Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Джон Расселл Бартлетт (23 қазан 1805 – 28 мамыр 1886) – американдық тарихшы және тіл білімі маманы.
American historian and linguist
John Russell Bartlett (October 23, 1805 – May 28, 1886) was an American historian and linguist.
Ерте өмір
Бартлетт 1805 жылғы 23 қазанда Род-Айленд штатының Провиденс қаласында Смит Бартлетт пен Нэнси (Рассел) Бартлетттің ұлы болып дүниеге келді. 1819 жылы ол Нью-Йорк штатының Лоувилл қаласындағы Лоувилл академиясында оқыды, онда екі жыл бойы білім алды. 1807 жылдан 1824 жылға дейін ол Канаданың Кингстон қаласында тұрды. 1824 жылдан 1836 жылға дейін ол Провиденс қаласында өмір сүрді, онда алдымен ағасының құрғақ тауарлар дүкенінде клерк болып жұмыс істеді (1824–1828), содан кейін Солтүстік Америка банкісінде бухгалтер және кассалық қызметкер (1828–1831), ал соңында Глоб банкісінің алғашқы кассирі болып қызмет етті (1831–1836).
Bartlett was born in Providence, Rhode Island, on October 23, 1805, the son of Smith Bartlett and Nancy (Russell) Bartlett. In 1819 he was a student at the Lowville Academy in Lowville, New York, which he attended for two years. From 1807 to 1824 he lived in Kingston, Canada. From 1824 to 1836 he lived in Providence where he worked first as a clerk in his uncle's dry goods store (1824–1828), then as a bookkeeper and acting teller at the Bank of North America (1828–1831), and finally as the first cashier of the Globe Bank (1831–1836).
Зияткерлік өмір, бизнес
1831 жылы ол Провиденс Афинеумының негізін қалаушылардың бірі болды және оның бірінші қазынашысы болып сайланды. Сол жылы ол Род-Айленд тарихи қоғамының мүшесі болып сайланды. Келесі жылы ол жаңадан құрылған Провиденс Франклин қоғамына, алғашқы лицейлердің біріне кітаптар тапсырыс берді. Өмірі бойында ол Жаңа Англия тарихи генеалогиялық қоғамы сияқты бірнеше ұйыммен байланыста болды.
In 1831, he was one of the founders of the Providence Athenaeum, and was elected its first treasurer. That year he was also elected to membership in the Rhode Island Historical Society. The following year he was ordering books for the newly founded Providence Franklin Society, an early lyceum. Over the course of his life he became involved with a number of other organizations including the New England Historic Genealogical Society,
Бартлетт 1836 жылы Нью-Йорк қаласына көшіп, Jesup, Swift and Company құрғақ тауарлар комиссиясының серіктесі болды. 1840 жылы ол және досы Чарльз Уэлфорд Бартлетт пен Уэлфордтың кітап сату және баспа фирмасын құрды, ол Бродвейдің батыс жағында Веси мен Баркли көшелері арасындағы Астор Хаус қонақ үйінде орналасқан. Фирма, шетелдік кітаптардың кең қорымен белгілі болды және 1840-1848 жылдар аралығында бес каталог шығарды. Бартлетт лексикография саласындағы "Америкалық сөздік" (1848) еңбегімен танымал. Бұл новаторлық жұмыс, кейінірек диалектілерді зерттеулермен ысталса да, тіл білімін оқып жүрген студенттер үшін әлі де құнды және осы салаға маңызды үлес болып табылады. Кейінгі басылымдары 1859, 1860 және 1877 жылдары жарық көрді. Алғашқы басылымы 1854 жылы голланд тіліне аударылып басылды. 1860 жылғы үшінші басылымы 1866 жылы неміс тіліне аударылып басылды.
Bartlett moved to New York City in 1836, where he became a partner in the dry goods commission house of Jesup, Swift and Company. In 1840 he and his friend Charles Welford started the bookselling and publishing firm of Bartlett and Welford which was located in the Astor House hotel on the west side of Broadway between Vesey and Barclay streets. The firm, which was known for its large stock of foreign books, issued five catalogs between 1840 and 1848. Bartlett is known in the field of lexicography for his Dictionary of Americanisms (1848), a pioneering work that, although supplanted by later dialect studies, is still of value to students of language and remains a valuable contribution to the subject. Later editions were published in 1859, 1860, and 1877. The first edition was translated into Dutch and published in 1854. The third edition of 1860 was translated into German and published in 1866.
АҚШ шекара комиссары, Американың оңтүстік-батысы арқылы саяхаттайды
Бартлетт 1850 жылы Провиденске оралды. Одан кейін ол Даниядағы елші лауазымына үміттену үшін Вашингтонға сапарлады. Бірақ оған АҚШ пен Мексика арасындағы шекараны анықтауға жауапты АҚШ шекара комиссары лауазымы ұсынылды. Бұл үшін ол Оңтүстік-Батыс аймақтарына саяхат жасау үшін топ құруға мәжбүр болды. Ол кейбір дұрыс емес талаптарға қарсылық көрсетті және Генри Клей мен тағы тоғыз АҚШ сенаторының Томас В. Джонстың кандидатурасын қабылдамады, Джонстың "Вашингтондағы бекерге жүрген адам екенін және барлығы оны ыңғайсыздық тудырғандықтан құтылуды қалағанын" айтты. Топ мүшелерінің кейбіреулері пайдалы болды; кәсіби шежірешілерден басқа, маңызды коллекциялар жасаған төрт ботаник және төрт зоолог болды. Ал кейбіреулері әсемдік үшін болды; суретші Генри Чивер Пратт Бартлетттің «Техас, Нью-Мексико, Калифорния, Сонора және Чихуахуадағы саяхаттар мен оқиғалар» атты жеке баяндамасына отыз сурет қосты. Ол 1886 жылдың 28 мамырында Провиденсте қайтыс болды.
Bartlett returned to Providence in 1850. He then traveled to Washington D. C., intending to request the position of ambassador to Denmark. Instead he was offered the position of United States Boundary Commissioner responsible for surveying the boundary between the United States and Mexico. This required him to form a group to travel throughout the Southwest. He did resist some inappropriate requests, daring to reject the recommendation of one Thomas W. Jones by Henry Clay and nine other US Senators, pointing out that Jones was "a hanger on in Washington and all wanted him out of the way". Some group members were more useful; in addition to the professional surveyors, there were four botanists and four zoologists who made significant collections. Some were at least decorative; the painter Henry Cheever Pratt contributed thirty plates to Bartlett's A Personal Narrative of Explorations and Incidents in Texas, New Mexico, California, Sonora and Chihuahua He died in Providence on May 28, 1886.
Некелер мен балалар
Бартлетт 1831 жылғы 15 мамырда Род-Айленд штатының Паутухет қаласынан Элиза Аллен Родсқа үйленді. Олардың жеті баласы болды, оның ішінде төрт қызы: Элизабет Дорранс (1833–1840), Анна Рассел (1835–1885), Лейла (1846–1850) және Фанни Осгуд (1850–1882). Ең кіші қызына отбасының досы, ақын Фрэнсис Сарджент Осгудтың құрметіне есім қойылды. Олардың үш ұлы – теңіз корпусының майоры Генри Энтони (1838–1901), Джордж Фрэнсис (1840–1842), капитан, кейін зейнеткерлер тізіміндегі контр-адмирал, және АҚШ теңіз күштерінде қызмет еткен, Азамат соғысы мен Испан-американ соғысына қатысқан, сондай-ақ белгілі океанограф Джон Р. Бартлетт болды. Элиза 1853 жылы қайтыс болды. 1863 жылғы 12 қарашада Бартлетт екінші әйелі Элен Эддиге үйленді.
Bartlett married Eliza Allen Rhodes of Pawtuxet, Rhode Island on May 15, 1831. They had seven children, including four daughters: Elizabeth Dorrance (1833–1840), Anna Russell (1835–1885), Leila (1846–1850), and Fanny Osgood (1850–1882). The last daughter was named for the poet Frances Sargent Osgood, a friend of the family. Their three sons were Marine Corps major Henry Anthony (1838–1901), George Francis (1840–1842), captain, and later rear admiral on the Retired List, John R. Bartlett, USN, who served in the Civil War and Spanish–American War and who was also a noted oceanographer. Eliza died in 1853. On November 12, 1863, Bartlett married his second wife, Ellen Eddy, of Providence.
Таңдалған шығармалар
Бартлетт, Джон Расселл (1854). Техас, Нью-Мексико, Калифорния, Сонора және Чихуахуадағы саяхаттар мен оқиғалардың жеке баяндамасы: 1850, 1851, 1852 және 1853 жылдары АҚШ пен Мексика шекара комиссиясымен байланысты (1-том) және (2-том). Нью-Йорк: D. Appleton & Company.
Bartlett, John Russell (1854). Personal Narrative of Explorations and Incidents in Texas, New Mexico, California, Sonora, and Chihuahua: Connected with the United States and Mexican Boundary Commission, During the Years 1850, '51, '52, and '53 (Vol. I) and (Vol. II) New York: D. Appleton & Company.