Фирмалардың тауарлары мен қызметтерінің ерекшеленуі және нарық құрылымы
Market structure
Нарық құрылымы: тауарлардың ажыратылуы, операциялар, баға қалыптасуы. Сұраныс пен ұсыныстың өзара әрекеттесуін түсіндіреді. Экономикалық талдау үшін маңызды!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тауарлар мен операциялар бойынша фирмаларды дифференциациялау
Differentiation of firms by goods and operations
Экономикадағы нарық құрылымы фирмалардың сататын тауар түрлеріне (біртекті/әртүрлі) байланысты қалай дифференциацияланатынын және жіктелетінін, сондай-ақ олардың операцияларына сыртқы факторлар мен элементтердің қалай әсер ететінін көрсетеді. Нарық құрылымы әртүрлі нарықтардың сипаттамаларын түсінуді жеңілдетеді. Нарықтың негізгі бөлігін жеткізушілер мен сұраныс жасаушылар құрайды. Екі тарап та тең және қажет. Нарық құрылымы нарықтағы бағаның қалыптасу әдісін анықтайды. Жеткізушілер мен сұраныс жасаушылар (сатушылар мен сатып алушылар) екі тарапқа да қабылданатын бағаны табуға тырысып, тепе-теңдік көлемін құрайды. Нарықты анықтау – нарық құрылымындағы өзгерістерге тап болған реттеушілер үшін маңызды мәселе, оны анықтау қажет. Нарықтың негізгі субъектілері ретінде сатушылар мен сатып алушылар арасындағы қатынастар үш жағдайды қамтиды: сатушылар арасындағы қатынас (кәсіпорындар арасында), сатып алушылар арасындағы қатынас (кәсіпорындар немесе тұтынушылар) және сатып алушылар мен сатушылар арасындағы қатынас. Сондай-ақ, нарықтағы сатып алушы мен сатушы арасындағы және нарыққа кіретін сатып алушы мен сатушы арасындағы қатынастар бар. Бұл қатынастар экономикада көрінетін нарықтық бәсекелестік пен монополиялық қатынастар болып табылады.
Market structure, in economics, depicts how firms are differentiated and categorised based on the types of goods they sell (homogeneous/heterogeneous) and how their operations are affected by external factors and elements. Market structure makes it easier to understand the characteristics of diverse markets. The main body of the market is composed of suppliers and demanders. Both parties are equal and indispensable. The market structure determines the price formation method of the market. Suppliers and Demanders (sellers and buyers) will aim to find a price that both parties can accept creating a equilibrium quantity. Market definition is an important issue for regulators facing changes in market structure, which needs to be determined. The relationship between buyers and sellers as the main body of the market includes three situations: the relationship between sellers (enterprises and enterprises), the relationship between buyers (enterprises or consumers) and the relationship between buyers and sellers. The relationship between the buyer and seller of the market and the buyer and seller entering the market. These relationships are the market competition and monopoly relationships reflected in economics.
Тарих
Нарық құрылымы Адам Смит және Карл Маркс сияқты көптеген экономистер үшін талқылау тақырыбы болды, олар саяси ықпалдың бар екендігінде нарықтың қалай жұмыс істейтіні туралы өте қайшы пікірлерге ие. Адам Смит экономика туралы жазбаларында үстем саяси бақылау механизмдерінің болмауы жағдайында нарықтың қалай жұмыс істейтінін көрсететін, еркін нарық қағидаларының маңыздылығын атап өтті, ал Карл Маркс бақыланатын экономиканың болуымен, кейде әдебиетте «жоспарланған экономика» деп аталатын нарықтың жұмыс істеуін талқылады. Осы екі нарық құрылымының екеуі де ХХ ғасыр мен ХХІ ғасырдың тарихында кездескен. Нарық құрылымы тарих бойына нарықтарға табиғи түрде әсер ететіндіктен айқын болды, бұл әр түрлі нарық құрылымын құрайтын әртүрлі факторларға байланысты болуы мүмкін.
Market structure has been a topic of discussion for many economists like Adam Smith and Karl Marx who have strong conflicting viewpoints on how the market operates in presence of political influence. Adam Smith in his writing on economics stressed the importance of laissez faire principles outlining the operation of the market in the absence of dominant political mechanisms of control, while Karl Marx discussed the working of the market in the presence of a controlled economy sometimes referred to as a command economy in the literature. Both types of market structure have been in historical evidence throughout the twentieth century and twenty first century. Market structure has been apparent throughout history due to its natural influence it has on markets, this can be based on the different contributing factors that market up each type of market structure.
Нарық құрылымының маңызы
Нарық құрылымы фирмалар үшін олардың мотивациясы, шешім қабылдауы және мүмкіндіктері тұрғысынан маңызды. Бұл қазіргі нарық жағдайларына өзгерістер енгізеді, соның салдарынан нарық нәтижелеріне, бағаға, қолжетімділікке және ассортиментке әсер етеді. Нарық құрылымы бизнеске ықпал ететін әлеуетті мүмкіндіктер мен қауіптер туралы ақпарат береді. Бұл мүмкіндіктер мен қауіптерге бейімделу үшін бизнес процестерін және операцияларын нарық құрылымының талаптарына сәйкес келтіруге көмектеседі, осылайша бәсекеге қабілеттілігін сақтайды. Мысалы, нарық құрылымын түсіну өнім алмастырылуын анықтауға көмектеседі, ал бұл нарық құрылымын талдаудың негізгі элементі болып табылады, содан кейін ең тиімді әрекеттерді анықтауға болады.
Market structure is important for a firms use as it motivations, decision making, opportunities. This will incur changes to current market standings affecting: market outcomes, price, availability and variety. Market structure provides indication on potential opportunities and threats which can influence business to adapt there processes and operations in order to meet market structure requirements in order to stay competitive. For example being able to understand market structure will help to identify any product substitutability a foundation element of market structure analysis to then determine the best course of action.
Нарық құрылымының өлшемі
N фирмалық шоғырлану коэффициенті – нарық құрылымын бағалаудың жиі қолданылатын тәсілі. Ол нарықтағы N ең ірі фирманың жиынтық үлесін көрсетеді. Нарық құрылымымен қатар, нарықтың қалып-құлықтары мен нәтижелеріне көптеген факторлар әсер етеді. Нарыққа қатысты қысым да өзгеріп отырады, сондықтан нарық нәтижелеріне негізделген шешімдер қабылдағанда, тек нарық құрылымын бағалаумен шектеліп қоймай, бәсекеге әсер ететін барлық жағдайды саралау қажет. Нарық үлесін бір ғана өлшеммен бағалау шатастыруға немесе нақты қорытынды жасауға мүмкіндік бермейді, себебі тек көрсеткіштер ескеріледі. Нарық құрылымындағы инновациялық артықшылықты өлшеу үшін фирмалардың мөлшері, кіруге кедергілердің болуы және өнімнің өмірлік циклындағы өнеркәсіптің даму кезеңі сияқты әртүрлі факторлар қарастырылады. Осылайша, қазіргі нарық құрылымын анықтауға, дәлел ретінде пайдалануға немесе нарықтың қазіргі көрсеткіштерін бағалауға мүмкіндік беретін қосымша өлшемді құру, сондай-ақ болашақ тенденцияларды болжауға және анықтауға болады.
N firm concentration ratio, N firm concentration ratio is a common measure of market structure. This gives the combined market share of the N largest firms in the market. Besides market structure, many factors contribute to conduct and market performance. Market pressures are similarly evolving therefore when decision making based on market performance it is essential to assess all the circumstances affecting competition rather than rely solely on measures of market structure. Using a single measurement of market share can be misleading or inconclusive as only indicators are taken into account. Different aspects that have been taken into account to measures the innovative advantage within particular market structures are: the size distribution of firms, the existence of certain barriers to entry, and the stage of industry in the product lifecycle. Creating another measure to determine the current market structure that can be used as evidence or to evaluate current market performance thus it can be used to forecast and determine future trends.