компаниясының eSpring су сүзгісі 2000 жылы таныстырылды. Amway мәлімдемесіне сәйкес, бұл жүйе су сүзгі картриджінде электрондық бақылау технологиясымен біріктірілген көміртекті блок сүзгісі және ультракүлгін сәулесін қолданған алғашқы жүйе болды, сондай-ақ ANSI/NSF 42, 53 және 55 стандарттары бойынша сертификация алған алғашқы үй жүйесі атанды. Amway-дің айтуынша, eSpring – дәрі-дәрмектер, пестицидтер және гербицидтерді қоса алғанда, NSF/ANSI 401 стандарты бойынша барлық он бес зиянды заттарға сертификат алған алғашқы су тазарту жүйесі. Компания сонымен қатар, осы 15 зиянды заттан өзге, eSpring қорғасын мен сынап сияқты 145-тен астам потенциалды зиянды заттарға да сертификатталғанын мәлімдейді. Фултон Qi (индуктивті қуат стандарты) әзірлеген Wireless Power Consortium ұйымының негіздеуші мүшесі болды. 2007 жылы Consumer Reports журналы жасаған су сүзгілерінің салыстыруында eSpring 27 брендтің ішінде бесінші орынға ие болды.

XS

2015 жылдың 14 қаңтарында Amway Калифорния штатындағы энергетикалық сусындар мен снэктер бренді XS Energy-ді сатып алғанын хабарлады. XS Energy бренді 2003 жылдан бері Amway өнімі ретінде сатылып келеді. 2015 жылдың қаңтарына дейін ол 38 елде таратылып, жылдық 150 миллион долларлық сату көлемін көрсетті. Euromonitor International мәліметтері бойынша, XS Energy – әлемдік нарықта тек қантсыз энергетикалық сусындарды ұсынған алғашқы бренд.

Бизнес-модель

Amway тікелей сатуды көп деңгейлі маркетинг стратегиясымен үйлестіреді. Amway дистрибьюторлары, "тәуелсіз бизнес иелері" (IBO) деп аталады, өнімдерді әлеуетті клиенттерге тікелей сата алады, сондай-ақ басқа адамдарды IBO болуға шақырып, оларға кеңес беруі мүмкін. IBO-лар өзі сатқан өнімдерден алынатын бөлшек сауда пайдасынан, сонымен қатар өздері мен олардың төменгі желісіндегі (олар шақырған IBO-лар) сату көлеміне байланысты сыйақы алуға құқылы.

Спорттық демеушілік

1980 жылдардың соңы мен 1990 жылдардың басында Amway жарыс жүргізушісі Скотт Брейтонды CART IndyCar чемпионатында демеушілік етті. 2006 жылдың желтоқсан айында Alticor Флорида штатының Орландо қаласындағы «Орландо Мэджик» баскетбол аренасының атау құқығын сатып алды. «Орландо Мэджик» клубы Девос отбасының меншігінде. Бұрын «TD Waterhouse Centre» деп аталған арена «Amway Arena» деп қайта аталды. Оның ізінен келген «Amway Center» 2010 жылы ашылды, ал ескі арена 2012 жылы бұзылды. 2009 жылы Amway Global «San Jose Earthquakes» футбол командасымен үш жылдық келісімге қол қойып, команданың жейдесінің спонсоры болды. 2009 жылдың наурыз айында Amway Global әйелдер кәсіби футбол лигасының «Los Angeles Sol» командасының бас серіктесі болу үшін көп жылдық келісімге келді. Бірақ, бұл келісім тек бір жылға созылды, себебі «Sol» командасы 2010 жылы таратылды. 2011 жылы Amway Ұлттық хоккей лигасының «Detroit Red Wings» командасының бас демеушісі болу үшін үш жылдық келісімге қол қойды.

Саяси үлес

1990 жылдары Amway ұйымы Республикалық партияға (GOP) және түрлі GOP кандидаттарының сайлау науқандарына маңызды үлес қосты. Amway және оның сату желісі 1994 жылы республикалық конгрессмен және Amway дистрибьюторы Сью Майриктің (N.C.) саяси науқанына жалпы сомасы 669,525 доллар болатын қаражаттың айтарлық бөлігін (жартысына дейін) аударды. “Mother Jones” журналының екі есебінде айтылғандай, Amway дистрибьюторы Декстер Ягер “компанияның кеңейтілген дауыстық хабарламалар жүйесін пайдаланып, жүздеген Amway дистрибьюторларын Майриктің науқанына барлығы 295,871 доллар көмектесуге шақырды”. Журналдың сөзінше, Майрик Amway айналымында үнемі қатысып, жүздеген митингілерде сөз сөйлеп, 5 және 10 долларлық аудиожазбаларды сатқан. 1996 жылдың шілдесінде Amway-дің негізін қалаушы Ричард Девос Республикалық партияға 3 миллион долларлық қайырымдылық жинауына арналған шарада құрметпен ескерілді. Бір аптадан кейін Amway республикалық “инфорекламалар” мен Пат Робертсонның “Family Channel” арнасында GOP конвенциясын көрсетуге 1,3 миллион доллар жұмсауға тырысқаны хабарланды, бірақ демократтар бұл үлесті сайлау қаржыландыру шектеулерінен қашуға бағытталған амал деп сынаған соң, ол үлестен бас тартты. 1997 жылдың сәуірінде Ричард Девос және оның әйелі Хелен RNC-ге 1 миллион доллар сыйлады. Журналист Молли Ивинс Amway-дің “Конгресте өз кокусы бар” екенін жазды. Бес республикалық өкіл – Сью Майрик (Солтүстік Каролина), Джон Кристенсен (Небраска), Дик Крайслер (Мичиган), Ричард Помбо (Калифорния) және Джон Энсин (Невада) сонымен қатар Amway дистрибьюторлары. Олардың бейресми кокусы жылына бірнеше рет Amway компаниясының жетекші тұлғаларымен кездесіп, компанияға қатысты, соның ішінде Қытайдың сауда статусына қатысты мәселелерді талқылайды. 1998 жылы “Businessweek” журналы жүргізген сайлау науқанына жасалған үлестерді талдау көрсеткендей, Amway, негізін қалаушы отбасылары және ірі дистрибьюторлары GOP мақсаттарына өткен он жылда кем дегенде 7 миллион доллар үлестеген. Amway негізін қалаушы Ричард Девостың ұлы және компанияның бұрынғы президенті Дик Девос Республикалық Ұлттық Комитеттің қаржы төрағасы болды, ал оның әйелі Бетси Девос 1996 жылдан 2000 жылға дейін және 2003 жылдан 2005 жылға дейін Мичиган Республикалық партиясының төрағасы қызметін атқарды. 2005 жылдың мамырында Дик Девос Мичиганның 2006 жылғы губернаторлық сайлауында қазіргі губернатор Дженнифер Гранхолмға қарсы күресті. Девос Гранхолмнан жеңіліске ұшырады, ол дауыс берушілердің 56%-ын алып, оның үлесі 42% болды. 2012 жылдың тамызында гомосексуалдық құқықтарды қорғаушы Фред Каргер Amway компаниясына бойкот жариялау науқанын бастады. Бұл Amway президенті Даг Девостың жеке қорының АҚШ-та бір жынысты некелерді заңдастыруға қарсы тұратын “National Organization for Marriage” саяси ұйымына жасаған үлесіне наразылық ретінде жасалды. 2017 жылдың 7 ақпанында Бетси Девос Сенатта 11-ші Білім министрі болып бекітілді.

In the 1990s, the Amway organization was a major contributor to the Republican Party (GOP) and to the election campaigns of various GOP candidates. Amway and its sales force contributed a substantial amount (up to half) of the total funds ($669,525) for the 1994 political campaign of Republican congresswoman and Amway distributor Sue Myrick (N. C.). According to two reports by Mother Jones magazine, Amway distributor Dexter Yager "used the company's extensive voice mail system to rally hundreds of Amway distributors into giving a total of $295,871" to Myrick's campaign. According to a campaign staffer quoted by the magazine, Myrick had appeared regularly on the Amway circuit, speaking at hundreds of rallies and selling $5 and $10 audiotapes. In July 1996, Amway co founder Richard DeVos was honored at a $3 million fundraiser for the Republican Party, and a week later, it was reported that Amway had tried to donate $1.3 million to pay for Republican "infomercials" and televising of the GOP convention on Pat Robertson's Family Channel, but backed off when Democrats criticized the donation as a ploy to avoid campaign finance restrictions. In April 1997, Richard DeVos and his wife, Helen, gave $1 million to the RNC, reporter Molly Ivins wrote that Amway had "its own caucus in Congress Five Republican House members are also Amway distributors: Reps. Sue Myrick of North Carolina, Jon Christensen of Nebraska, Dick Chrysler of Michigan, Richard Pombo of California, and John Ensign of Nevada. Their informal caucus meets several times a year with Amway bigwigs to discuss policy matters affecting the company, including China's trade status." A 1998 analysis of campaign contributions conducted by Businessweek found that Amway, along with the founding families and some top distributors, had donated at least $7 million to GOP causes in the preceding decade. Dick DeVos, son of Amway founder Richard DeVos and past president of the company, served as Finance Chairman of the Republican National Committee, and his wife Betsy DeVos served as chair of the Michigan Republican Party from 1996 to 2000 and 2003 to 2005. In May 2005, Dick DeVos ran against incumbent Governor Jennifer Granholm in Michigan's 2006 gubernatorial election. DeVos was defeated by Granholm, who won 56% of the popular vote to his 42%. In August 2012, gay rights activist Fred Karger began a movement to boycott Amway in protest of the contribution from a private foundation of Amway President Doug DeVos to the National Organization for Marriage, a political organization which opposes legalization of same sex marriage in the United States. On February 7, 2017, Betsy DeVos was confirmed by the Senate as the 11th Secretary of Education.

Дін

Бірнеше дереккөздер Amway ұйымындағы христиан консервативті идеологияның насихатталуы туралы айтты. Mother Jones журналы Amway дистрибьюторлық күшін "компанияның христиандық мораль және еркін кәсіпкерлік екі тақырыбының күшті ықпалында" және "жеке саяси әскер сияқты" жұмыс істейтін деп сипаттады. Ягер 1983 жылы 60 Minutes бағдарламасында сұхбат беру кезінде өзінің Amway тобы арқылы христиандықты насихаттайтынын мойындады, бірақ басқа Amway топтарында жағдай басқаша болуы мүмкін екенін мәлімдеді. Rolling Stone журналының журналисі Боб Мозер хабарлағандай, Amway компаниясының бұрынғы бас директоры және негізін қалаушы Ричард ДеВос АҚШ-тағы доминионистік саяси қозғалыспен байланысты. Мозер ДеВостың қайтыс болған Д. Джеймс Кеннедиді қолдағанын және Кеннедидің Coral Ridge Ministries ұйымына 5 миллион доллардан астам қаржы бөлгенін айтады. ДеВос сондай-ақ оңшыл христиан ұйымы – Ұлттық саясат кеңесінің негізін қалаушысы және екі рет президенті болды. Әлеуметтанушы Дэвид Г. Бромли Amway-ді секталық ерекшеліктері бар "жартылай діни корпорация" деп атайды. Бромли мен Ансон Шуп Amway-ді өркендеушілік инанымын уағыздайтын ұйым деп қарастырады. Патралеха Бхаттачарья мен Кришна Кумар Мехта, кейбір сыншылар Amway сияқты ұйымдарды "культтар" деп атап, олардың "ақылды басқарумен" айналысатынын болжағанымен, дистрибьюторлардың мінез-құлқына түсіндіру беретін басқа да нұсқаулар бар екенін айтты. Атап айтқанда, дистрибьюторлардың экономикалық пайдасы төмен болса да, олардың қатысуын жалғастыруының себебі әлеуметтік қанағаттанудың экономикалық қанағаттанбаудың орнын толтыруы болуы мүмкін.

Сауда палатасы

Amway-дің негізін қалаушы Джей Ван Андел (1980 жылы), және кейін оның ұлы Стив Ван Андел (2001 жылы) Америка Құрама Штаттары Сауда палатасының директорлар кеңесімен жеке американдық лоббилік ұйымның төрағасы етіп сайланды.

Пирамидалық схема туралы мәлімдемелер

Роберт Кэрролл, «Скептиктер сөздігінен», Amway-ді «заңды пирамида схемасы» деп сипаттады және компанияның дистрибьюторларының нашар нәтижелерін жасыру үшін оның өкілдерінің діни сенімге ұқсас берілгендігін пайдаланатынын айтты.

FTC тергеуі

1979 жылғы шешімде Федералды сауда комиссиясы Amway пирамидалық схеманың анықтамасына сәйкес келмейтінін анықтады, себебі: а) дистрибьюторларға адамдарды тарту үшін жалақы төленбеді, б) дистрибьюторлардан жылдам сатылмаған тауардың үлкен қорын сатып алу талап етілмеді, в) дистрибьюторлар бөлшек саудадан сатуды сақтауға міндетті болды (айына кемінде 10 сату), және г) компания мен барлық дистрибьюторлар төменгі деңгейдегі дистрибьюторлардан артық қорды қайтарып алуға міндетті болды. Дегенмен, FTC Amway компаниясын «бағаны бекіту және табыс туралы артық мәлімдеме жасау» үшін кінәлі деп тапты; компанияға бөлшек сауда бағасын бекітуді және клиенттерді дистрибьюторлар арасында бөлуді тоқтатуға бұйрық берілді, сондай-ақ дистрибьюторлардың бизнес арқылы қанша пайда, табыс немесе сатуға жете алатынын бұрмалауға тыйым салынды. Amway компаниясы мұндай мәлімдемелермен бірге әр дистрибьютордың нақты орташа көрсеткіштерін қоса беруге міндетті болды, оның ішінде дистрибьюторлардың жартысынан астамы ешқандай табыс таппайтыны, ал орташа дистрибьютор айына 100 доллардан аз табыс табатыны көрсетілді. 1986 жылғы жарнамалық кампанияда бұл бұйрық бұзылып, 100 000 доллар айыппұл салынды. Тәуелсіз тұтынушылардың құқықтарын қорғайтын агенттіктердің жүргізген зерттеулері көрсеткендей, Amway сияқты жалақы төлеу жоспарларын пайдаланатын көп деңгейлі маркетинг (MLM) жүйелеріне қатысқан 1000 адамның 990-нан 999-ы ақша жоғалтады. The Skeptic's Dictionary сөздігінде айтылғандай, «АҚШ-та Федералды сауда комиссиясы Amway компаниясын өнімдеріне 54% Amway жалдамалы қызметкерлері ештеңе таппайтыны және қалғандарының айына орташа есеппен 65 доллар табатыны туралы хабарлама қоюға міндеттейді».

Amway Үндістан

2006 жылдың қыркүйегінде, халық шағымынан кейін, Андхра-Прадеш және Телангана штаттарының полициясы (QІД) штаттың Amway дистрибьюторларына қарсы рейдтер мен тәркілеулер жүргізіп, оларға қарсы шағымдама берді. Олар Amway ұйымына қатысты барлық корпоративтік кеңселерді, соның ішінде Amway дистрибьюторларының бірнеше кеңселерін жапты. Құқық қорғау органдары компанияның бизнес-моделі заңсыз екенін мәлімдеді. Үндістанның Резервтік банкі (RBI) полицияға Үндістандағы Amway компаниясы "ақша айналымы схемасы" бойынша белгілі бір заңдарды бұзуы мүмкін екенін хабарлады, ал IB Times газетінде "кейбіреулер Amway компаниясы өнімдерді сатудан гөрі, адамдарды дистрибьюторларға тарту арқылы ақша табуға бағытталған" деп жазылған. 2012 жылдың қараша айында Керала полициясының Экономикалық қылмыстар бөлімі Amway компаниясының Кожикоде, Триссур және Каннурдағы кеңселерді тексерді, ақша тізбегіне қарсы күрестің бір бөлігі ретінде осы орталықтардағы фирманың қоймаларын жапты. Сондай-ақ, 21,4 миллион рупия (сол кездегі бағамен шамамен 400 000 АҚШ доллары) құндылығы бар тауарлар тәркіленді. Кейіннен Amway компаниясының аймақтық менеджері П.М. Раджкумар 14 күнге қамауға алынды. 2013 жылдың 27 мамырында Керала полициясының қылмыстық-атқару бөлімі Кожикодтан Amway India Enterprises компаниясының басқарушы директоры және бас директоры Уильям С. Пинкниді, сондай-ақ компанияның тағы екі директорын тұтқындады. Үшеуі де пирамида схемасын ұйымдастырды деген айыппен тұтқындалды. Олар келесі күні кепілдікпен босатылып, бизнеске ешқандай әсер етпеді. 2013 жылдың 8 маусымында Кожикод соты Кераладағы Amway компаниясының кеңселерiне қатысты тыйымды алып тастады. 2014 жылдың 26 мамырында Пинкни Андхра-Прадеш полициясы тарапынан Amway компаниясының этикалық емес ақша айналымы туралы тұтынушы шағымы негізінде тұтқындалды. Кейіннен ол компанияның қаржылық тәртіпсіздіктеріне қатысты басқа да қылмыстық істер бойынша ұсталды. 2017 жылы Чандигарх соты Amway India компаниясының екі директоры Уильям Скотт Пинкни және Притхвай Радж Биджаниге қатысты Үндістанның қылмыстық кодексінің 420-бабы және "Бақыт-жұмыс және ақша айналымы (тыйым салу) туралы" заңы бойынша айып тақты. Бұл 2002 жылы сегіз арыз беруші ұсынған алаяқтық туралы шағымға негізделген, одан кейін Экономикалық қылмыстар бөлімі 2012 жылы айыптамалық қағаз ұсынды. 2018 жылы Amway компаниясының екі шенеунігі жасаған айыптауларға қатысты шағым қабылданбады. 2022 жылдың сәуір айында Атқару дирекциясы Amway India компаниясының жылжымалы және жылжымайтын мүліктерін, соның ішінде Диндегулдағы фирманың зауытын және банктік шоттарын Ақшаны жылыстауға қарсы күрес заңы (PMLA) бойынша тәркіледі.

In September 2006, following a public complaint, Andhra Pradesh and Telangana state police (CID) initiated raids and seizures against Amway distributors in the state, and submitted a petition against them, claiming the company violated the Prize Chits and Money Circulation Schemes (Banning) Act. They shut down all corporate offices associated with the Amway organization including the offices of some Amway distributors. The enforcement said that the business model of the company is illegal. The Reserve Bank of India (RBI) had notified the police that Amway in India may be violating certain laws regarding a "money circulation scheme" and the IB Times article writes that "some say Amway is really more about making money from recruiting people to become distributors, as opposed to selling products". In November 2012, the Economic Offences Wing of Kerala Police conducted searches at the offices of Amway at Kozhikode, Thrissur and Kannur as part of its crackdown on money chain activities and closed down the firm's warehouses at these centres. Products valued at 21.4 million rupees (about US$400,000 at the time) were also seized. Later, Area manager of Amway, P. M. Rajkumar, who was arrested following searches was remanded in judicial custody for 14 days. On May 27, 2013, Crime Branch officials of Kerala Police arrested William S. Pinckney, Managing Director & CEO of Amway India Enterprises along with two other directors of the company from Kozhikode. The three were arrested on charges of running a pyramid scheme. They were granted bail the next day and the business was unaffected. On June 8, 2013, Kozhikode Court lifted the freeze on Amway offices in Kerala. On May 26, 2014, Pinckney was arrested by Andhra Pradesh police on the basis of a consumer complaint that alleged unethical circulation of money by Amway. He was subsequently arrested in other criminal cases registered against him in the state on allegations of financial irregularities by the company. In 2017, a Chandigarh court framed charges, under Section 420 of the Indian Penal Code and the Prize Chits and Money Circulation Scheme (Banning) Act, against two directors of Amway India, William Scot Pinckney and Prithvai Raj Bijlani. This was based on a cheating case filed by eight complainants in 2002, following which the Economic Offences Wing had filed chargesheet in 2012. A revision plea moved by the two Amway officials against the framed charges was dismissed in 2018. In April 2022, the Enforcement Directorate attached both movable and immovable assets of Amway India worth including the firm's factory in Dindigul along with bank accounts under the Prevention of Money Laundering Act (PMLA).

АҚШ-тағы топтық іс бойынша келісім

2010 жылдың 3 қарашасында Amway компаниясы 2007 жылы Калифорниядағы Федералды округтік сотында қозғалған топтық сот ісін аяқтау үшін 56 миллион доллар – 34 миллион доллар қолма-қол ақша және 22 миллион доллар өнім төлеуге келіскенін мәлімдеді. Топтық сот ісі Quixtar компаниясы мен оның бірнеше жоғары деңгейдегі дистрибьюторларына қарсы алаяқтық, рэкет және қылмысты пирамида схемасы ретінде әрекет ету туралы айыптаулармен қозғалған болатын. Amway бұл келісімнің қателік немесе жауапкершілікті мойындау емес екенін атап өткенмен, сот процесі нәтижесінде бизнес-операцияларына өзгерістер енгізгенін мойындады. Келісім соттың бекітуіне жатады, бұл 2011 жылдың басында күтілуде.

Дерегуляциялау үшін лоббилік әрекет

ДеВос-тар АҚШ өкілі Джон Мулнеар ұсынған 2018 қаржы жылына арналған АҚШ Өкілдер палатасының қаржылық қызметтер және жалпы мемлекеттік бюджеттік қаражат туралы заңына түзету енгізуді қолдады, бұл түзету FTC-нің MLM-дердің пирамида схемалары екенін зерттеу мүмкіндігін шектеуге бағытталған еді. Түзету Қаржы департаментіне, Әділет департаментіне, Шағын бизнес әкімшілігіне, Құнды қағаздар және биржалар комиссиясына, FTC-ге және басқа да агенттіктерге пирамидалық операцияларға қарсы шаралар қабылдау үшін қаржы жылында қаражат жұмсауға тыйым салатын еді. Сондай-ақ, ол H.R. 3409, «2016 жылғы пирамида схемаларын қолдауға қарсы акт» деп аталатын ережелерді қабылдады, ол 1979 жылғы FTC ісінде белгіленген заңды MLM қызметі мен пирамида схемалары арасындағы шекараны бұрмалайды, компания ішіндегі адамдарға жасалған сатуды «соңғы пайдаланушыға» сату деп есептейді, осылайша өнімді нақты тұтынушыларға сату мен MLM желісінің мүшелерін қабылдау немесе комиссия алу мақсатында мүшелерге сату арасындағы маңызды айырмашылықты жояды. Түзетуге Consumer Action, Consumer Federation of America, Consumers Union (Consumer Reports журналының баспагері), Consumer Watchdog, National Consumers League және United States Public Interest Research Group (US PIRG) сияқты тұтынушылардың мүдделерін қорғайтын ұйымдардың коалициясы қарсылық білдірді. 1983 жылы Amway және оның канадалық еншілес компаниясы қылмыстық кедендік алаяқтық жасады деген айыптардан кейін қудалау тоқтатылды. Компаниялар сол кезде Канададағы ең ірі айыппұл – 25 миллион канад долларын төледі.

RIAA-ның сот ісі

Американың жазба индустриясы қауымдастығы (RIAA) 1996 жылы Amway және бірнеше дистрибьюторларды авторлық құқықтарды бұзуға қарсы күресінің аясында сотқа берді, олардың «өте табысты» оқу видеоларында авторлық құқықпен қорғалған музыка қолданылғанын мәлімдеді. Amway кінәлі екенін жоққа шығарды, жағдайды дистрибьюторлардың қате түсіністігіне байланысты деп атап, істі соттан тыс 9 миллион долларға реттеді.

Amway UK (Амвей Ұлыбритания)

2007 жылы Ұлыбритания мен Ирландияда Amway компаниясының қызметі тоқтатылды. Бұған Ұлыбританияның сауда және өнеркәсіп департаменті бір жыл бойы жүргізген тергеуден кейін шешім қабылданды. Департамент Amway компаниясының алдамшы маркетинг тактикасын қолданғаны, табыстың көлемін қасаң түрде көрсеткені және дистрибьюторларды жалған "мотивациялық және оқу" құралдарын сатып алуға итермелегені үшін компанияға тыйым салуды талап етті. 2008 жылы Ұлыбритания судьясы Amway компаниясының қызметіне қатысты үкімет тарапынан түскен шағымдарды қабылдамады. Судьяның пікірінше, өткен жылы жасалған маңызды реформалар (Amway мақұлдамаған мотивациялық іс-шаралар мен материалдарға тыйым салуды қоса алғанда) компанияның кемшіліктерін жойды, бұл оқу материалдарын өнімдерден басып оздырып, табыс туралы бұрмаланған ақпарат беруге әкеп соқты. Алайда судья Amway компаниясының бұрынғы жылдары тәуелсіз сатушылардың бизнесі туралы "дұрыс емес мәлімдемелеріне" жол бергенін және оларға тиісті шара қолданбағанын атап өтті.

Өмірге қош келдіңіздер (Польша)

1997 жылы Amway Poland және Network TwentyOne жеке-жеке «Құт көш келдіңдер» (Witajcie w życiu) атты польшалық фильмнің авторларын жамандау және авторлық құқықты бұзу туралы сотқа шағымданып, талап қойды. Фильмнің режиссері Генрик Дедерко мен продюсері кейіннен жалған ақпарат тарату айыбынан ақталды. 12 жылға тыйым салынған бұл фильм 2009 жылғы Варшава кинофестивалінің көп күткен фильмдерінің бірі болды және промоутерлер оны «ойды улау туралы қорқынышты фильм» деп сипаттады. Жергілікті видео рыногындағы бестселлер болған фильм, сот процесі барысында тыйым салынды. 2001 жылы аймақтық сот Network 21-дің пайдасына шешім шығарды; бірақ 2004 жылы Варшава аймақтық соты Amway-дің азаматтық талабын қабылдаудан бас тартты. Апелляциялық шағым бойынша Amway істі жеңіп алды және фильмнің өндірушілеріне балаларға арналған қайырымдылық қорына айыппұл төлеуге және қоғамдық түрде кешірім сұрауға міндеттелді. 2009 жылға дейін фильмде қорланған «жеке тұлғалар» салған шағымдар бойынша фильмге тыйым салынды. 2012 жылдың 18 желтоқсанында сот фильмді көрсетуге рұқсат берді, бірақ фильмнің авторлары «нақты емес ақпаратты» жоюға міндеттелді, себебі фильмнің соңында компания табысының 30% оқу материалдарын сатудан түсетіні және пайданың көп бөлігі тек ең жоғары дистрибьюторлардың аз бөлігімен бөлісетіні айтылды. Бұл жалғыз сот ісі емес, сондықтан фильм басқа да себептермен тыйым салынған күйде қалды.

Доктор Фил және " Shape Up "

2004 жылдың наурыз айында тележүргізуші Фил МакГроу (Dr. Phil) АҚШ Федералды сауда комиссиясының (FTC) жүргізіп жатқан тергеуіне байланысты "Shape Up" тағамдық қосымшаларын сатудан алып тастады. Бұл қосымшаларды Alticor Access бизнес тобының еншілес компаниясы CSA Nutraceuticals өндірген. FTC кейін тергеуді тоқтатты, бірақ 2005 жылдың қазан айында бірнеше адам МакГроуға қарсы топтық сотқа шағым түсірді, олар бұл өнімдерді қолданғандарын және айына 120 доллар тұратын қосымшалар салмақ жоғалтуға көмектеспегенін мәлімдеді. 2006 жылдың қыркүйегінде 10,5 миллион долларлық келісімге келді, онда Alticor 4,5 миллион доллар ақшалай төлем және 6 миллион долларлық Nutrilite өнімдерін "Shape Up" тағамдық қосымшаларына наразы болған тұтынушыларға беруге міндеттенді.

Проктер & Гэмбл

Кейбір Amway дистрибьюторлары Procter & Gamble (ескі) тауарлық белгісінің шын мәнінде шайтандық символ екенін немесе P&G бас директорының өзі шайтандыққа сенуші екенін таратып айтты. (Оқиғаның кейбір нұсқаларында Procter & Gamble компаниясының бас директоры "шайтандық алымды" Шайтан шіркеуіне бергені де айтылады.) Procter & Gamble компаниясы бірнеше Amway дистрибьюторларының 1990-шы жылдары осы әңгімені қайта жандандырғанын мәлімдеп, бірнеше тәуелсіз Amway дистрибьюторлары мен компанияны қорлау және жала жабу үшін сотқа берді. Дистрибьюторлар 1995 жылдың сәуірінде Amway компаниясының Amvox дауыстық хабарлама қызметін пайдаланып, осы қауесетті өздерінің төменгі деңгейдегі дистрибьюторларына жіберді. 2003 жылға қарай, бірнеше штат бойынша он жылдан астам сот отырыстарынан кейін, Amway және Amway дистрибьюторларына қатысты барлық айыптаулар қабылданбады. 2005 жылдың қазан айында Юта апелляциялық соты төрт Amway дистрибьюторына қатысты істі қабылдаудан бас тарту туралы шешімнің бір бөлігін қайта қарап, оны төменгі сатыдағы сотқа қосымша қарау үшін қайтарды. 2007 жылдың 20 наурызында Солт-Лейк-Ситидегі АҚШ округтік сотының қазылар алқасы төрт бұрынғы Amway дистрибьюторына қарсы сот ісінде Procter & Gamble компаниясына 19,25 миллион доллар өтемақы төлеуді шешті. 2008 жылдың 24 қарашасында бұл мәселе ресми түрде шешілді. "Олардың осылай ұзаққа созуына сену қиын, әсіресе біз берген барлық түзетулерден кейін", - деді дистрибьютор Рэнди Хоуген, 53 жастағы Огден, Юта штатынан шыққан кәсіпкер, P&G-нің қандай зиян шеккенін дәлелдеуге ешқашан қол жеткізе алмады. "Біз таң қалдық. Барлығымыз".

Вьетнамдағы нормативтік құқықтық бұзушылықтар

2017 жылдың қаңтар айында Вьетнамның өнеркәсіп және сауда министрлігі Amway Vietnam компаниясының рұқсатсыз көп деңгейлі сауда желісімен айналысу арқылы мемлекеттік реттеулерді бұзғанын анықтады.

Культизм

Amway дистрибьюторларының кейбір топтары жаңа дистрибьюторларды тарту және оларды қатыстыру үшін, сондай-ақ олардың адалдығын сақтау үшін "культ сияқты" тактика қолданып жүр деген айыптар бар. Айыптаулардың арасында, ұйымның ішіндегі сыншылдарға параноиялық көзқараспен қараған, "Үлкен Бауырлас" ұйымына ұқсастық бар. Есепте атап көрсетілгендей, орташа дистрибьютор жылына шамамен 1400 доллар табады, ал "Quixtar-ды мадақтап ән салып жүрген жоғары деңгейдегі дистрибьюторлардың" көпшілігі "Quixtar-дың косметикалық өнімдері, сабындары мен электроникасы емес, мотивациялық кітаптар, таспалар мен семинарлар сату арқылы ақша табады".

Шындығында, жиырмаға жуық жоғары деңгейдегі дистрибьюторлар эксклюзивті клубтың мүшесі, ал жүздеген мыңдаған басқа дистрибьюторларға осы клубқа қосылу мүмкіндігі берілмейді. Бірнеше жыл бойы тек Билл Бритт сияқты аздаған адамдар ғана көптеген кітаптар, таспалар мен семинарлар сату арқылы өте табысты бизнес жүргізіп келеді. Қарапайым дистрибьюторлар мұны өздері сата алмайды, бірақ оларға қайта-қайта, табысқа жету үшін оларды сатып алу қажет екені айтылады. Бағдарламада, есепте көрсетілген Quixtar жұмысқа алушысы, жұмысқа алу кезінде Quixtar-дың табысы туралы қате және үйлесімсіз мәлімдемелер жасады. Сонымен қатар, ол 90-жылдардың ортасынан бері кокаин иелігі үшін іздеуде болған.