Кіріспе

Австралия азаматтығының тарихы мен ережелері Австралияның азаматтығына қатысты заңда адамның Австралия азаматы болу шарттары нақты көрсетілген. Ұлттық заңнаманы реттейтін негізгі заң – 2007 жылғы 1 шілдеде күшіне енген және Австралияның барлық штаттары мен аумақтарында қолданылатын 2007 жылғы Австралия азаматтығы туралы заң. 1986 жылдың 20 тамызына дейін Австралияда туған барлық адамдар, ата-аналарының ұлтына қарамастан, туғаннан бастап автоматты түрде азаматтар болды. Осы күннен кейін елде туған адамдар, егер ата-аналарының кем дегенде біреуі Австралия азаматы немесе тұрақты тұрғыны болса, туғаннан бастап Австралия азаматтығын алады. 2022 жылдың 1 шілдесінен бастап Жаңа Зеландия азаматтарының Австралияда туған балалары да туғаннан бастап Австралия азаматтығын алады. Шетелдік азаматтарға елде кемінде төрт жыл тұрып, бір жыл тұрақты тұруға рұқсат алғаннан кейін және ағылшын тілін меңгергенін көрсеткеннен кейін азаматтық берілуі мүмкін. Австралия 18 және 19 ғасырларда құрылған бірнеше бұрынғы британдық отарлардан тұрады, олардың тұрғындары британдықтардың тегінен шыққан. 1901 жылы Британ империясының доминионы ретінде федерация құрғаннан кейін, Австралияға уақыт өте келе көбірек автономия берілді және бірте-бірте Ұлыбританиядан тәуелсіз болды. Австралия азаматтары 1984 жылдан бері британдықтардың тегінен шыққан азаматтар саналмағанымен, Ұлыбританияда тұрып жатқанда олар артықшылықты мәртебеге ие. Британ Достастығының азаматтары ретінде, Австралиялықтар Ұлыбританиядағы сайлауда дауыс беруге және мемлекеттік қызметте жұмыс істеуге құқылы.

Терминология

Азаматтық және ұлттық терминдерінің мағынасы арасындағы айырмашылық ағылшын тілінде әрқашан нақты емес және елдерге қарай өзгеше болады. Жалпы алғанда, ұлттық – адамның мемлекетке заңды жағынан қатыстылығын білдіреді және сол мемлекеттің азаматтарын атау үшін халықаралық шарттарда қолданылатын жиі қолданылатын термин; ал азаматтық – сол елдегі адамның құқықтары мен міндеттерінің жиынтығын көрсетеді. Осы ерекшелікке қарамастан, Австралия үкіметі осы екі терминді мағынасы бірдей қолданады.

Фрагментті даму

Ұлыбритания 1788 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс құрылғанда Австралиядағы алғашқы колониясын құрды. 19-шы ғасыр бойы британдықтардың ықпалы континентке тарады. 1890 жылға қарай Австралияда алты тәуелсіз басқарылатын аумақ болды. Бұл колониялардың әрқайсысына британдық азаматтық туралы заң қолданылды, бұл заң Британ империясының басқа жерлерінде де осылай болды. Австралиялықтар және барлық басқа империя азаматтары британдық азаматтар еді; Австралия колонияларында, Ұлыбританияда немесе Корольдік доминиондарының кез келген жерінде туған кез келген адам табиғи британдық азамат болып есептелді. Осы кезеңде британдық азаматтық туралы заң кодификацияланбаған және стандартты ережелері болмады, оның орнына сот шешімдері мен ортақ құқыққа сүйенді. 19-шы ғасырдың ортасына дейін Ұлыбританияда азаматтық алу ережелері Империяның басқа бөліктерінде де қолданылатыны белгісіз болды. Әр колония шетелдік қоныстанушыларды азамат ретінде қабылдау үшін өз процедуралары мен талаптарын белгілеуге кең құқыққа ие болды. Жаңа Оңтүстік Уэльс және Тасмания 1828 және 1834 жылдары тиісінше заңдар қабылдады, олар шетелдік азаматтарға британдық азаматтардың құқықтарын, ең бастысы меншік құқығын ішінара беруге мүмкіндік берді. Бұл адамдар шетелдік деп есептелмеді, бірақ олардың балаларына азаматтық статусын мұрагерлікпен беруге құқығы болмады және Корольдік қызметінен және мемлекеттік лауазымдардан шеттетілді. Ұлыбританияда азаматтық алу 1844 жылға дейін Парламенттің жеке актілері арқылы жүзеге асырылды, содан кейін әкімшілік процедура жеңілдетілді. Австралия колониялары бұл жүйені өздерінің заңдарында көшірді, олар 1871 жылға дейін барлық жергілікті заң шығару органдарында қабылданды. 1847 жылы Императорлық Парламент Ұлыбританияда азаматтық алғандар мен басқа аумақтарда азаматтық алғандар арасындағы айырмашылықты ресми түрде бекітті. Ұлыбританияда азаматтық алғандар императорлық азаматтықтан мәртебе алды деп есептелді, бұл мәртебе бүкіл Империяда жарамды болды. Колонияларда азаматтық алғандар жергілікті азаматтықтан өтті және оларға тек тиісті аумақта ғана жарамды азаматтық статусы берілді; Жаңа Оңтүстік Уэльсте жергілікті азаматтық алған адам онда британдық азамат болып есептелді, бірақ Англияда немесе Викторияда емес. Дегенмен, жергілікті азаматтық алған британдық азаматтар Империядан тыс жерлерге саяхаттағанда императорлық қорғау құқығына ие болды. Некеде тұрған әйелдер әдетте күйеулерінің азаматтық статусын мұрагерлікпен алатын. 1848 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльстен бастап, әр колония 1844 жылы Ұлыбританияда қабылданған ережелерге сәйкес, британдық азаматтарға үйленген шетелдік әйелдерді автоматты түрде азаматтыққа қабылдау туралы заң қабылдады. Ұлыбритания 1870 жылы британдық емес ерлерге үйленген британдық әйелдер үшін некелік азаматтықтан айыруды енгізгеннен кейін, Жаңа Оңтүстік Уэльс 1875 жылы осыған сәйкес келетін ережелерді қабылдады. Басқа Австралия колониялары мұны заңда қабылдамады, бірақ іс жүзінде шетелдік ерлерге үйленген әйелдер бүкіл Австралияда британдық азаматтықтан автоматты түрде айырылды. 1885 жылы құрылған Австралия Федералды Кеңесі аймақтағы біріккен басқарушы орган құруға жасалған алғашқы әрекет болды және Фиджимен бірге төрт австралиялық колониядан (Квинсленд, Тасмания, Виктория және Батыс Австралия) тұрды. 1897 жылы Федералды Кеңес қабылдаған заң бойынша, оның билігі астындағы колонияда азаматтық алған британдық азаматтар басқа колонияларда да азаматтық алған деп есептелуге рұқсат берілді.

Аустралияның түпкүлдік тұрғындары мен еуропалық емес көшіп келушілерге қатысты дискриминациялық саясат

Австралияның аборигендері мен Торрес бұғазы аралдарының тұрғындары отарлар континент бойына орналасқанда британдық поддандыларға айналды, бірақ отаршылдық қоғамға қатысуы мен азаматтық құқықтарға қол жеткізуі шектеулі болды. Квинсленд пен Батыс Австралиядағы жергілікті тұрғынның сайлау құқығына ие болуы үшін оның жерінің құны кемінде 100 фунт стерлинг болуы керек еді, бұл сол кезде тым қымбат болатындықтан, дерлік барлық адамды дауыс беруден алды. Басқа отарларда жергілікті тұрғындардың дауыс беруіне қатысты заңнамада нақты шектеулер болмаса да, басқа да реттеуші кедергілер осы құқықты жүзеге асыруға кедергі келтірді. 1858 мен 1926 жылдар аралығында Жаңа Оңтүстік Уэльс "кез келген қоғамдық қайырымдылық мекемесінен" көмек алатын адамдарды сайлауға қатысудан шеттетуге құқылы болды; аборигендердің резервацияларында тұратындар көмек алатын болып саналды. Жер иеленушілерге және "жартылай канды" аборигендерге кейбір жеңілдіктер берілді. Азиядан көші-қон 1840 жылдары басталды, сол кезде еңбек тапшылығына байланысты Қытай жұмысшылары Жаңа Оңтүстік Уэльске жұмысқа шақырылды. Бұл жұмысшыларға бастапқыда күмәнмен қарағанмен, 1850 жылдары басталған Австралиядағы алтын асығу одан әрі көші-қон толқынын қозғады. Қытайға қарсы наразылық пен сезімнің күшеюі 1861 жылғы Ламбинг-Флэт көтерілісі кезінде әлеуметтік тәртіпсіздік пен зорлық-зомбылыққа әкелді. Осыдан кейін Жаңа Оңтүстік Уэльс Қытайға кіруге қатысты маңызды шектеулер енгізді. Ережелер отарлар бойынша әртүрлі болды, бірақ еуропалық иммигранттарға басқа этникалық топтардың мүшелеріне қарағанда басымдық берілді. Квинсленд 1867 жылы "Азиялық және Африкалық шетелдіктерді" және "Еуропалық және Солтүстік Америкалық шетелдіктерді" натурализациялау үшін екі түрлі талапты құрды. Азиялық және Африкалық үміткерлер колонияда үш жыл тұруы, сондай-ақ үйленген және әйелдерімен бірге тұруы керек болды. Қытайлық көшіп келушілер колонияға кіру немесе тұру үшін алым төлеуді және британдық подданды ретінде натурализациялануға тыйым салатын отарлық заңнамада ерекше назар аударды. 1889 жылы Австралиялық отарлардың әрқайсысындағы қытайлар үшін кіру ақысы 10 фунт стерлингке бекітілді, Квинслендтен басқасы үшін 30 фунт стерлинг талап етілді.

Федерациядан кейінгі саясат

Австралия Федералды Кеңесі 1900 жылы таратылып, 1901 жылдың 1 қаңтарында Австралияның алты колониясының федерациясы – Австралия Ұлттық Одағы құрылды. Осы одақ құрылғанға қарамастан, австралиялықтардың (оның ішінде аборигендердің) британдық поддандығы мәртебесі өзгеріссіз қалды. 1903 жылы қабылданған Ұлттық Одақ азаматтығы туралы заңнама жаңа штаттардың заңдарын жойды; бір штаттың заңнамасы бойынша натурализация жасалса, ол автоматты түрде барлық штаттарда жарамды болып саналды. Федералды үкімет «Ақ Австралия» саясатының аясында еуропалық емес шыққан адамдарға қойылған шектеулерді сақтап, күшейтті. 1901 жылғы Иммиграцияны шектеу туралы заң иммиграциялық қызметкер анықтаған кез келген еуропа тілінде диктант сынағын өткізуге заңдық негіз жасады. Сынақты сәтсіз тапсырған адамдар Австралияға кіргізілмеді. Жаңа Зеландияның маорилері техникалық тұрғыдан бұл заңның шектеу критерийлеріне жатса да, Жаңа Зеландия үкіметінің жасаған өтініштері Ұлттық Одақ үкіметін маорилерге ерекше жеңілдіктер жасауға итермеледі. 1903 жылғы Натурализация туралы заң Африка, Азия немесе Океания (Жаңа Зеландиядан басқа) шыққан кез келген адамды натурализациялауға тыйым салды. Федерация құрылған күні штаттық сайлау тізіміне есімдері енгізілмеген аборигендерге 1902 жылдан 1962 жылға дейін федералды сайлауда дауыс беруге тіркелуге тыйым салынды.

Императорлық ортақ код

Императорлық парламент британдық азаматтық мәртебесіне қатысты ережелерді алғаш рет 1914 жылғы британдық азаматтығы және шетелдіктердің мәртебесі туралы заңмен ресми түрде заңнамаға енгізді. Британдық азаматтық мәртебесі империя бойынша ортақ ұлттық мәртебе ретінде бекітілді. Осы заңды жергілікті заңнамасына енгізген доминиондарға императорлық натурализация арқылы шетелдіктерге азаматтық мәртебе беруге рұқсат берілді. Австралия 1920 жылы ортақ кодексті қабылдады. 1914 жылғы ережелер императорлық азаматтық құқығына әйелдің жасырындығын енгізді, онда әйелдің шетелдік азаматқа тұрмысқа келісуге келісімі денатурализациялау ниетінің белгісі ретінде қарастырылды; шетелдік еркектерге үйленген британдық әйелдер британдық азаматтығынан автоматты түрде айырылды. Бұл ережеге екі ерекшелік болды: күйеуі британдық азаматтығынан айырылған әйел декларация арқылы британдық азаматтығын сақтай алатын болды, ал неке арқылы британдық азаматтығынан айырылған британдық жесір немесе ажырасып кеткен әйел некесін бұзғаннан кейін тұру талаптарынсыз бұрынғы мәртебесін қайта алатын болды. Австралияның ортақ кодексінің ережелері натурализацияланған адамдардың британдық азаматтығын жоюға бағытталған кең ауқымды шараларды қамтыды. Егер адам монархқа адал болмаса, кем дегенде бір жылға бас бостандығынан айырылса немесе натурализацияланғаннан кейін бес жыл ішінде 100 фунт стерлингтен астам айып төлесе, азаматтық мәртебе берілген кезде «жақсы мінез-құлқысы жоқ» деп танылса немесе жеті жылдан астам уақыттан бері Британ империясының шегінен тыс жерде тұрса, оның натурализациясы күштен шығарылуы мүмкін еді. 1903 жылғы заңнан өзгеше, 1920 жылы қабылданған ортақ кодекс нәсілдік белгісі бойынша көшіп келушілерге тікелей тыйым салған жоқ. Оның орнына, үкіметке кез келген себепсіз азаматтықтан бас тартуға мүмкіндік берді. 1904 жылдан 1953 жылға дейін барлығы 45 адам ғана азаматтыққа қабылданды. Еуропалық емес тегі бар мигранттар 1957 жылға дейін тұрақты тұруға және азаматтыққа қабылданбады. Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңына қарай доминиондар өз істерін басқарудағы тәуелсіздік деңгейін арттырды және олардың әрқайсысы өзіндік ұлттық ерекшеліктерін дамытты. Ұлыбритания мұны 1926 жылғы Императорлық конференцияда ресми түрде мойындады, барлық доминион үкімет басшыларымен бірлесіп Бальфур декларациясын жариялады, онда Ұлыбритания мен доминиондар Британ достастығының аясында бір-біріне тең және дербес мемлекеттер екендігі айтылды. Доминиондарға Вестминстердің 1931 жылғы заңымен толық заңнамалық тәуелсіздік берілді. Осы кезеңде империядағы әйелдер құқығын қорғаушылар әйелдің мәртебесін күйеуінің мәртебесіне байланыстыратын азаматтық ережелерді өзгерту үшін императорлық үкіметке қысым жасады. 1931 жылдан кейін британдық үкімет доминиондарға заңнамалық үстемдік ете алмай, ортақ ұлттық кодекс арқылы олармен конституциялық байланысты сақтағысы келгендіктен, бұл мәселе бойынша доминиондардың бірауыздан келісімінсіз маңызды өзгерістер жасауға дайын болған жоқ. Империялық құқықтық біртінделік 1930 жылдары әлсіреді; Жаңа Зеландия мен Австралия 1935 және 1936 жылдары неке арқылы денатурализацияланған әйелдерге британдық азаматтығын сақтауға мүмкіндік беру үшін өз заңдарын өзгертті, ал Ирландия 1935 жылы әйелдің некесінен кейінгі ұлттығына өзгеріс енгізбеу үшін өз ережелерін өзгертті.

Австралия азаматтығы құрылды

Доминионның ұлттық заңдарының әртүрлі дамуы, сондай-ақ Ұлыбритания мен Империядан бөлек жергілікті ұлттық ерекшеліктің күшеюі, 1946 жылы Канада азаматтығының құрылуымен аяқталды, бұл ортақ империялық ұлттық жүйенің біржақты бұзуы болды. 1947 жылы Үндістан мен Пәкістанның тәуелсіздігі алға жылжыған кезде, бұрынғы жүйемен үйлеспейтін идеяларды шешу үшін ұлттық заңнаманы кең ауқымды реформалау қажет болды. Доминион үкіметтері 1946 жылғы Ұлттар Достастығы Премьер-министрлерінің конференциясында реформаланған азаматтық жүйеде әйелдердің тең құқықтарын мойындау принципіне келісті және Австралия сол жылы тең азаматтық құқықтарын беру үшін заңын өзгертті. Австралия 1948 жылғы Ұлттық және Азаматтық туралы заңды қабылдап, өзінің азаматтығын құрды, ол 1949 жылғы 26 қаңтарда күшіне енді, 1948 жылғы Британдық азаматтық туралы заңның бүкіл Империяда 1949 жылғы 1 қаңтарда күшіне енгенінен кейін. Австралияда туған, натурализацияланған немесе кемінде бес жыл тұрған барлық британдықтар сол күні автоматты түрде Австралия азаматтығын алды. Австралияда туған немесе натурализацияланған әкеден туған британдық азаматтар, сондай-ақ Австралия азаматына үйленген британдық әйелдер де сол күні автоматты түрде азаматтық алды. Басқа барлық азамат емес адамдар азаматтық алу үшін жалпы тұру талаптарын орындағаннан кейін натурализация арқылы азаматтық ала алатын болды. Үміткерлер Австралияда (Папуа және Жаңа Гвинеяны қоса) соңғы сегіз жылдың кемінде төртеуін тұрған және өтініш берудің алдында бір жыл үздіксіз тұрған болуы керек. Бұл талап 1973 жылы алдыңғы сегіз жылдың екеуіне дейін төмендетілді. Еуропалық емес адамдарға 1957 жылдан бастап, егер олар заңмен рұқсат етілген және Австралияда 15 жыл тұрған болса (1966 жылы бес жылға дейін қысқартылған), тұруға және натурализациялануға рұқсат берілді. 1958 жылы натурализацияланған азаматтардың азаматтығын жоюға қатысты барлық ережелер күштен шығарылды. Алайда, неке арқылы емес, шетелдік азаматтық алған Австралия азаматтары автоматты түрде натурализациясынан айырылып, осы Заң бойынша Австралия азаматтығынан бас тартылды. Австралия азаматы ретінде натурализацияланған адамдар бұрынғы азаматтығынан бас тартуға міндетті болған жоқ. Австралияның аборигендерінің құқықтарын шектеу 1949 жылы жеңілдетілді, бұл кезде федералды сайлауға қатысу құқығы штаттық сайлауға тіркелген немесе қарулы күштерде қызмет еткен кез келген аборигенге берілді. 1962 жылы барлық аборигендерге дауыс беру құқығы берілді, ал 1967 жылғы референдумнан кейін олар әрбір ұлттық санақта штат халқының саны ретінде ескеріле бастады.

Реформа және британдық субъект мәртебесін жою

1948 жылғы заң британдық азамат терминін Австралия немесе басқа да Достастық елдерінің азаматы ретінде қайта анықтады. Осы Заңда «Достастық азаматы» деген сөздің мағынасы да сол сияқты. Британдық азаматтар/Достастық азаматтары мәртебесі Достастық елдерінің әрқайсысының азаматтығымен қатар сақталды. Ирландия азаматтары, 1949 жылы Ирландияның Достастықтан шығуына қарамастан, британдық азаматтармен теңестірілді. Австралияда соңғы жеті жылдың ішінде кем дегенде бес жыл тұрған барлық Достастық азаматтары азаматтыққа қабылданудың орнына тіркеу арқылы Австралия азаматтығын алуға құқылы болды. Австралия азаматтығына тіркелген Достастық азаматтары адалдық серт беруге міндетті емес еді, себебі олар бұрыннан Корольдіктің азаматтары болып табылды. Реформаланған жүйе бойынша барлық британдық азаматтар бастапқыда Біріккен Корольдік пен Ирландияда қоныстануға автоматты құқыққа ие болды. Ұлыбританияға еуропалық емес көші-қон жүйелі түрде шектелді, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Ұлыбританиядағы экономикалық жағдайдың жақсаруы отарлық көші-қонның беспрецеденттік толқынына әкелді. Оған жауап ретінде британ Парламенті 1962 жылғы Иммиграциялық заңмен Британ аралдарының сыртынан келген кез келген азаматтарға иммиграциялық бақылау шараларын енгізді. Ирландия 1922 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін де барлық британдық азаматтарға еркін өтуге мүмкіндік берді, бірақ 1962 жылы Ұлыбритания мен Ирландия аралдарында туған адамдарға ғана осы құқықты шектеу арқылы Ұлыбританияның шектеулерін қайталады. Ұлыбритания 1971 жылы патриалдар үшін, ата-аналары немесе ата-бабалары Ұлыбританияда туған азаматтар үшін осы шараларды жеңілдетті, бұл ақ Достастық азаматтарына тиімді артықшылық берді. Австралияның Ұлыбританиямен қарым-қатынасының өзгеруінің белгісі ретінде 1967 жылдан бастап Австралия паспорттарында «Британ паспорты» деген жазу болмайтын болды. 1969 жылғы заңнамалық өзгерістер Австралия азаматтарының сол жылы британдық азаматтығын тоқтатуын білдірді, бірақ олар «британдық азаматтардың мәртебесін» сақтап қалды. Басқа Достастық елдерінің азаматтарына берілетін артықшылықтар және еуропалық емес көшіп келушілерге қойылатын шектеулер 1973 жылғы түзетуде жойылды. 1948 жылғы Ұлттық және азаматтық туралы заңның атауы 1973 жылы Австралия азаматтығы туралы заң болып өзгертілді; осы оқиғаның жылдығы 2001 жылдан бастап Австралия азаматтығы күні ретінде тойланады. 1970 және 1980 жылдары Британ империясының көптеген отарлары тәуелсіздік алды және Ұлыбританиямен байланыстар едәуір әлсіреді. Ұлыбританияның өзі 1981 жылғы Британдық азаматтық туралы заңмен өзінің қалған аумағы мен иеліктерінің кішігірім шекараларын көрсету үшін азаматтық заңын жаңартты, бұл британдық азаматты енді Достастық азаматы деп атамайды. Австралия азаматтары британдық заң бойынша Достастық азаматтары болып қала береді және Ұлыбританияда дауыс беруге және мемлекеттік лауазымға сайлануға құқылы. 1984 жылы жүргізілген реформалар австралиялық заңдағы британдық азаматтардың мәртебесін толық жойды және азаматтық регламентіндегі қалған гендерлік теңсіздіктерді жойды. Сайлауға қатысу ережелері британдық азаматтардың мәртебесінің орнына Австралия азаматтығын талап ету үшін өзгертілді, бірақ 1984 жылғы 26 қаңтарға дейін дауыс беруге тіркелген азаматтығы жоқ кез келген британдық азамат сайлауға қатысуға құқылы болды. Сол жылдан бастап азаматтығы жоқ британдықтар австралиялық паспорт алуға өтініш бере алмады. 1986 жылғы Австралия заңы қабылданғаннан кейін Жоғарғы сот Австралия азаматтығы жоқ адамдарды шетелдік деп санайды. Британдық азаматтар федерация кезінде шетелдік деп есептелмесе де, Ұлыбританиямен конституциялық байланыстарды үзу екі ел арасында нақты ажыратылуды тудырды; Британдық азаматтар сол кезден бастап шетелдік мемлекеттің субъектілері болып саналады және Австралия Конституциясының 44-бабы бойынша Австралия Парламентіне қызмет етуге құқықсыз. 2017-18 жылғы Австралия парламенттік сайлау дағдарысы кезінде Конституцияның осы бабы бойынша 10 заң шығарушының сайлану мүмкіндігіне күмән келтірілді, бұл содан кейінгі сот іс жүргізуі бойынша сегіз адамның жарамсыздығына әкелді.

Азаматтық талаптарының күшейтілуі

Азаматтық алу үшін жалпы тұрғылықты жер талаптары 1984 жылы жеңілдетілді. Азаматтыққа үміткерлер өтініш бергенге дейінгі бес жылдың ішінде екі жыл Австралияда тұруы және сол кезеңде кем дегенде бір жыл тұрақты тұру құқығына ие болуы керек еді. Алайда, бақылаусыз иммиграция ағыны және заңсыз көшіп келушілердің Австралияда тұру үшін ұлттық заңды пайдалануы туралы алаңдаушылық 1986 жылы шектеусіз туылғаннан бастап азаматтық беруді тоқтатуға түрткі болды. Осы жылдан бастап елде туған балаларға азаматтық тек егер ата-аналарының кем дегенде біреуі азамат немесе тұрақты тұрғын болса ғана беріледі. 1993 жылдан бастап азаматтық алуға үміткерлер Австралия монархына адалдық серт берудің орнына, Австралия мемлекетіне адалдықтарын білдіретін азаматтық серт беруге міндетті болды. 2002 жылы шетелдік ұлтты алған австралиялықтарды автоматты түрде азаматтығынан айыру жойылды. 2007 жылы азаматтық емтихандары енгізілді, сонымен қатар жалпы тұрғылықты жер талаптары қайтадан төрт жылға дейін ұзартылды. 2015 жылы азаматтығынан айыру бойынша мемлекеттік өкілеттіктер едәуір кеңейтілді. Басқа ұлтты ұстаған және террористік қызметпен айналысқан австралиялықтар азаматтығынан автоматты түрде айырылды. Бұл шаралар 2020 жылы Ішкі істер министрінің азаматтықты күшін жою туралы нақты бұйрығын қажет ету үшін өзгертілді.

Папуа, Жаңа Гвинея және Науру

Квинсленд 1883 жылы Папуаны аннексиялау арқылы Тынық мұхитындағы неміс отарлаушылық мүдделеріне алдын алуға тырысты, бірақ бұл императорлық биліктің наразылығына ұшырады. 1884 жылы Германияның Жаңа Гвинеясы құрылғаннан кейін Ұлыбритания Папуаға талап қойды және оны 1888 жылы ресми түрде аннексиялады. 1901 жылы Австралия федерациясы құрылғаннан кейін Ұлыбритания 1902 жылы Аустралия үкіметіне территорияның әкімшілік басқаруын жүктеді, оны Австралия 1905 жылы қабылдады. Жаңа Гвинея мен Науру Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін неміс колониялары болып қала берді, содан кейін Жаңа Гвинея Австралия бақылауындағы Ұлттар Лигасының мандатына айналды, ал Науру мандаты Ұлыбритания, Австралия және Жаңа Зеландия арасында бөлісті. Іс жүзінде Австралия Науруда толық басқару билігін ұстады. Папуа тұрғындары британдық поддандылар болғанмен, бұл мәртебе Тұрақты мандаттар комиссиясының ұсынысы бойынша мандатталған аумақтардан келгендерге таратылмады. Жаңа Гвинея мен Науру тұрғындары британдық қорғауға алынған тұлғалар ретінде қарастырылды. 1949 жылы Австралия азаматтығы құрылған кезде папуалықтар автоматты түрде Австралия азаматтары болды, ал Жаңа Гвинея мен Науру тұрғындары «Австралияның қорғауындағы тұлғалар» мәртебесін алды. Британдық подданды/Австралия азаматы мәртебесіне қарамастан, жергілікті текті папуалықтар Австралия материгінде тұруға автоматты құқыққа ие болмады және оған жеке өтініш беруі керек болды. Жергілікті емес текті адамдар бұл құқықты автоматты түрде алды. 1975 жылы Папуа-Жаңа Гвинея тәуелсіздік алды. Папуада немесе Жаңа Гвинеяда туған, екі ата-анасы да сол аумақта немесе оның айналасында туған, Австралия материгінде тұру құқығы жоқ және шетелдік азаматтығы жоқ жергілікті тұрғындар жаңа елдің азаматтары болды. Тәуелсіздік алғанға дейін Папуада туған және азаматтығын қайта алуға тырысатын бұрынғы австралиялық азаматтар ұрпақ арқылы бұл мәртебеге қайта ие бола алмайды. Папуа 1975 жылға дейін «Австралия» анықтамасына кіргендіктен, өтініш берушілер шетелде туылғандығына байланысты азаматтыққа талап ете алмайды. 2007 жылдан бері тәуелсіздік алған кезде Австралия азаматтығын жоғалтқан, бірақ Австралия материгінде туған ата-анасы бар Папуа-Жаңа Гвинея азаматтары азаматтығын қайта алу үшін арнайы өтініш бере алады.

Үнді мұхиты аумақтары

Кокос (Килинг) аралдары мен Рождество аралы 1857 және 1888 жылдары Империяға тиісінше қосылды. Кокос аралдары алғашқыда 1878 жылға дейін Ұлыбританияның тікелей басқаруында болды, содан кейін Сейлонға, одан кейін 1886 жылы Малакка тікелей басқарылатын елді мекендеріне, ал 1903 жылы Сингапурға берілді. 1900 жылы Рождество аралы да Сингапур құрамына енді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Австралия үкіметі стратегиялық және экономикалық себептермен екі аумақты да сатып алуға ниет білдірді: Кокос аралдарын оның әуежайы үшін, ал Рождество аралын оның фосфаты үшін. 1955 жылы Кокос аралдарының егемендігі Австралияға ауыстырылды. Арал тұрғындары көшірілген кезде Австралия азаматтары болды, сонымен бірге Ұлыбритания азаматтығын сақтап қалды. 1958 жылы Рождество аралы да шамамен осы шарттармен Австралияға берілді. Бұл аумақтардың азаматтарына, Папуадан келген азаматтар сияқты, 1984 жылы бұл шектеу алынғанға дейін Австралия материгінде автоматты түрде тұруға құқық болмады. Сол жылдан бері ешбір Австралия азаматы елге кіру үшін рұқсат алуға міндетті емес.

Мьянма тәуелсіздігі

Бірма 1948 жылдың 4 қаңтарында Ұлыбританиядан тәуелсіздік алды. Британ Парламенті 1947 жылғы Бірма Тәуелсіздік Актісін қабылдап, Бірмамен байланысы арқылы ғана британдық азаматтығын алған барлық адамдардан бұл мәртебені жойды. Ұлыбританияда немесе оның колонияларында тұратын бірмалықтар азаматтық мәртебесін сақтап қалу үшін ресми өтініш бере алатын болды. Австралия Парламенті осы оқиғаға байланысты ұқсас заң қабылдамады, сондықтан тек жалпы құқық қолданылды. Австралияның жалпы құқығы бойынша, тәуелсіздік алған сәтте Бірмада тұратын бірмалықтар ғана британдық азаматтығынан айырылды, ал Бірманы тәуелсіздік алғанға дейін немесе "одан кейін ақылға қонымды уақыт ішінде" тастап кеткен әрбір бірмалық адам британдық азаматтығын сақтап қалды. Бұл, Ұлыбритания заңдары бойынша Австралияда тұратын бірмалықтардың британдық азаматтығы тоқтатылған, бірақ Австралия заңдарында бұл мәртебе сақталған, әбел жағдайды тудырды. 1950 жылғы "Ұлттық және азаматтық (Бірма) туралы" заң бұл қайшылықты шешіп, Бірмамен байланысы бар адамдардың британдық азаматтығын жойды. Осы Заң арқылы азаматтық мәртебесінен айырылған, бірақ 1949 жылы Австралия азаматы болған адамдар, Заң күшке енгеннен кейін екі жыл ішінде ресми мәлімдеме жасау арқылы азаматтығын сақтай алатын болды.

Туғаннан, ұрпақтан немесе асырап алынғаннан пайда болған құқықтар

1986 жылдың 20 тамызына дейін Австралияда туған барлық адамдар, ата-аналарының ұлттығына қарамастан, туған кезден бастап азаматтықты автоматты түрде алды. Осы күннен кейін елде туған адамдар, егер ата-аналарының кем дегенде біреуі азамат немесе тұрақты түрде тұратын болса, туған кезден бастап Австралия азаматтығын алады. 2022 жылдың 1 шілдесінен бастап Жаңа Зеландия азаматтарының Австралияда туған балалары да туған кезден бастап Австралия азаматтығын алады. Австралиядан тыс жерде австралиялық азамат ата-анасынан туған адам, өтініш арқылы Австралия азаматтығын алуға құқылы. Егер ата-анасы ұрпақ немесе асырап алу арқылы азаматтық алған болса, онда өтініш берген кезде ата-анасы Австралияда кем дегенде екі жыл тұрған болуы керек. Асырап алынған балалар, асырап алу кезінде және орны бойынша, асырап алушы ата-аналарының туған балалары ретінде қарастырылады; Австралияда асырап алынғандар автоматты түрде азаматтық алады, ал шетелде асырап алынғандар өтініш беруге құқылы. Австралияда туған, бірақ туған кезде азаматтық алмаған балалар, егер олар туғаннан кейін 10 жыл бойы елде тұрақты түрде тұрса, автоматты түрде азаматтық ала алады. Елде туған, азаматтығы жоқ балалар, қосымша тұру талаптарынсыз азаматтыққа құқылы.

Ерікті сатып алу

18 жастан асқан азамат еместер елде төрт жылдан астам заңды түрде тұрғаннан кейін және кем дегенде 12 ай тұрақты тұру құқығын алғаннан кейін, Австралия азаматтығын алуға құқылы. Өтініш берушілер соңғы төрт жылда Австралиядан тыс 12 айдан артық болмауы керек, ал соңғы жылы болмаған уақыт 90 күннен аспауы тиіс. Австралия Қорғаныс күштері қатарында қызмет ететін, Австралияның мүддесі үшін жұмыс істейтін немесе жұмысы бойынша үнемі шетелге сапарлайтын үміткерлерге арнайы талаптар қолданылуы мүмкін. 2021 жылдан бастап Австралия Комонвелл ойындары командасының мүшелері мен ерекше талант иелері де арнайы талаптар бойынша қарастырылады. 18 мен 59 жас аралығындағы үміткерлер ағылшын тіліндегі негізгі біліктіліктерін, сондай-ақ ел және азаматтық туралы жеткілікті білімдерін көрсететін азаматтыққа емтихан тапсыруы керек. 16 және одан үлкен жастағы азаматтар Австралияға адалдық серт беруге міндетті, бұл серттер әдетте жергілікті билік органдарымен мақұлдағаннан кейін шамамен алты ай өткен соң өтетін азаматтыққа қабылдау рәсімінде беріледі. 2020 жылдың 1 шілдесінен 2021 жылдың 30 маусымына дейін 140 000-нан астам адам Австралия азаматтығын алу арқылы алды.

Жаңа Зеландия азаматтары үшін жол

Жаңа Зеландия азаматтары, әдетте, Транс-Тасмандық саяхат келісімі бойынша иммиграциялық шектеулерден босатылады және ерекше ережелерге бағынады. 2001 жылғы 26 ақпанда немесе одан бұрын Австралияда қоныстанған кез келген Жаңа Зеландия азаматы ұлттық мәселелер бойынша автоматты түрде тұрақты тұрғын деп есептеледі, ал осы күнден кейін келгендер алдымен тұрақты тұру құқығын алғаннан кейін ғана натурализацияға өтініш бере алады. 2023 жылғы 1 шілдеден бастап, Австралияда кем дегенде төрт жыл тұрған және Арнайы санаттағы визаға (SCV) ие болған барлық Жаңа Зеландия азаматтары натурализацияға дейін тұрақты тұруға міндетті емес. Жаңа Зеландия азаматтарының 1986 жылғы 20 тамыздан 1994 жылғы 31 тамызға дейінгі аралықта туған балалары, шексіз туған отандық азаматтық тоқтатылған кезде, «азамат емес азаматтар» деп есептелді және осы кезеңде елде тұрған кез келген уақыт үшін тұрақты тұрғындар болып саналды. SCV Жаңа Зеландия азаматтары үшін 1994 жылғы 1 қыркүйекте енгізілді; осы күні елде болған барлық Жаңа Зеландия азаматтарына автоматты түрде осы виза берілді және ол осы күнден кейін Жаңа Зеландиялықтарға келген кезде беріледі. 1994 жылғы 1 қыркүйектен 2001 жылғы 26 ақпанға дейін Жаңа Зеландиялық ата-анасы SCV немесе тұрақты визаға ие болған бала Австралияда туған болса, ол туғаннан бастап Австралия азаматы болып есептеледі. 2001 жылғы 27 ақпан мен 2022 жылғы 30 маусым аралығында Жаңа Зеландия азаматтарының Австралияда туған балалары тек егер ата-аналарының кем дегенде біреуі 2001 жылғы 27 ақпанға дейін берілген SCV-ге ие болса, тұрақты Австралия визасына ие болса немесе Австралия-Жаңа Зеландияның қос азаматтығына ие болса ғана туған кезде Австралия азаматтығын алды. 2022 жылғы 1 шілдеден бастап Жаңа Зеландия азаматтарының Австралияда туған балалары автоматты түрде Австралия азаматтары болып табылады. 2023 жылғы 15 тамызға дейін Австралияда тұратын 15 000-нан астам Жаңа Зеландия азаматы жаңа талаптар бойынша Австралия азаматтығына өтініш берді, ал 500-і жарияланған кезде Австралия азаматтығына тесттен өтті.

Азаматтығын жоғалту және қайта алу

Австралия азаматтығынан бас тарту туралы мәлімдеме жасау арқылы бас тартуға болады, бірақ мұндай өтініш Ішкі істер министрінің қалауы бойынша қабылданбауы мүмкін. Азаматтықтан алаяқтық жолмен алған немесе Австралиямен соғыс жағдайында болған басқа елдің қарулы күштерінде қызмет ететін екі азаматтығы бар адамдар міндетті түрде айырылуы мүмкін. Бұрынғы азаматтардың балалары да азаматтығынан айырылуы мүмкін, егер екінші ата-анасы Австралия азаматы болып қала берсе немесе азаматтығынан айыру оларды елсіз қалдыруға әкелсе, бұл жағдайға қолданылмайды. Террористік қызметке қатысқан, белгілі бір террористік ұйымға мүше болған немесе кемінде үш жылға бас бостандығынан айырылған терроризм қылмыстары үшін сотталған екі азаматтығы бар адамдардың азаматтығы да министрдің қалауы бойынша алынуы мүмкін. 2002 жылдың 4 сәуіріне дейін басқа елдің азаматы болған австралиялықтар Австралия азаматтығынан автоматты түрде айырылды. Бұл шектеу неке арқылы басқа елдің азаматтығын алғандарға қолданылмайды және натурализацияға үміткерлердің бұрынғы азаматтығынан бас тартуын қажет етпейді. Осы ереже бойынша 2002 жылға дейін азаматтығынан айырылған адамдардың балалары азаматтық алуға құқылы. Бұрынғы азаматтар азаматтығын қалпына келтіру үшін өтініш бере алады, егер олар Австралия азаматтығынан бас тартпағанда немесе 2002 жылға дейін автоматты түрде айырылғанда қиын жағдайға түсер еді. Азаматтығын қайта алған адамдар бұрынғы азаматтығының түрін сақтайды; егер адам ұрпақ бойынша азаматтық алса, одан бас тарса және қайтадан азаматтық алса, ол ұрпақ бойынша азаматтыққа ие болады. 1975 жылы тәуелсіздік алған кезде Австралия азаматтығынан айырылған, бірақ Австралия материгінде туған ата-анасы бар Папуа-Жаңа Гвинея азаматтары 2007 жылдан бері азаматтығын қайта алу үшін арнайы өтініш бере алады.