Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сингапурлық бизнесмен (1897–1972)
Singaporean businessman (1897–1972)
Тан Ларк Сэй (; 1897–1972) – Сингапурдағы көрнекті қытай бизнесмені және қайырымдылық шараларын қолдаушы.
Tan Lark Sye (; 1897–1972) was a prominent Chinese businessman and philanthropist based in Singapore.
Ерте өмір
Тан Қытайдың Фуцзянь провинциясындағы Тонг Анның Цзимей қаласында жеті балалы Хакло шаруа отбасында дүниеге келді. Өте шектеулі қаражаты бар отбасында туған және жас кезінде жетім қалған ол, 1916 жылы 18 жасында бауырларымен бірге Наньянға аттанғанға дейін білім алуға аз мүмкіндік алған.
Tan was born in a Hoklo peasant family of seven in Jimei of Tong An in Fujian, China. Born into of very limited means, and orphaned young, he had little chance of an education before he made his way to Nanyang in 1916 together with his brothers, at the age of 18.
Мансап
Сингапурда Тан Тан Кахидің зауыттарының бірінде жұмыс істеді, және жарты жылдың ішінде Тан Кахидің Khiam Aik (Qianyi) компаниясында жауапты қызметке тағайындалды. Ұзақ өтпей, ол ағаларының көмегімен каучук кәсіпорнын құру үшін компанияны тастап кетті, бірақ кәсіпорын бір жыл ішінде капиталының жартысын жоғалтты. Содан кейін Тан оны жеке басқарды, және бірнеше жылдан соң Айк Хое (Yihe) каучук компаниясын құрып, аймақтың жетекші каучук өндірушісіне айналды. Ол өзінің бизнесін Малайяның барлық аймақтарына, Таиландқа және Үндістанға кеңейтті, сондай-ақ сақтандыру, қағаз және цемент өнеркәсібіне де қатысты. Оның өнеркәсіптік мансабы 1950-ші жылдары қанағатқа толы болды, осы кезде оның компаниясы каучук бағасының өсуінен үлкен пайда тапты.
In Singapore, Tan worked in one of Tan Kah Kee's factories, and within half a year he was promoted to a responsible position in Tan Kah Kee's Khiam Aik (Qianyi) company. Not long afterward, he left the company to set up a rubber enterprise with the help from his brothers, but the enterprise lost half its capital in a year. Tan then ran it alone and after several years, he built up his Aik Hoe (Yihe) rubber company and became one of the leading rubber industrialists of the region. He expanded his business to all parts of Malaya, Thailand and India and diversified into insurance, paper and cement industries. His career as an industrialist peaked in the 1950s, when his company reaped huge profits from the rising price of rubber.
Кейінгі өмірі
Тан 1963 жылы Сингапурда Малайзия Федералды Үкіметі тарапынан коммунист деп күдіктену себебімен малайзиялық азаматтығынан айырылып, содан бері азаматтығы болмай келді. Тан 1972 жылы Сингапурда 76 жасында қайтыс болды, ол өзінен кейін 11 ұл және 3 қыз қалдырды.
Tan was stripped of his Malayan citizenship in Singapore in 1963 by the Malaysian Federal Government as a suspected communist, and remained stateless since then. Tan died in 1972 in Singapore at the age of 76, leaving behind 11 sons and 3 daughters.
Үлес және мұра
Тан белсенді адам еді, және сол кездегі басқа кәсіпкерлер сияқты, ол білімнің құндылығына сенді. 1950 жылдары Қытай сауда палатасының төрағасы ретінде Сингапурдағы қытайлықтардың азаматтығы үшін және қытай тілінің Сингапурдың ресми тілдерінің бірі болуы үшін күресті. Сингапур Хоккьен Хуэй Куанның ұзақ жылғы президенті болған Тан Ларк Сэй өмір бойы қайырымдылық және білім беру ісіне жомарт үлес қосты. Ол қауымдастықтың басқаруымен білім беру мекемелеріне, соның ішінде Конг Хва мектебіне, Тао Нан мектебіне, Нан Чиау қыздар орта мектебіне және Чонгфу мектебіне күшті қолдау көрсетті. Ол сонымен қатар Тан Ках Кидің Жимэйде құрылған мекемелерін қаржыландыруға да үлес қосты. 1957 жылы ол Тайландтағы Хоккиен кланы қауымдастығына шетелдегі қытай мектептерін салу үшін елеулі сомада қаржы жұмсады. Бірақ оның білім беруге жасаған үлесі тек қытай мектептерімен ғана шектелмеді. 1949 жылы Малайя университеті құрылғанда, Тан 300 000 сингапур долларын сыйлады, ал 1950 мен 1960 жылдар аралығында түрлі тілдердегі мектептердің салынуына көмектесті. Дегенмен, Танның ең маңызды үлесі 1953 жылы Наньян университетінің құрылуына бастама бергені болды. Ол оның құрылыс қорына 5 миллион доллар, сондай-ақ Хоккин Хуэй Куан атынан кампусы үшін жер берді. 1953 жылдан 1963 жылға дейін ол Наньян университетінің Атқару комитетінің төрағасы болды және университет құрылысы, оқытушылар құрамы, ғылыми-зерттеу базасы, кітапхана, студенттердің әл-ауқаты және басқа да салаларын басқарды. Кейін 1980 жылы Наньян университеті Сингапур университетімен біріктіріліп, қазіргі Сингапур Ұлттық университеті құрылды. Наньян университетінің құрылуы аймақтағы және одан тыс жерлердегі қытай біліміне елеулі әсер етті. Ол Нги Эн колледжінде, Сингапур университетінде және Малайя университетінде қытайтану факультеттерін ашуға негіз салды. Гонконгтың Қытай университеті мен Малайзияның Джохор штатындағы Оңтүстік университетінің құрылуына да Наньян университетінің құрылуына жатқан идеялар түрткіс болды. 1974 жылы Тан Ларк Сэй атындағы стипендия тағайындалды, ал 1998 жылы Тан Ларк Сэйдің құрметіне қытай тілі мен мәдениеті саласындағы профессорлық қызмет құрылды.
Tan was an activist, and like other entrepreneurs of his time, he believed in the value of education. As chairman of the Chinese Chamber of Commerce in the 1950s, he fought for citizenship for Chinese people in Singapore and for the Chinese language to be one of Singapore's official languages. As the long time president of the Singapore Hokkien Huay Kuan, Tan Lark Sye contributed generously to charitable and educational causes throughout his life. He provided strong support for educational institutions under the auspices of the association, including Kong Hwa School, Tao Nan School, Nan Chiau Girls' High School, and Chongfu School. He also contributed to financing the institutions in Jimei founded by Tan Kah Kee. In 1957 he donated considerable sums to Thailand's Hokkien clan association to build overseas Chinese schools. His contributions to education, however, were not confined to Chinese schools. In 1949, when the University of Malaya was set up, Tan donated S$300,000, and between 1950 and 1960 he contributed to the building of schools of different language mediums. Tan's most outstanding contribution, however, was the initiating of the founding of Nanyang University in 1953. He donated S$5 million to its building fund, as well as of land for its campus on behalf of the Hokkien Huay Kuan. Between 1953 and 1963, he was Chairman of Nanyang University's Executive Committee, and was in charge of various aspects of the university by building, teaching staff, research facilities, library, student welfare and others. Nanyang University was later merged with The University of Singapore in 1980 to form the current National University of Singapore. The establishment of Nanyang University had a lasting influence on Chinese education in the region and beyond. It pioneered the establishment of Chinese Studies departments in Ngee Ann College, the University of Singapore and the University of Malaya. The establishment of the Chinese University of Hong Kong, and the Southern University College in Johor, Malaysia, were also inspired by the ideals underlying the founding of Nanyang University. In 1974, a Tan Lark Sye scholarship was set up, and in 1998 the Tan Lark Sye professorship in Chinese language and culture was established to honour Tan.
Құрметтер
Малайзиядағы New Era University College-тің "Тан Ларк Сэй" кітапханасы оның құрметіне аталды. 2019 жылдың 19 қазанында Наньянг технологиялық университетінің (NTU) екі бөлігі Тан Ларк Сэй мен Хоккин Хуэй Куанның Сингапур біліміне жасаған алғашқы үлесінің құрметіне қайта аталды. Қытай мұра орталығының алдындағы Наньян шатқалы "Тан Ларк Сэй жолы" деп аталды. Сонымен қатар, Гуманитарлық, өнер және әлеуметтік ғылымдар колледжінің ғимараты "Сингапур Хоккин Хуэй Куан ғимараты" деп өзгертілді.
Tan Lark Sye Library, New Era University College, Malaysia was named after him. On 19 October 2019, two parts of Nanyang Technological University (NTU) were re named in honour of the pioneering contributions made by Tan Lark Sye and the Hokkien Huay Kuan to Singapore's education. Nanyang Valley, a road in front of the Chinese Heritage Centre, was renamed the “Tan Lark Sye Walk”. In tandem, the College of Humanities, Arts and Social Sciences building was renamed the “Singapore Hokkien Huay Kuan Building”.