1856 жылғы Филібустер соғысы шайқасы

Кіріспе

1856 жылы филибустер соғысының шайқасы

1856 жылғы 11 сәуірде Ривастың екінші шайқасы генерал Хуан Рафаэль Мора Поррас басқаратын Коста-Рика жасақтары мен американдық жалдамалы Уильям Уокердің Никарагуа күштері арасында өтті. Аз белгілі Ривастың бірінші шайқасы 1855 жылғы 29 маусымда Уокердің әскері мен Никарагуаның Чаморро үкіметінің күштері арасында болған.

Өмірбаян

Сол кезде Нью-Йорк пен Сан-Франциско арасындағы маңызды сауда жолы Оңтүстік Никарагуадан өтетін. Нью-Йорк кемелері Атлант мұхитынан Сан-Хуан өзеніне кіріп, Никарагуа көлі арқылы жүзіп өтетін. Адамдар мен тауарлар Ривас қаласының жанындағы тар жер суы арқылы дилижанспен тасылып, Тынық мұхитына жетіп, Сан-Францискоға жіберілетін. Бұл маршрутты коммерциялық түрде пайдалануға Никарагуаның бұрынғы үкіметінен Уолл-стрит магнаты Корнелиус Вандербильттің «Аксессуарлық транзит компаниясына» рұқсат берілген. Гаррисон мен Морган компанияны Вандербильттен тартып алып, содан кейін Уокердің экспедициясын қолдады. Вандербильт компанияның құнын төмендету үшін компания заңсыз акция шығарып жатыр деген қауесет таратып, осылайша бақылау үлесін қайта иеленді. 1856 жылдың шілдесінде Уокер Никарагуа президентігіне өзін тағайындады, бұл әжуалық сайлаудың нәтижесінде болды. Никарагуаның басшысы ретінде Уокер «Транзит компаниясының» жарғысын келісімді бұзғаны үшін жойды және маршрутты Гаррисон мен Морганға қайтаруға рұқсат берді. Вандербильт ашуланып, АҚШ үкіметін Уокердің режимін мойындамауға итермеледі. Уокер сондай-ақ көршілерін, американдық және еуропалық инвесторларды Орталық Америкадағы одан әрі әскери жаулаулар туралы әңгімелерімен қорқытты. Вандербильт Коста-Рика басшылығымен осы мемлекеттердің әскери коалициясын қаржыландырып, оқытты және адамдар мен жабдықты Уокерге жеткізбеуге жұмыс істеді. Ол сондай-ақ Уокердің армиясынан дезертирлерге төлем жасады және АҚШ-қа қайтуға тегін билет берді. Өзінің жағдайының нашарлап бара жатқанын түсінген ол АҚШ-тағы оңтүстік штаттарынан қолдау іздеді. Ол өзінің науқанын қара құлдықты тарату үшін күрес ретінде көрсетті, бұл көптеген американдық оңтүстік бизнесмендері үшін олардың аграрлық экономикасының негізі болды. Осыны ескере отырып, Уокер 1824 жылғы Никарагуаның азат ету туралы жарлығын жойды. Бұл қадам Уокердің Оңтүстіктегі танымалдығын арттырды және Уокердің соғысына қолдау көрсету үшін үгіт жүргізген Нью-Орлеанның ықпалды саясаткері Пьер Суледің назарын аударды. Дегенмен, холера эпидемиясы мен жаппай дезертирлік салдарынан әлсіреген Уокердің армиясы Орталық Америка коалициясымен және Вандербильттің агенттерімен күресе алмады. Коста-Рика президенті Хуан Рафаэль Мора Уокердің Никарагуадағы күштерін және билігін нығайта беруін алаңдаушылықпен бақылады. Уокерді жеңімпаз болып қанағаттандырмау үшін және Вандербильттің бизнес империясының қолдауымен Мора 1856 жылдың 1 наурызында Никарагуаға емес, Уокерге және оның филибустерлеріне соғыс жариялады. Филибустерлер туралы көптен бері айтылып келген Мора бұл жариялауды «Еліміздің азаматтары, қаруларыңызды көтеріңіздер, мен ескерткен уақыт келді» деген сөздермен басталатын танымал сөйлеу арқылы жасады. Дәстүрлі есеп бойынша, 11 сәуірде Сальвадорлық генерал Хосе Мария Канас сарбаздардың біреуіне шаммен жатақханаға шабуыл жасап, оны өртеп жіберуді ұсынды. Кейбір сарбаздар тырысып, сәтсіз аяқтады, бірақ Сантамария соңында, егер ол қайтыс болса, анасына біреу күтім жасаса деген шартымен ерікті болып келді. Ол шабуыл жасады және жаудың атынан жараланды. Бірақ өлер алдында ол жатақхананы өртеп жіберуге үлкерді, осылайша Ривастағы Коста-Рика жеңісіне үлкен үлес қосты, себебі жау кері шегінді.

At the time, a major trade route between New York City and San Francisco ran through southern Nicaragua. Ships from New York would enter the San Juan River from the Atlantic and sail across Lake Nicaragua. People and goods would then be transported by stagecoach over a narrow strip of land near the city of Rivas, before reaching the Pacific and being shipped to San Francisco. The commercial exploitation of this route had been attained from a previous Nicaraguan administration to Wall Street tycoon Cornelius Vanderbilt's Accessory Transit Company. Garrison and Morgan had wrested control of the company from Vanderbilt and then supported Walker's expedition. Vanderbilt spread rumors that the company was issuing stock illegally in order to depress its value, allowing him to regain controlling interest. In July 1856, Walker set himself up as president of Nicaragua, after conducting a farcical election. As ruler of Nicaragua, Walker then revoked the Transit Company's charter, claiming that it had violated the agreement, and granted use of the route back to Garrison and Morgan. Outraged, Vanderbilt successfully pressured the U. S. government to withdraw its recognition of Walker's regime. Walker had also scared his neighbors and American and European investors with talk of further military conquests in Central America. Vanderbilt financed and trained a military coalition of these states, led by Costa Rica, and worked to prevent men and supplies from reaching Walker. He also provided defectors from Walker's army with payments and free passage back to the U. S.

Realising that his position was becoming precarious, he sought support from the Southerners in the U. S. by recasting his campaign as a fight to spread the institution of black slavery, which many American Southern businessmen saw as the basis of their agrarian economy. With this in mind, Walker revoked Nicaragua's emancipation edict of 1824. This move did increase Walker's popularity in the South and attracted the attention of Pierre Soulé, an influential New Orleans politician, who campaigned to raise support for Walker's war. Nevertheless, Walker's army, thinned by an epidemic of cholera and massive defections, was no match for the Central American Coalition and Vanderbilt's agents. Costa Rican President Juan Rafael Mora watched with concern as Walker consolidated his forces and power in Nicaragua. Fearing that Walker would become unbeatable and at the urging and backing of Vanderbilt's business empire Mora declared war, not on Nicaragua, but on Walker and his filibusters, on the 1 March 1856. Having been talking about the filibusters for a while, Mora made this declaration in a famous speech that begins with the words, "Countrymen, take your weapons, the time that I've been warning you has arrived" ]]
According to the traditional account, on April 11, Salvadoran General José María Cañas suggested that one of the soldiers advance towards the hostel with a torch and set it on fire. Some soldiers tried and failed, but Santamaría finally volunteered on the condition that in the event of his death, someone would look after his mother. He then advanced and was mortally wounded by enemy fire. Before expiring he succeeded, however, in setting fire to the hostel, thus contributing decisively to the Costa Rican victory at Rivas, as the enemy then retreated.

Франсиска ("Панча") Карраско

Карраско милицияда аспазшы және жедел жәрдемші болып қызмет етіп, алжапқышының қалталарын оқтармен толтырып, тастап кетілген мылтықты алып, шегініп жатқан костарикалықтарды ұятқа келтіріп, толық жеңіліске ұшырауына бөгет жасай білді.

Хуан Альфаро Руис

Хуан Альфаро Руис шіркеуден басып алушыларды (филибустерлерді) тазартатын жұмыстың жауапкері болды. Ол шайқастан кейін холерадан көз жұмды. Алахуэланың бір кантоны оның құрметіне аталды.

Салдары

Уокер мен оның аман қалған сарбаздары түнде Гранадаға қашып кетті. Коста-Рика армиясының бірнеше топтары Уокерді қууға және өлтіруге тырысты, соның арқасында соғыс аяқталуы мүмкін еді. Президент Мора өз әскерінің шаршағанын ескеріп, жоспардан бас тартты. Мора қаражатын өлгендерді жерлеуге, жараланғандар мен науқастарға көмектесуге жұмсауды жөн көрді. Коста-Рика Ривас шайқасында жеңіске жеткенімен, ел жеңістің қуанышын сезе алмады. Соғыс кезінде қаза тапқандардың денелері қала құдықтарына тасталып, үлкен холера эпидемиясына себеп болды. Әскерлер Никарагуаның ыстық жазығынан холера келді деп ойлап, үйлеріне қайтуды қалады. Коста-Рика әскерлері осы ауруды елге әкелді, ол бүкіл елді қамшылап, халықтың оннан бір бөлігінің өмірін қиды. Мора холераның таралуына, әскерге келтірілген ауыр шығындарға және соғыс қарыздарынан туған елдің экономикалық зиянына кінәлі деп танылды. Оның астанаға оралуы үшін төңкеріс жоспарланған, бірақ ол орындалмады. Уокерге қарсы соғыс жалғасты, оған Орталық Американың басқа елдерінің әскерлері де қосылды. Бас қолбасшы генерал Мораның басқаруымен, олар филибустерлерге адам мен қару-жарақ ағынын тоқтатуға және транзиттік жолды кесуге бағытталды. Соғыстан кейін 1859 жылы Мора биліктен алынып, 1860 жылы генерал Канаспен бірге билікке қайта оралуға тырысқанда өлім жазасына кесілді.