Кіріспе
Эфиопияда Сидама халқының сөйлейтін афроазиялық тілі. /ɾ/ дыбысы екі рет қайталанғанда [rː] триллі ретінде естілуі мүмкін.
/ɾ/ can also be heard as a trill [rː] when geminated.
Есімдіктер
Сидама тілінде барлық есімдік сөз тіркестері есімдіктерден тұрмайды. Бұл, есімдік сөз тіркесінің қандай нысанды білдіріп тұрғаны анық болған жағдайда, сөйлеушінің оны атауы қажет болмайды. Сидамада есімсіз есімдік сөз тіркестерінің екі түрі бар. Бір түрі тек сын есімнен немесе саннан құралады, мұнда сын есім немесе сан есімдік сөз тіркесінің сілтемесімен жағдай, сан және жыныс бойынша үйлеседі. Бұл төмендегі мысалдарда көрсетілген: Есімсіз есімдік сөз тіркесінің екінші түрі есімдік сөз тіркесінің клитикасы немесе NPC арқылы жасалады. Бұл NPC t (әйел заты) немесе h (ер заты) әріптерімен басталады. Бұл, t (әйел заты) немесе k (ер заты) құрамын қамтитын афроазиялық көрсеткіш сөзден пайда болған деп саналады. Сидама NPC әртүрлі формаларда кездеседі. Қай форма қолданылатыны есімдік сөз тіркесінің сілтемесінің жынысына және есімдік сөз тіркесінің синтаксистік қызметіне немесе жағдайына байланысты. Есімсіз есімдік сөз тіркесі NPC арқылы жасалғанда, сөйлеуші де, тыңдаушы да оның сілтемесін біледі. Бұл жағдайда, NPC атаусыз есімдік сөз тіркесін құру үшін иелік есімдік сөз тіркесінің немесе шақтас сөйлемнің соңына қосылады. Бұл төмендегі мысалдарда көрсетілген:
The other type of noun phrase without a noun is formed with a noun phrase clitic, or NPC. This NPC starts with t (FEM) or h (MASC). This is thought to originate from the Afro Asiatic demonstrative containing t (FEM) or k (MASC). The Sidaama NPC appears in various forms. Which form is used then depends on the gender of the referent of the noun phrase, and the syntactic role or case of the noun phrase. When a noun phrase without a noun is formed with an NPC, both the speaker and the listener know its referent. In this case, the NPC attaches to the end of a genitive noun phrase or relative clause to form a noun phrase without a noun. This is shown in the examples below:
Грамматика
Әбебе Гебре Цадик (1982) "Сидамодағы туынды атаулар", Б. А. диссертациясы, Аддис-Абеба университеті. Аддис-Абеба. Әбебе Гебре Цадик. 1985 ж. "Сидамо етістіктерінің морфологиялық құрылымына шолу", Бурджи тілін қоса алғанда, бес таулық шығыс кушит тілдерінің етістік морфофонемикасы. Африка зерттеулерінің материалдары 2. Кёльн: Африка институты. 64–81 беттер. Анбеса Теферра (1984) "Сидамо етістіктерінің морфологиясы", Б. А. диссертациясы, Аддис-Абеба университеті. Аддис-Абеба. Анбеса Теферра. 2000 ж. "Сидама тілінің грамматикасы", докторлық диссертация. Иерусалим, Израиль: Еврей университеті. ANBESSA TEFERRA, Sidaama (Sidaamu Afoo), Әлем тілдері/Материалдар, 501 (Мюнхен: LINCOM GmbH, 2014); 109 б. Серулли, Энрико (1938) Сидамо тілі мен тарихы (Эфиопияны зерттеулер II). Рим: Шығыс институты. Коэн, Марсель (1927) "Du verbe sidama (dans le groupe couchitique)," Париж лингвистикалық қоғамының бюллетені 83: 169–200. Гаспарини, Армидо (1978) Сидамо тілінің практикалық грамматикасы. Аваса (көшірме: 127 б.). Крамер, Рут және Анбеса Теферра. "Сидама тіліндегі жыныс алмасуы". Афроазиялық тілдер мен лингвистика журналы 12, № 2 (2020 ж.): 286–327. Кавачи, Казухиро (2007) "Сидама (Сидамо) тілінің грамматикасы, Эфиопияның кушит тілі", докторлық диссертация. Нью-Йорк штатының Буффало университеті. Морено, Мартино Марио (1940) Сидамо тілінің нұсқаулығы. Милан: Мондадори.
Киелі кітап аудармалары
Британдық және шетелдік Киелі кітап қоғамы (1933) Сидамо тіліндегі Марк ішіндегі Жақсы хабар. Лондон. Эфиопиялық Киелі кітап қоғамы (1984) Хаіро Гондоіро [Сидамо Жаңа өсиеті]. Аддис-Абеба.
Әлеуметтік-лингвистика және прагматика
АНБЕССА ТЕФЕРРА. Әйелдердің тілдегі сыйыру тактикасы және басқа да Сидаманың жоғалу қаупіндегі мәдени амалдары. Афроазиялық тілдер журналы 6/1 (2016), 59–78. ФЕКЕДЕ МЕНУТА ГЕВТА. Сидама тіліндегі сәлемдесудің әлеуметтік тіл білімі және прагматикасы. Тілдер мен мәдениет журналы 7/3 (2016), 28–36. НИГУССИЕ МЕШЕША МИТИКЕ және КЖЕЛЛ МАГНЕ ЙРИ. Сидама халықтық медиадағы әлеуметтік-саяси дискурс және коммуникация. Көптілді Эфиопия 339–357. ЙРИ, КЖЕЛЛ МАГНЕ. Күнделікті лексикасы бар мектеп грамматикасы: Сидааму Афоо мысалында мәдениетке тән тәсіл туралы ұсыныс. Көптілді Эфиопия 319–338.