Кіріспе
Үндістан субконтинентінде әйелдер тұратын ішкі жайлар, бұл сөз урду тілінде әйелдік белгілерін көрсететін ер адамдарды сипаттау үшін де қолданылады. Палестиналық араб сленгінде израильдік дрондарды атау үшін қолданылатын термин. Зенана (زنانه, , ,) сөзбе-сөз "әйелдерге тиесілі" немесе "әйелдерге қатысты" деген мағынаны білдіреді. Парсы тілінде бұл Үндістан субконтинентіндегі мұсылман, сикх немесе индус отбасының үйінің әйелдерге арналған бөлігін білдіреді. Зенана – индуистік-ислам мәдениетінің өнімі және әдетте мұсылман аристократиялық отбасыларында кездесетін. Индустар мен мұсылмандардың ұзаққа созылған байланысының нәтижесінде, элиталық мәдени үрдістерді ұстануға бейім болған жоғарғы сыныптағы индус отбасылары да осы арнайы жайларды қабылдады. Зенана – отбасының әйелдері тұратын үйдің ішкі бөлмелері, онда ер адамдар мен жат адамдардың кіруіне рұқсат етілмейді. Қонақтар мен ер адамдарға арналған сыртқы бөлмелер мардана деп аталады. Пурда салт-дәстүрін ұстанатындар үшін бұл Үндістан субконтинентіндегі гаремге тең келеді. Христиан миссионерлері зенана миссиялары арқылы осы үнді қыздары мен әйелдеріне қол жеткізе алды; дәрігерлер мен медбикелер ретінде дайындалған әйел миссионерлер оларға денсаулық сақтау көрсетіп, өз үйлерінде дін таратуға мүмкіндік алды.
the alternative use of this word in the Urdu language to describe effeminate malesthe Palestinian Arabic slang term for Israeli drones
Zenana (زنانه, , , ) literally meaning "of the women" or "pertaining to women", in the Persian language contextually refers to the part of a house belonging to a Muslim, Sikh, or Hindu family in the Indian subcontinent, which is reserved for the women of the household. The zenana was a product of Indo Islamic culture and was commonly found in aristocratic Muslim families. Due to prolonged interactions between Hindus and Muslims, upper class Hindu households, inclined to imitate elite cultural trends, also embraced these designated spaces. The zenana were the inner rooms of a house where the women of the family lived and where men and strangers were not allowed to enter. The outer apartments for guests and men are called the mardana. Conceptually in those that practise purdah, it is the equivalent in the Indian subcontinent of the harem. Christian missionaries were able to gain access to these Indian girls and women through the zenana missions; female missionaries who had been trained as doctors and nurses were able to provide them with health care and also evangelise them in their own homes.
Моғол сарайының өмірі
Физикалық тұрғыдан, Моғол сарайының жәннасы ерекше түрде зәулім жағдайлардан тұрды, әсіресе ханшайымдар мен жоғары лауазымды тұлғалармен байланысты әйелдер үшін. Әйелдерге арналған бөлмелерге кіруге қойылған қатаң шектеулердің салдарынан, олардың сипаттамалары туралы сенімді мәліметтер өте сирек кездеседі. Дегенмен, қазіргі ғалымдар сарайдың құжаттарын және Моғол дәуірімен бірдей кезеңде жазылған саяхаттарды зерттеп, әйелдердің тұрғын үйлерінде аулалар, көлдер, фонтандар және бақтар болғанын анықтады. Сарайлар айналармен, картиналармен және мәрмәрмен әсем безендірілген. Мариам-уз-Замани Фатехпур Сикридегі гаремде өзінің сарайына ие болды, ол Раджастхани және парсы элементтерінің керемет үйлесімі болды және бекіністің ең ірі тұрғын сарайы еді. Шах Жахан мен Мүмтаз Махалдың қызы Жаханара бағалы кілемдермен және қанатты періштелердің суреттерімен безендірілген жеке пәтерінде тұрды. Сарай өмірін бейнелейтін суреттерде ағын су және ұқыпты күтілген бақтар да көрсетілген.
Тұрғылықты халық
Еуропалық қиялға айналған (Шығыстануға қараңыз) шектеулі, әдепсіздік ошағы сияқты емес, зена үйдің әйел мүшелерінің мекені болды – әйелдерден бастап, кәнизактерге, жесірлерге, үйленбеген қарындастар мен туыстарға, тіпті тәуелді туыстар деп есептелетін жақын туғандарға дейін. Зенада жоғары мәртебелі әйелдерден өзге, тұрғындардың қажеттіктерін қамтамасыз ету үшін түрлі біліктері мен мақсаты бар қызметшілер де болды. Зенаға келген барлық достар, қызметшілер және ойын-сауық көрінетіндер міндетті түрде әйелдерден құралды, тіпті қарулы әйелдердің жоғары даярланған тобына дейін – урдубегис аталған күзетшілер зенадағы әйелдерді сүйемелдеу және қорғау үшін тағайындалған.
Әкімшілік
"Акбарнама" кітабының авторы Әбу'л Фазл ибн Мұбарактың айтуынша, Ұлы Акбардың Фатепур Сикридегі зинанасында бес мыңнан астам әйел тұрған. Зинананың мөлшері оның жеке қоғам екенін көрсетті, сондықтан оны тиімді ұстап тұру үшін жүйелі басқару қажет болды, және барлық әкімшілер әйелдерден құралды. Әбу'л Фазл зенаның бөлімдерге бөлінгенін, ал тұрғындардың қаржылық және ұйымдастыру қажеттіліктерін қамтамасыз ету үшін дарогалар тағайындалғанын сипаттайды. Басқа әкімшілік лауазымдарға тұрғындардың жалақысы мен қаржылық талаптарына жауапты болған техвилдар, яғни есепші кірді. Сонымен қатар, дарогалардың қатарынан іріктелген, ең жоғары биліктің қызметкері болған махалдарлар да болды. Олар көбінесе зинанадан тікелей императорға барлау ақпаратын жеткізіп тұрды. Патшалық анагалар (Моғол сарайында баланы күтушілерді білдіретін түркі тіліндегі сөз) жоғары дәрежеге көтерілді, бірақ олардың міндеті қатаң түрде әкімшілік емес еді.
Саяси ықпал
Мұғол қоғамының еркек мүшелері өздерінің абыройының шағылысы ретінде пурда ұғымын нақты анықтамағандықтан, империяның жоғарғы топтарындағы әйелдер, қыздар және әсіресе үйленбеген әйелдер зенананың физикалық шектеулерінен тысқары ықпалын кеңейте алды. Пурдаға осылай еркіндікпен қарау Моғол сарайының әйелдеріне қоғамдық өмірге тікелей емес, бірақ қатысуға, әсіресе азаматтық құрылыс жобаларына мүмкіндік берді. Жаханараның өзі Шаджаханабадты өзгертуге үлкен үлес қосты, қазіргі атақты Чандни Чок базарын Ескі Делиде салды. Барлығында, әйелдер, қыздар және тіпті бір сарай қызы қаладағы 19 маңызды құрылыстың негізгі демеушілері болды. Темірлік аталарының салған мәдени үрдісінің арқасында, мұғол әйелдері Сафавид замандастарына қарағанда құрылыс жобалары арқылы азаматтық қайырымдылық жасауға және зенанадан тыс аң аулау, поло және қажылық сияқты демалыспен айналысуға салыстырмалы түрде көбірек мүмкіндік алды. Нұр Жаханның ерекшелігі – ол аң аулауға деген құштарлығымен көзге түсті, күйеуі Жахангирмен бірнеше саяхатқа қатысуға рұқсат алды, тіпті бірде керемет мергендігімен төрт жолбарысты оңай өлтірді.
Пурдаға ұмтылу
Патшалық үйдің мүшесі болудың әлеуметтік еркіндігіне қарамастан, моғол әйелдері жамылғысыз жүрмейтін және оларды отбасынан басқа ешкім – ер адамдар да, жат адамдар да – көрмейтін. Саяхат еткенде олар басын және бетін ақ жамылғымен жауып, пұрданың талаптарына сай, ұяттылықты және жеке өмірге құрметті сақтау үшін хоуда, шаудол, арба және паланкинмен барлық жағынан жабылып тасымалданатын. Зенанаға кіргенде не шыққанда, паланкинды әйелдер көтеріп алып жүретін, ал зенана қабырғасынан тыс жерде ғана ер қызметшілерге немесе евнухтарға тапсыратын. Егер зенанаға сырттан кіру қажет болса, мысалы, әйелдің денсаулығына байланысты оны жылжыту мүмкін болмаған жағдайда, келген адамды бастан аяққа дейін жамылып, евнух жетектеп, соқыр қалпында әйелге жеткізетін.