Кіріспе
Гаитиде туған актриса және биші Жанна Дюваль (ʒan dyval; 1862 жылдан кейін) – француз және Батыс Африка тегінен шыққан гаитилік актриса және биші. 20 жыл бойы ол француз ақыны және өнер сыншысы Шарль Бодлердің музасы болды. Олар 1842 жылы Дюваль Гаитиден Францияға келгенде танысты және келесі екі онжылдық бойы даулы қарым-қатынаста болды. Дюваль Бодлердің өмірінде анасынан кейін ең жақсы көрген әйел болды делінеді. Ол 1820 жылдар шамасында Гаитиде дүниеге келген. Бодлердің Дювальға арналған немесе оған құрмет көрсеткен өлеңдері: "Le balcon" (Балкон), "Parfum exotique" (Экзотикалық парфюм), "La chevelure" (Шаш), "Sed non satiata" (Қанағаттанбаған), "Le serpent qui danse" (Билейтін жылан) және "Une charogne" (Мәйіт). Бодлер оны "әуесқойлардың анасы" және "Vénus Noire" ("Қара Венера") деп атады, ал Дюваль оған 19 ғасырдың ортасындағы Франциядағы креол әйелінің қауіпті сұлулығын, сексуалдылығын және құпиясын білдіргеніне сендіреді. Ол Пимодан қонақ үйіне жақын, Сент-Луи аралындағы 6, rue de la Femme sans tête (Басы жоқ әйел көшесі) мекенжайында тұрды. Бодлердің досы Эдуард Мане 1862 жылы Дювальдың суретін, "Бодлердің сүйіктісі, жатқан күйде" деген атпен салды. Ол осы кезде көру қабілетін жоғалтып бара жатқан еді. Дюваль 1862 жылы, Бодлерден бес жыл бұрын сифилис салдарынан қайтыс болған болуы мүмкін, өйткені Бодлер де осы аурудан қайтыс болды. Басқа дереккөздер Дюваль Бодлерден кейін де өмір сүргенін айтады. Надар 1870 жылы Дювальды соңғы рет көргенін мәлімдеді – ол уақытта ол сифилис ауруынан қатты зардап шегіп, таяққа сүйеніп жүрген.
Jeanne Duval (ʒan dyval; – after 1862) was a Haitian born actress and dancer of mixed French and West African ancestry. For 20 years, she was the muse of French poet and art critic Charles Baudelaire. They met in 1842 when Duval left Haiti for France, and the two remained together, albeit stormily, for the next two decades. Duval is said to have been the woman whom Baudelaire loved most in his life after his mother. She was born in Haiti on an unknown date, sometime around 1820. Poems of Baudelaire's that are dedicated to Duval or pay her homage include "Le balcon" (The Balcony), "Parfum exotique" (Exotic Perfume), "La chevelure" (The Hair), "Sed non satiata" (Yet she is not satisfied), "Le serpent qui danse" (The Dancing Serpent), and "Une charogne" (A Carcass). Baudelaire called her "mistress of mistresses" and his "Vénus Noire" ("Black Venus"), and it is believed that Duval symbolized to him the dangerous beauty, sexuality, and mystery of a Creole woman in mid 19th century France. She lived at 6, rue de la Femme sans tête (Street of the Headless Woman) on the Ile Saint Louis, near the Hôtel Pimodan. Édouard Manet, a friend of Baudelaire, painted Duval in his 1862 painting Baudelaire's Mistress, Reclining. She was, by this time, going blind. Duval may have died of syphilis as early as 1862, five years before Baudelaire, who also died of syphilis. Other sources claim that Duval survived Baudelaire. Nadar claimed to have seen Duval, last, in 1870—by this time she was on crutches, suffering heavily from syphilis.
Танымал мәдениет
Жанна Дюваль Кариб бассейні авторы Нало Хопкинсонның тарихи көркем шығармасы "Тұз жолдары" және Анжела Картердің "Қара Венера" жинағындағы тақырыптық әңгімесінде басты кейіпкер болып табылады. Тинге Кришнанның "Жүрегім ашық" фильмі Жанна Дювальдің өмірі туралы, оны "Үлкен кеуделі, бай қыз" деп атайды. Кэти Акердің "Нью-Йорк, 1979 жыл" атты әңгімесі "Жанның шаршаған сұлулығына" арналған, бұл Жанна Дювальға сілтеме. Танымал американдық концептуалдық суретші Лорейн О'Грэйди Шарль Бодлер мен Жанна Дювальдың жұптасқан суреттерін көрсететін "Жақсылық пен жамандықтың гүлдері" атты 16 диптихтік фотоинсталляциясын жасады. Бұл инсталляцияның дайындық зерттеулері Бостонның қазіргі заманғы өнер институтында, Нью-Йорктегі Томас Эрбен галереясында және Австрияның Зальцбургтегі Галерея Фотохофта көрсетілді. О'Грэйди Бодлер мен Дювальдың қарым-қатынасы туралы "Mousse" журналында және "Петуния: феминистік заманауи өнер және демалыс журналында" кеңінен жазды. Шотланд суретшісі Мод Салтер Дювальдан шабыттанған бірнеше туындылар жасады, олардың ішінде Надардың фотосуреті және суретшінің автопортреттері болды. Олардың көптегені Шотландияның Ұлттық портрет галереясында жеке көрмеде көрсетілді. Сонымен қатар, Жанна Дюваль 1987 жылғы "Асфальттың батыры" альбомындағы бұрынғы кеңестік хэви-метал тобы "Арияның" "Гүлдер көшесі" атты әніне шабыт берді. Yslaire-дің "Монсеньор Бодлер" атты 2021 жылғы Europe Comics басылымынан шыққан, оның өмірі туралы графикалық роман.