Станислава Пшибышевска: Польша драматургі және Француз революциясы туралы шығармалары
Stanisława Przybyszewska
Станислава Пшибышевска – польская драматург, известная пьесами о Французской революции, особенно "Дело Дантона". Биография, творчество и влияние на кино.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Польша драматургі (1901–1935)
Polish dramatist (1901 1935)
Станислава Прибышевская (; 1 қазан 1901 – 15 тамыз 1935) – поляк драматургы, көбінесе Француз революциясы туралы пьесаларымен танымал. Оның 1929 жылғы «Дантон ісі» атты пьесасы Максимилиан Робеспьер мен Жорж Дантон арасындағы қақтығысты зерттейді және революция туралы ең көрнекті туындылардың бірі саналады. Бұл пьесаны 1983 жылы поляк режиссері Анджей Вайда «Дантон» фильмі үшін бейімдеген (бірақ маңызды идеологиялық өзгерістер енгізген).
Stanisława Przybyszewska (; 1 October 1901 – 15 August 1935) was a Polish dramatist who is mostly known for her plays about the French Revolution. Her 1929 play The Danton Case, which examines the conflict between Maximilien Robespierre and Georges Danton, is considered to be one of the most exemplary works about the Revolution, and was adapted (albeit with significant ideological edits) by Polish filmmaker Andrzej Wajda for his 1983 film Danton.
Өмірбаян
Прибышевская дүниеге 1 қазан 1901 жылы Краков қаласында Станислава Паяковна болып келген. Ол поляк импрессионист суретшісі Аниэла Паяковна мен жазушы Станислав Прибышевскийдің заңды емес баласы еді. Соңғысы – Яс Польша қозғалысының негізін қалаушылардың бірі, әйгілі және әдепсіз модернист. 1902 жылдан 1906 жылға дейін Львовта (қазіргі Львов, Украина) анасымен бірге, ал 1907 жылдан 1916 жылға дейін Батыс Еуропада тұрды. Бала кезінде анасымен бірге Еуропаны аралап (Вена, Мюнхен, Больцано маңындағы Грис және Париж) саяхаттар жасады. 1912 жылы анасы қайтыс болғаннан кейін (Парижде пневмониядан көз жұмған), ол қамқорларының соңынан қалаларды ауыстырып жүрді. Бастапқыда ата-анасының достары Вацлав пен Зофия Морачевски оның білімін қаржыландырды, бірақ 1914 жылдан бастап оның қамқорлығын анасының қарындасы Хелена Барлинская өзіне алды. Оннан он бес жасқа дейін Прибышевская үш елдегі төрт мектепке қатысты: Франция (Париж), Швейцария (Цюрих, 1912–1914) және Австрия (Вена және Оберхоллабрунн). Австрияда скрипка сабақтарын алып, өлеңдер мен әңгімелер жаза бастады, бірақ оларға қанағаттанбағандықтан жойды. 1916 жылдан 1919 жылға дейін Краковтағы Әйелдер мұғалімдер институтында оқыды. Косичка мен Герульд жазғандай, «Ол жоғары бағаланған оқу орны – Мұғалімдер институтына түсті, оған бұрын анасы да қабылданған еді. Өте жақсы оқушы болғанымен, Станислава өзін қалай және не оқытқанына сын көзбен қарады және өзіндік білім алғанмын деп есептеді, себебі оның ерекше қызығушылықтары оны нақты ғылымдарға, ең алдымен математика мен астрономияға жетеледі». 1922 жылы Варшаваға көшіп, коммунистік кітап дүкенінде сатушы болып жұмыс істеді. Бұл жұмыс Польша-Совет соғысынан кейін оның Познаньде (ресми тұрғылықты жері) бір апта тұтқындалуына әкелді, бірақ дәлел жетіспегендіктен босатылды. Косичка мен Герульд атап өткендей, «Ол марксизмге тек теориялық қызығушылық танытты және саясатқа тікелей араласа алмады. Станислава Варшавадағы жылында ешқандай берік достық қарым-қатынас жасаған жоқ, бірақ тұтқындалуынан кейін әділетсіз түрмеге қамау мен сот қысымының құрбандарына, Робеспьерден бастап өзінің замандасы Сакко мен Ванцеттиге дейін, қатты қызығушылық танытты». Суретші Ян Паненьскийге (Познань айналысынан) үйленгеннен кейін Станислава Гданьскіге көшіп келді, онда Паненьский поляк гимназиясында сурет мұғалімі болып жұмысқа орналасты (оның әкесі мектептің құрылуына үлкен үлес қосты). Жұбайлар жергілікті «Ғылым мен өнер достары» тобының қызметіне қатысты. Махаббатқа негізделмегенімен, олар бір-біріне жақын болды және бақытты некеде өмір сүрді. Бірақ бұл неке ұзаққа созылмады: 1925 жылдың қараша айында Паненьский Париждегі өнер стипендиясы кезінде жүрек тоқтауынан қайтыс болды. және Юлиус Каден Бандровский, ал Стефан Жеромскийді дамымаған үлкен талант иесі деп санайтын. Оның тұрақты қаржылық кірісі болған жоқ: 1929 жылдан 1933 жылға дейін тең емес сомада алған мемлекеттік стипендия тіршілік көруге жеткіліксіз болды, сондықтан Прибышевская Барлинская мен Беннеттің көмегіне қатты тәуелді болды. Ол Польша гимназиясына қарасты ағаштан жасалған барақтарда тұрды. Кедейлік пен көптеген аурулардан зардап шегіп, неміс дәрігері Пол Эмке оған морфин дозасын арттыруды тағайындады. Косичка мен Герульд былай деп жазды: «Станиславаның соңғы сегіз айында одан ешқандай хабар болған жоқ; барлық хаттар, жіберілген және жіберілмеген, тоқтады. Ол баяу әлсіреп, енді қалам ұстай да, машинаға теруге де шамасы келмеді. Ақшасы бітіп, оның өмірін ұзаққа созған морфині де таусылды. 1935 жылдың 14 тамызында Вайсен-Турм 1, Бараке №12 бөлмесінде Станислава Прибышевская жалғыз қайтыс болды, өлімнің ресми себебі туберкулез».
Przybyszewska was born Stanisława Pająkówna on 1 October 1901, in Kraków. She was the illegitimate child of the Polish impressionist painter Aniela Pająkówna and the writer Stanisław Przybyszewski, the latter a famous and notoriously dissolute modernist who was one of the founding members of the Young Poland movement. From 1902 to 1906 she lived with her mother in Lwów (now Lviv, Ukraine); from 1907 to 1916, in Western Europe. As a child she traveled with her mother across Europe (Vienna, Munich, Gries near Bolzano, and Paris). Having in 1912 lost her mother (who died in Paris of pneumonia), she changed cities, following her guardians. Initially her parents' friends Wacław and Zofia Moraczewski paid for her education, but from 1914 it was her aunt (her mother's sister) Helena Barlińska who took care of the girl. Between ages ten and fifteen Przybyszewska attended four different schools in three countries: France (Paris), Switzerland (Zürich, 1912 1914), and Austria (Vienna and Oberhollabrunn). In Austria she took violin lessons and began writing poetry and stories which she destroyed, dissatisfied with her own accomplishments. From 1916 to 1919 she attended the Teachers Institute for Women in Kraków. Kosicka and Gerould wrote, " she enrolled in the Teachers Institute, a highly regarded training school, which her mother before her had attended. Although she was an outstanding student, Stanisława was sharply critical of both how and what she was taught, and she considered herself essentially self educated, since her own special interests led her to the exact sciences, above all mathematics and astronomy." In 1922 she moved to Warsaw and found a job as a salesgirl in a Communist bookstore; this employment, in the recent aftermath of the Polish Soviet War, led to her being arrested for a week in Poznań (her official place of residence) before being released for lack of evidence. Kosicka and Gerould noted that "she took only a theoretical interest in Marxism and remained incapable of becoming directly involved in politics. Stanisława made not a single lasting friendship during her year in Warsaw, but as a result of her incarceration she grew obsessed with the victims of unjust imprisonment and judicial oppression, starting with Robespierre and going up to Sacco and Vanzetti in her own time." Following her marriage to an artist Jan Panieński (from Poznań circle) Stanisława moved to Gdańsk where Panieński got a job as an art teacher in the Polish Gymnasium (her father had been instrumental in the creation of the school). The couple participated in the activities of a local group Friends of Science and Art. Though not motivated by love, the marriage proved to be a happy one, as they grew attached to each other. It was not, however, very long: in November 1925, while on an art scholarship in Paris, Panieński died from cardiac arrest. and Juliusz Kaden Bandrowski, and considered Stefan Żeromski as having huge talent which didn't develop. She did not have any stable financial income: the state scholarship that she received in unequal amounts from 1929 to 1933 was not enough to survive, so Przybyszewska depended heavily on the support from Barlińska and Bennet. She lived in poor conditions in the wooden barracks belonging to the Polish Gymnasium. Suffering from poverty and numerous illnesses, she was prescribed increased dosages of morphine by her German doctor Paul Ehmke. Kosicka and Gerould wrote, "During the last eight months of Stanisława's life, nothing was heard from her; all letters, sent and unsent, stopped. She had grown so weak from gradual emaciation that she could no longer type or hold a pen. Her money gone, even the morphine that had sustained her for so long ran out. On 14 August 1935 in her room am Weissen Turm 1, Baracke Nr. 12, Stanisława Przybyszewska died alone, the official cause of death tuberculosis."
Шығармалары мен тақырыптары
Прибышевская Максимилиан Робеспьерге ерекше бейімділік танытты және өзінің жазбаларында оған ең жоғары интеллект пен болашақты болжау қабілетін жатқызды. "Мен Робеспьерді өзім білген ешкімнен жақсырақ түсінемін деп толық сенемін", - деп жазды ол достарына. Прибышевская Робеспьерді капитализмнің апатты дамуын алдын ала сезгендей бейнеледі. Робеспьер оның сақталған екі пьесасының – "Дантон ісі" (Sprawa Dantona, 1929) және бұрынғы аяқталмаған "Термидор" (1925) пьесасының орталық тұлғасы болды.
Przybyszewska was fixated upon Maximilien Robespierre, and attributed to him, in her writing, extraordinary brilliance and powers of foresight. "I have the calm certainty," she wrote to a friend, "that I understand Robespierre better than anyone whose works are known to me." Przybyszewska depicted Robespierre as having predicted the disastrous rise of capitalism. Robespierre was the central figure in both of her surviving plays, The Danton Case (Sprawa Dantona, 1929), and an earlier unfinished play, Thermidor (1925).
Қабылдау және мұра
Британ жазушысы Хилари Мантел оны "Робеспьерден өлген әйел" деп атады. Мантелдің 2017 жылы BBC Radio Four арнасында өткен Рейт лекцияларының бірі, Антверпенде сөйленген «Үнсіздік қаланы қамтиды» лекциясы, Прибышевскаяға арналған еді. Прибышевская 1913-1934 жылдар аралығында бірнеше тілде жазылған хаттар жинағын баспагерлерге, достарына және Жорж Бернанос, Жан Кокто және Томас Манн сияқты танымал еуропалық жазушыларға қалдырды. Бұл хаттар Гданьск қаласында түпнұсқа тілдерде және поляк тілінде үш томдық «Listy» (Хаттар: 1-том, 1978; 2-том, 1983; 3-том, 1985) деген атпен жарияланды. 1986 жылы Корольдік Шекспир компаниясының «Дантон ісі» қойылымы – драматургтің бір күні оның пьесасы Лондон сахнасында қойылатындығы туралы арманының орындалуы болды. Бұл ағылшын тіліндегі алғашқы сахналық қойылымды Рон Дэниелс қойды, ал Пэм Гемс оны «Дантон ісі» деп өңдеді. Жоланта Кайзер Прибышевскаяның шығармаларында хайку поэзиясын тапқан.
British author Hilary Mantel remarks of her that she was "the woman who died of Robespierre." One of Mantel's 2017 Reith Lectures on BBC Radio Four, Silence Grips the Town, delivered in Antwerp, was dedicated to Przybyszewska. Przybyszewska left a collection of letters written from 1913 to 1934 in several languages to publishers, her friends, and famous European writers like Georges Bernanos, Jean Cocteau, and Thomas Mann, which were published in Gdańsk in the original languages and in Polish in three volumes as Listy (Letters: volume 1, 1978; volume 2, 1983; volume 3, 1985). The production of The Danton Case by the Royal Shakespeare Company in 1986 was a realization of the playwright's dream that one day she would be performed in London. This first English language staging was directed by Ron Daniels and adapted by Pam Gems as The Danton Affair. Jolanta Kajzer has discovered haiku poetry in Przybyszewska's writings.
Жарияланған еңбектер
"Вентоздың соңғы түндері". Краков: Wydawnictwo Literackie, 1958 жыл. Драмалық туындылар. Редакторы – Роман Таборский. Гданьск: Wydawnictwo Morskie, 1975 жыл. "Дантон ісі мен Термидордың" ағылшын тіліне аудармасы 1989 жылы Northwestern University Press баспасында "The Danton Case and Thermidor. Two Plays" деген атпен жарық көрді. Хаттар, 1-том: 1913 жылғы желтоқсан – 1929 жылғы қыркүйек. Редакторы – Томаш Левандовски. Гданьск: Wydawnictwo Morskie, 1978 жыл. Хаттар, 2-том: 1929 жылғы қазан – 1934 жылғы қараша. Редакторы – Томаш Левандовски. Гданьск: Wydawnictwo Morskie, 1983 жыл. Хаттар, 3-том: 1927 жылғы желтоқсан – 1933 жылғы қазан. Редакторы – Томаш Левандовски. Гданьск: Wydawnictwo Morskie, 1985 жыл. "Кобьеца твиерджа на лодице", Панек, Силвия ред., "Jazgot niewieści" және "męskie kasztele". Екі онжылдықтағы әйелдер әдебиеті туралы дау-жанжал тарихынан. Poznań: Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, 2010, 111-21 беттер. Өзінің терісіне жазылған шарт. Гданьск: Wydawnictwo słowo/obraz terytoria, 2015 жыл. Асимптоталар. Гданьск: Wydawnictwo słowo/obraz terytoria, 2018 жыл. Герард Гаштовтың шығармашылығы. Гданьск: Wydawnictwo słowo/obraz terytoria, 2019 жыл.
Ostatnie noce ventôse’a (The Last Nights of Ventôse). Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1958. Dramaty. Edited by Roman Taborski. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1975. English translation of The Danton Case and Thermidor was published in 1989 by Northwestern University Press as The Danton Case and Thermidor. Two Plays. Listy, vol. 1: Grudzień 1913 – wrzesień 1929. Edited by Tomasz Lewandowski. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1978. Listy, vol. 2: Październik 1929 – listopad 1934. Edited by Tomasz Lewandowski. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1983. Listy, vol. 3: Grudzień 1927 – październik 1933. Edited by Tomasz Lewandowski. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1985. “Kobieca twierdza na lodzie,” in Panek, Sylvia, ed., „Jazgot niewieści” i „męskie kasztele”. Z dziejów sporu o literaturę kobiecą w dwudziestoleciu międzywojennym. Poznań: Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, 2010, 111 21. Cyrograf na własnej skórze i inne opowiadania. Gdańsk: Wydawnictwo słowo/obraz terytoria, 2015. Asymptoty. Gdańsk: Wydawnictwo słowo/obraz terytoria, 2018. Twórczość Gerarda Gasztowta. Gdańsk: Wydawnictwo słowo/obraz terytoria, 2019.
Станислава Прибышевская туралы кітаптар
Левандовски, Томаш. Dramat Intelektu: Станислава Прибышевскаяның әдеби биографиясы. Гданьск: Морское видовничествосы, 1982 жыл. Янион, Мария және Станислав Росиек, ред. "Трансгрешье" томы, 3-том: Тұлғалар. Гданьск: Морское видовничествосы, 1984 жыл. Косичка, Ядвига және Даниэль Герульд. Жалғыздық өмірі: Станислава Прибышевская, таңдамалы хаттармен біргегі биографиялық зерттеу. Лондон: Quartet Books, 1986; Эванстон: Нортвестерн университетінің баспасы, 1989. Грейчик, Ева. Көбелек. Станислава Прибышевская туралы. Варшава: Wydawnictwo Open, 1994 жыл. Ингдал, Казимера. Гностикалық трагедия: Станислава Прибышевскаяның эстетикасы және шығармаларына арналған зерттеу. Стокгольм: Almqvist & Wiksell International, 1997 жыл.
Lewandowski, Tomasz. Dramat Intelektu: Biografia literacka Stanisławy Przybyszewskiej. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1982. Janion, Maria and Stanisław Rosiek, eds. Transgresje, vol. 3: Osoby. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1984. Kosicka, Jadwiga and Daniel Gerould. A Life of Solitude: Stanisława Przybyszewska, a Biographical Study with Selected Letters. London: Quartet Books, 1986; Evanston: Northwestern University Press, 1989. Graczyk, Ewa. Ćma. O Stanisławie Przybyszewskiej. Warszawa: Wydawnictwo Open, 1994. Ingdahl, Kazimiera. A Gnostic Tragedy: A Study in Stanislawa Przybyszewska's Aesthetics and Works. Stockholm: Almqvist & Wiksell International, 1997.