Кіріспе

Француз суретшісі Луи Каррогис Кармонтелл (15 тамыз 1717 – 26 желтоқсан 1806) – француз драматургі, суретшісі, сәулетшісі, декоратор, автор және Париждегі Монсо саябағы – француз пейзаж бағының ең алғашқы үлгілерінің бірін жасаған адам. Ол сонымен қатар жылжымалы пейзаж суреттерін тамашалауға арналған, сиқырлы фонарь мен кинематографтың алғашқы прототипі – мөлдір суретті өнертапқымен шығарды.

Өмірбаян

Кармонтел Париж қаласында дүниеге келді, отбасысы қарапайым болған, әкесі аяқкиімші еді. Ол сурет салу және геометрияны оқыды, жиырма үш жасында инженер атағын алды және Шеврзе герцогы мен Люйн герцогының Демпиер сарайындағы қызметіне кіріп, балаларға сурет салу мен математикадан сабақ берді. 1758 жылы ол граф Понс де Сент-Морис, герцог де Шартрдың губернаторы және Орлеан дракондары полкінің командирі болып топографиялық инженер ретінде қызметке тұрды. Сурет салумен қатар, ол фарстар мен әңгімелер жазды. 1763 жылдан кейін Орлеан герцогы Людовик Филипп I-нің қызметіне лектор ретінде кірісті, ол отбасы үшін театрлық қойылымдарды ұйымдастыруға жауапты болды. Ол пьесалар жазып, режиссерлік жасады, сахнаны безендіріп, костюмдер тікті. Осылайша ол жаңа пьеса жанрын ойлап тапты – драмалық мақал, театрлық импровизацияға бастау беретін жеңіл комедиялық сахна. Сондай-ақ, ол танымал балерина Мари Мадлен Гимард үшін оның Пантиндегі жеке театрында қойылатын пьесалар жазды. Театр саласындағы жұмысынан бөлек, ол дарынды суретші болды, ол танысқан көрнекті тұлғалардың портреттерін қалам мен акварельмен екі сағаттан кем уақытта салып шығарды. Оның ең әйгілі суреті – нәресте Моцарттың клавесинде ойнап жатқаны.

Монсо саябағы

1773 жылы Луи Филипп д’Орлеанның ұлы, герцог де Шартр, және болашақ Филипп Эгалите одан Париждің солтүстік-батысында салып жатқан шағын үйдің маңына бақ жобалауды сұрады. 1773 және 1778 жылдар аралығында ол сол кездегі ең танымал француз пейзаж бақтарының бірі – Фоли де Шартрді (қазіргі Парк Монсо) жасады. Ол сол кездегі ағылшын табиғи пейзаж бақтарынан ерекшеленді, өйткені «барлық жерлер мен барлық дәуірді бір бақта біріктіру» мақсатымен ойын-сауық пен таңғажайып көріністерді ұсынды. Онда антикалық стиль, экзотика, қытай, түрік, қираған ғимараттар, мазарлар және рустикалық пейзаждар сияқты сол кездегі барлық танымал стильдерді бейнелейтін әртүрлі сәулеттік құрылымдар – фабриктер болды, бәрі де келушілерді таң қалдыру және көңіл көтеру үшін жасалған. 1785 жылы Орлеан герцогының қайтыс болуынан кейін Кармонетль герцог де Шартрдың қызметіне кіріп, оның ұлы, Францияның болашақ және соңғы королі Людовик Филиппке және оның қарындасы Аделидаға сурет салуды үйретті.

Суретке анимацияны енгізу

Өмірінің соңғы жылдарында ол суреттерді қоздырып көрсетуге арналған жаңа өнертабыс жасады, ол киноның қашықтан туысы болды. 1783 жылы ол "décors transparents animés" деп атаған жұмысын бастады. Бұл – биіктігі елу сантиметр, ал ұзындығы қырық екі метрге дейін жететін қағаз жолақтарында салынған пейзаждар. Олар екі ағаш роликке орнатылып, жарық күн сәулесі артынан кіріп, қағаз арқылы өтетін қорапқа салынатын. Пейзаждар бір роликтен екіншісіне ақырындап оралып, бақта серуендегендей сезім тудыратын. Ол алғашқы қозғалмалы пейзаждарды "Франция пейзаждары", "Ағылшын бақтары", "Маусымдар" және "Сена жағалаулары" деп атады. Осы қозғалмалы пейзаждардың бірі Мөрлер мұражайында сақтаулы. Кармонтел Парижде дүние салды.