Кіріспе
Тірегіш тізбек немесе тірегіш бау – кез келген тірегіш битті дұрыс пайдалану үшін қажетті ат жабдығының бір бөлігі. Ол жылқының иегінің астынан, бит сабының тіреу тұтқалары арасынан өтетін жалпақ тізбек немесе жалпақ бау. Онда қапсырма немесе ілмек болады, ал ағылшын үлгілерінде ерін бауын ұстап тұру үшін ортасында "ұшқыш буын" болады. Ағылшын жабдықтарында жылқыны бір жағынан ажыратылған тізбекпен жабдықтайды, содан кейін бір рет қосады. Батыс жабдықтарында тірегіш тізбек биттің екі жағына да бекітіліп қойылады.
A curb chain, or curb strap, is a piece of horse tack required for proper use on any type of curb bit. It is a flat linked chain or flat strap that runs under the chin groove of the horse, between the bit shank's purchase arms. It has a buckle or hook attachment and English designs have a "fly link" in the middle to hold a lip strap. On English bridles the horse is bridled with the curb chain undone on one side, then connected once on the horse. On western bridles, the curb chain is kept buckled to both sides of the bit.
Іс-қимыл
Кескіндеме тізбегінің негізгі мақсаты – кескіндеме биттің рычаг әрекетін күшейту және басқару. Сонымен қатар, ол биттің ауыз ішінде тұрақты және дұрыс орналасуын қамтамасыз етеді. Ағылшын пелхамы мен қос жіптің үстіндегі кескіндеме тізбегі сақина арқылы ("ұшқыш сілтемесі" (Ұлыбритания)) ерін бауына бекітіледі, бұл ерін бауын орнында ұстауға көмектеседі, ал ерін бауы, өз кезегінде, тізбек босап кетсе, оның жоғалып кетуіне жол бермейді. Кескіндеме тізбегі биттің кескіндеме жібі қолданылған кезде аттың жамбас ойығына қысым түсіреді. Кескіндеме жібі тартылғанда, биттің сабы (жоғарғы сабы) аттың кеудесіне қарай бұрылады, ал беті (жоғарғы сабы) рычаг болғандықтан алға жылжып, айналады. Кескіндеме тізбегі беттің соңындағы сақиналарға бекітіледі, сондықтан бет алға жылғанда тізбек тартылып, жамбас ойығында қысылады. Аттың жамбас ойығымен жанасқан кезде ол тірек ретінде әрекет етеді, биттің аузын аттың тісіне басып, осылайша биттің аттың аузына түсіретін қысымын күшейтеді.
Түзету
Қалқан тігісінің тығыздығы біт әрекетіне зор әсер етеді. Егер ол тірек тізбегісіз немесе бос тірек тізбегімен қолданылса, тірек тізбегі тірек ретінде әрекет етіп, қысым жасауға жеткілікті тығыз болмай тұрып, саптамаларды көбірек айналуға мүмкіндік береді. Бұл қосымша айналу атқа аузына қысым жасалмас бұрын ескертеді, сондықтан ол алдын ала жауап бере алады. Керісінше, тым бос тірек тізбегі қолайсыз болуы мүмкін, біт ауызда тым көп айналып, портты, әсіресе жоғары портты, тым тік қылып, ауыз жаңға қысым жасайды, бұл ауыртпалық тудырады, ауызды зақымдауы мүмкін, тіпті аттың аузын ашуына себеп болуы мүмкін. Сонымен қатар, ол тіректің дұрыс әрекетін толығымен жоя алады, оның қолданылуын мәнсіз етеді. Тым тығыз тірек тізбегін қолданудың екі жағымсыз салдары бар. Біріншіден, біт бірден тіреу қысымын және бағаналарға қысымды арттырады, қамшыға қысым жасалғаннан кейін. Сондықтан, тығыз тірек тізбегі әлдеқайда қатал, ал бос тірек тізбегіне қарағанда атқа сигнал беруде аз нәзік, өйткені атқа тірек тізбегі іске қосылғанға дейін жауап беру мүмкіндігі берілмейді. Екіншіден, өте тығыз тірек тізбегі ауыздықтың тілге үнемі төмен қарай қысым жасауына себеп болады, атқа демалуға мүмкіндік бермейді. Тірек тізбегі әдетте саптама 45 градусқа керілгенде іске қосылады. Дегенмен, тәжірибелі шабандоздар, тірек бітімен тәжірибесі барлар, тізбекті аттың жеке қажеттіліктеріне, жабдықтың түріне және жаттығу жағдайына сәйкес ету үшін тығыздауға болады. Алайда, тірек тізбегін бос ұстау шабандоздың қателіктеріне көбірек мүмкіндік береді. Тірек тізбегін бір ілгекте сағат тілі бойынша бұрап, жазық етіп, содан кейін екінші ілгекке бекіту керек. Бұралған тізбек тегіс тізбекке қарағанда әлдеқайда қатал әсер етеді.
Тізбектердегі айырмашылықтар
Қалқалы тізбектердің ені мен буындары әртүрлі болады. Жұқа тізбектер күштірек әсер етеді, ал тым жұқалары жарыстарда қолдануға тыйым салынады. Тізбек дұрыс реттелмесе және сақтықпен қолданылмаса, кез келген тізбек жараларды тудыруы мүмкін. Егер жылқы сезімтал болса немесе тізбек оны ысқыласа, резеңке, неопрен, былғары немесе гельден жасалған қаптаманы немесе былғарыдан жасалған мойын таспасын қолдануға болады. Дегенмен, атты айдаушы тізбектің дұрыс қолданылып жатқанын және ысқыланудың себебі осы емес екенін тексеруі қажет.