Кіріспе

Нью-Йорк штатының Манхэттен қаласындағы бұрынғы аспан қыртысы, 2001 жылға дейін Deutsche Bank иеленген бұрынғы ғимарат.

Deutsche Bank Building (бұрынғы Bankers Trust Plaza) – Нью-Йорк қаласындағы Манхэттен қаласында 130 Liberty Street мекенжайында орналасқан 39 қабатты кеңсе ғимараты, Дүниежүзілік сауда орталығының жанында. Ғимарат 1974 жылы ашылып, 2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдардан кейін, Оңтүстік мұнарасының құлауынан тараған ластану салдарынан жабылды. Құрылысын Shreve, Lamb & Harmon компаниясы жобалаған, олар Empire State Building-ті де жобалаған. Ғимарат 1998 жылы Bankers Trust компаниясын Deutsche Bank сатып алғанда иелігіне көшкен. Бұл ғимарат Төменгі Манхэттеннің көкжиегінің бір бөлігі болды және 2007-2011 жылдар аралығында бұзылды. 5 World Trade Center ақырында бұл ғимараттың орнын басады, Дүниежүзілік сауда орталығы тұрған жердің аумағын кеңейтеді, себебі бұл жер бастапқы Дүниежүзілік сауда орталығының құрамына кірмеген.

Жоспарлар

11 қыркүйектегі шабуыл кезінде Оңтүстік мұнараның құлауы ғимараттың қасбетіне 24 қабатты жара салды. Ғимараттың түбінде орналасқан көтеріңкі алаң құлау салдарынан қирады. Кейін ғимараттан айлар бойы болат пен бетон шығып тұрды, соңында ол тазартылды. Дегенмен, кең ауқымды ластануға байланысты Deutsche Bank 39 қабатты қираған ғимаратты бұзу керек деп шешті. Тазалау және қалпына келтіру жұмыстары кезінде құлаудың алдын алу үшін жаралар мен тесіктерге торлар орнатылды. Ғимарат иесі ғимаратты тұруға жарамды ете алмайтынын мәлімдеді, ал оның сақтандыру компаниялары оқиғаны толық жойылған залал емес, қалпына келтірілетін зардап ретінде қарастыруға тырысты. Ғимараттағы жұмыс екі жылдан астам уақытқа кейінге шегерілді, осы кезеңде ғимараттың жағдайы нашарлады. 2005 жылдың қыркүйегінде шатырдан адам дене қалдықтары табылды, ал 2006 жылдың наурыз айында құрылысшылар тағы да сүйек сынықтары мен дене қалдықтарын тапты. Бұл құрбандар отбасының өкілдерін ғимаратты сарапшылармен қайтадан тексеруге шақыруына себеп болды. 2006 жылдың 7-14 сәуір аралығында шатырдағы құм-қиыршықтауда 700-ден астам адам сүйегінің бөліктері табылды. Bovis Lend Lease компаниясы бойынша, ғимаратта азбест, диоксин, қорғасын, кремний, кварц, полициклдік ароматты көмірсутектер, хром және марганецтің көп мөлшерде табылғанына байланысты, бұзу құны бірте-бірте 75 миллион долларға дейін өсті.

Құру

2004 жылы ғимаратты және сақтандыру талаптарын реттеу туралы келісім жарияланды. Осы келісімнің бір бөлігі ретінде Төменгі Манхэттен даму корпорациясы жерді сатып алып, бұзу жұмыстарын бастады. 2006 жылдың 7 желтоқсанында Associated Press хабарлағандай, ғимаратты бұзу жоспарланған. Бұл хабарда жақын маңдағы тұрғындар ғимараттың ішіндегі Егіз мұнаралармен байланысты болуы мүмкін улы шаңнан қорқатыны айтылды. Бұзу жұмыстары 2007 жылдың наурыз айында басталды, бірақ 2007 жылдың 17 мамырында 22 футтық құбыр 35 қабаттан құлап, "The Ten House" үйінің шатырына түскеннен кейін жұмыс тоқтатылды. Екі өрт сөндіруші құлаған сынықтардан жарақат алды, бірақ олар құбырдың өзіне тимеді. 2007 жылдың 18 тамызында сағат 15:40 шамасында ғимараттың 17-қабатында жеті дабылмен өрт шықты, себебі жұмысшылар ғимараттың қауіпсіздік ережелерін бұзып темекі шеккен. Сол кезде бригадалар аптасына бір қабатты алып тастап жатқан еді, ал ғимаратта тағы 26 қабат қалған. Өрт болған кезде жұмысшылар асбестті алып тастап жатқан. Өрт екі бағытта таралып, барлығы 10 қабатты қамтыды. Қабаттар асбесттің таралуын болдырмау және түтінді ұстап тұру үшін арналған қорғаныш полиэтилен қабаттарымен толтырылған. Ғимаратқа сумен жабдықтау үшін қажетті құбырларды кескен жұмысшылар болғандықтан, өртті сөндіру өте қиын болды. Ғимарат наурыз айынан бері тексерілмеген, ал оны 15 күнде бір рет тексеруі керек еді. Өрт түнге дейін жанып, оны сөндіру үшін Нью-Йорк қаласының өрт сөндіру қызметінен көптеген арнайы және көмекші бөлімдер келді. Өрттен екі өрт сөндіруші қаза тапты: 24-ші машиналық бөлімнен Роберт Бедья және 5-ші сатылық бөлімнен Джозеф Граффанино, олар 14-ші қабатта темекі түйіні мен көмірқышқыл газынан уланып қайтыс болды. Өртте тағы 115 өрт сөндіруші жарақат алды, олардың 46-сы ауыр жарақат алып, медициналық демалысқа шықты. Ғимаратты бұзу жоспарлары мүмкіндігінше жылдам жалғасты. 2008 жылы Манхэттен округінің прокуроры үш құрылыс жетекшісі мен бұзу мердігері, John Galt Corporation компаниясына айып тақты. 2008 жылдың сәуірінде қалалық жұмысты тоқтату бұйрығы алынып тасталды және сол жылдың мамырында дезинфекция жұмыстары қайта басталды. Қалаға ұсынылған өрттен қорғану жоспарында әртүрлі тараулар болды, олар оқырманды айналып, 911 нөмірін шақыру бетіне жеткізді, өрттен эвакуацияланудың басқа жоспары болмады. Бұзу жұмыстары бастапқыда 2008 жылдың соңына дейін, кейін 2010 жылдың соңына дейін аяқталуы тиіс еді. 2009 жылдың қазан айында ғимаратты бұзу жұмыстары қайта басталатыны туралы хабарланды. Бұзу жұмыстары 2011 жылдың 20 қаңтарында кранды алып тастаумен аяқталды. Бірінші қабатты және іргетасты бұзу 2011 жылдың 28 ақпанында аяқталды. Бұл ғимараттың соңғы бөлігі болды.

Болашақ

Нью-Йорк және Нью-Джерси портының басқармасы бұл учаскені дамытушы ретінде қабылдады. Учаскеде Көлік қауіпсіздігі орталығы мен Либерти паркі орналасқан, ал 5-ші Дүниежүзілік сауда орталығының жобасы жасалуда.

5 Дүниежүзілік сауда орталығы

Дүниежүзілік сауда орталығының учаскесі бойынша келіссөздер 2006 жылдың сәуірінде жеке дамытушы Ларри Сильверштейннің Бірінші Дүниежүзілік сауда орталығы мен Бесінші мұнараға арналған учаскедегі құрылыс құқығын Нью-Йорк және Нью-Джерси портының басқармасына, екінші, үшінші және төртінші мұнараларды қаржыландыруға көмектесу шартымен беруімен аяқталды. Нью-Йорк қаласының мэрі Майкл Блумберг Дүниежүзілік сауда орталығының бас жоспарына енген бес көкжайды толтыру үшін кеңсе кеңістігіне жеткілікті сұраныс болмағанын мәлімдеді және тұрғын үйлерді немесе қонақүйлерді қосу үшін жоспарды қайта қарауды ұсынды. Алайда, 2006 жылдан бері Манхэттендегі кеңселерге, оның ішінде орталықтағы кеңселерге деген сұраныс артып келеді. 2007 жылдың 16 қаңтарында инвестициялық банк JPMorgan Chase Порт басқармасымен 42 қабатты көкжай салу туралы келіссөздер жүргізіп, мэр Блумбергтің учаскені тұрғын үй салуға пайдалану ниетіне кедергі келтірді. JPMorgan Chase компаниясының Порт басқармасымен келіссөздерін білетін бірнеше дереккөздер компанияның ірі корпоративтік клиенттерге арналған 42 қабатты мұнараны салу туралы ұсынысын екі штаттық агенттік қабылдағанын хабарлады. Бұл коммерциялық келісімді іске асыру үшін Порт басқармасы 5-ші мұнараның негізін кеңейтіп, сауда залдары үшін қажетті үлкен төменгі қабаттарды орналастыруға келісуі керек, бұл көптеген ірі қаржылық компаниялар үшін қажетті талап. Порт басқармасы 42 қабатты көкжайды жобалау үшін Kohn Pedersen Fox компаниясын шақыртты. 2007 жылдың 14 маусымында Блумберг пен губернатор Элиот Спитцер JPMorgan Chase компаниясының Deutsche Bank ғимаратының орнына 130 Liberty Street мекенжайында жаңа мұнараны сатып алу және салу бойынша тендерді ұтып алғанын жариялады. Алайда, 2008 жылдың наурызында JPMorgan Chase компаниясы Bear Stearns компаниясын сатып алғаннан кейін, 130 Liberty Street учаскесінің болашағы күмәнді болып қалды, себебі JPMorgan Chase Bear Stearns компаниясының 383 Madison Avenue мекенжайындағы бұрынғы кеңсесіне көшуді жоспарлап отыр. Егер JPMorgan Chase ұсынысын жаңартпаса, учаске Блумбергтің бұрынғы жоспарына сәйкес тұрғын үй немесе қонақүй салу үшін пайдаланылуы мүмкін. Соңғы кезде қоғамдық және азаматтық лидерлер учаскенің болашағын талқылау үшін кездесті, онда қоғамдық лидерлер қонақүй немесе тұрғын үй салуды қолдады, ал қаланың бұрынғы вице-мэрі Роберт Либер кеңселік мұнараны ұсынды.

Ғибадатхана мен көлік қауіпсіздігі орталығы

2011 жылдың 14 қазанында Ground Zero-дағы қайта құруды бақылайтын Нью-Йорк және Нью-Джерси порт басқармасы мен Санкт-Николас грек православие шіркеуі 130 Либерти көшесінде 4 100 шаршы фут (372 шаршы метр) ауданындағы шіркеу мен дінаралық аза тұту орталығын салуға рұқсат беретін келісімге келді. 1916 жылы грек иммигранттары құрған және 155 Cedar Street мекенжайында орналасқан бұрынғы шіркеу, 11 қыркүйек шабуылында толығымен қираған жалғыз діни ғимарат болды. 2020 жылға дейін шіркеу құрылысы аяқталған жоқ. Бірнеше жылдық үзілістен кейін құрылыс 2020 жылдың 3 тамызында жаңартылды, мақсаты – 2021 жылы 11 қыркүйек шабуылының 20 жылдығына дейін аяқтау еді. Шіркеу 2022 жылдың 4 шілдесінде қасиетті деп жарияланды және 2022 жылдың желтоқсан айында толық аяқталды. "Нульдік нүктедегі" Deutsche Bank-тің бұзу жұмыстарындағы кешігу порт басқармасын маңызды "Көлік қауіпсіздігі орталығының" аяқталу мерзімін ұзарта түсуге мәжбүр етті. Қайта-қайта туындаған кешігулер Дүниежүзілік сауда орталығын қайта құру құнына шамамен 100 миллион доллар қосты. Бастапқыда 2013 жылы ашылуы жоспарланған, ол гараждың үстіндегі Либерти паркі аяқталғаннан кейін 2016 жылдың маусымында есігін ашты.